Waar moet papa dan naartoe?

Een scheiding is al rampzalig genoeg, maar als een van de twee acuut het huis uit moet, waar moet je dan naartoe? De daklozen-opvang? Gelukkig is daar nu het Parentshouse.

Monique den Ouden met dochter in haar tijdelijke onderkomen. 'Ik sliep thuis op zolder op een luchtbed.' Beeld Sanne De Wilde

Het is de tijd van het jaar. Na de jaarwisseling is het altijd drukker met stellen die scheiden. Hoogtij dus voor bemiddelaars en advocaten. Maar ook voor makelaars en woningcorporaties. Want zie maar eens snel onderdak te vinden als je halsoverkop je huis uit moet.

Hoewel niet elk huwelijk met een klap stukloopt, weet eigenlijk niemand hoeveel gescheiden echtgenoten acuut onderdak nodig hebben. De paar getallen die wel bekend zijn, geven misschien een indicatie: volgens het CBS steeg het aantal echtscheidingen in 2014 met iets meer dan 5 procent. Per jaar scheiden in Nederland 35 duizend stellen; ruim één op de drie huwelijken loopt stuk. Dus vroeg of laat zal een van de twee op zoek moeten naar een andere stek.

En dat valt niet mee, zeker nu de woningmarkt in delen van het land weer overspannen trekjes toont. De wachtlijst voor een betaalbare huurwoning in Amsterdam bijvoorbeeld is opgelopen tot negen jaar. Ook elders duurt het lang voor een huis vrijkomt.

Tuinhuisje, caravan of antikraak

'Je gaat een beetje zwerven', concludeert Evert Stolwijk (54) uit eigen ervaring. 'Een van de twee moet ondergronds. In een caravan. Een tuinhuisje. Of van die antikraakshit.'

Stolwijk is een rustige vent. Als locatiezoeker voor tv-opnamen is hij gewend stad en land af te reizen, maar dat hij zelf jarenlang een half-zwervend bestaan zou gaan leiden, had hij ook niet kunnen bedenken.

'Toen ik ging scheiden, was het duidelijk dat mijn vrouw in ons huis in Amsterdam-Oost zou blijven. Ik kwam in een renovatieblok in het westen van de stad terecht. Antikraak in van die naoorlogse prefabwoningen. Meestal zaten er studentenstelletjes in. Maar ik mocht ook komen.

Het was er verschrikkelijk. Ik voelde me weggestopt. Vergeten, overbodig, eenzaam. Nou ja, alles wat maar negatief is. Je kent helemaal niemand in de buurt. Man, er was niet eens een kroeg in die wijk! Het ergste was dat mijn kinderen nog te jong waren om daar zelf naartoe te komen. Het was een uur fietsen, dwars door de stad. Ik had een goede band met ze, maar op zo'n moment groeien ze op met andere mensen. Ik verloor alle sociale contacten op school. Je bent dan papa-op-afstand. Dat was niet zoals ik het had bedoeld.'

Tekortschieten

Ook Edgar Koning, vader van drie kinderen en leiderschapscoach, voelde zich tekortschieten als vader. 'Ik schaamde me dat ik het niet voor elkaar kreeg. Mijn scheiding was sowieso een van de heftigste dingen die ik heb meegemaakt. Omdat het zo wezenlijk is om vader te zijn, om het fundament van het gezin te zijn. Eerst lukt dát al niet. Vervolgens ben ik erachter gekomen hoe pijnlijk het is er niet voor ze te kunnen zijn, dat was een groot gemis.'

'Ik ben lang - te lang - in ons huis blijven hangen. Het is zo'n stap om je gezin te verlaten. Wij vochten elkaar de tent niet uit, maar fijn was het ook niet. Uiteindelijk liepen we daar emotioneel op leeg', vertelt hij. 'Ik wist dat het op de huizenmarkt niet makkelijk voor me zou worden. De woningbouwvereniging kon niets voor me doen, omdat ik niet in aanmerking kwam voor urgentie. Particulier maakte ik geen kans, omdat ik al een hypotheek op mijn naam had staan. Het maatschappelijk werk stuurde me door naar de nachtopvang van Kwintes. Maar daar konden ze ook niets voor me doen. En bovendien... moest ik dan tussen de zwervers gaan zitten?'

Uiteindelijk kon Koning tijdelijk in het huis van zijn schoonzus in Amsterdam terecht. Daarna bracht hij zijn spullen naar een garagebox en paste op een huis in Alkmaar. Toen hij daar weg moest en nog geen blijvend onderkomen had, sliep hij bij een kennis in Rotterdam. En - als er nergens plek was - bij zijn ouders. Vaak ver, té ver weg van zijn kinderen.

Pas na ruim anderhalf jaar vond hij via een vriend een leegstaand huis in Amersfoort. Een appartement dat al een jaar te koop stond. Maar toen bleek de woningmarkt net aan te trekken. Het appartement werd verkocht en Koning moest weer verkassen. 'Ik had geluk dat de makelaar nu wat goed te maken had. Via hem heb ik eindelijk een huis gevonden in de wijk waar mijn kinderen wonen.'

Edgar Koning met twee van zijn drie kinderen. 'Mijn scheiding is een van de heftigste dingen die ik heb meegemaakt.' Beeld Sanne De Wilde

Ontstaan van het eerste Parentshouse

De Amsterdamse dominee Rob Visser, zelf 'gezegend met een goed huwelijk', kent de verhalen. Een paar jaar geleden vroeg de Protestantse Kerk Nederland hem om in een nieuwbouwwijk in Amsterdam een nieuwe gemeente op te bouwen. Dus daar stond hij: de dominee uit Apeldoorn, die met zijn forse postuur en wapperende lange haren wel iets weg heeft van de Grote Vriendelijke Reus voor Albert Heijn op IJburg.

Visser: 'Ik ben daar gaan staan om me te oriënteren, om met mensen te praten. 'Op een gegeven moment komt er een vrouw naar me toe: 'Dominee, ik ben net gescheiden. Zo'n ellende. Ik kan geen kant op met mijn kind. Kent u niet iemand die me kan helpen?' Ik fietste naar huis en dacht: nee, ik ken niemand.

Maar Visser ondernam wel actie. 'Ik had de nodige ervaring met het opvangen van mensen die even nergens naartoe kunnen. Ik had in Apeldoorn een opvanghuis opgezet voor verslaafden, zoiets zou ik hier ook voor gescheiden ouders kunnen doen.'

Visser stapte naar diverse woningbouwverenigingen, maar stuitte aanvankelijk op onbegrip. 'Ze zeiden: iets voor gescheiden ouders? Dat kennen we niet. U bedoelt bewust ongehuwde moeders? Of: u bedoelt slachtoffers van geweld? Nou nee, dat bedoelde ik dus niet.'

Dominee Rob Visser, oprichter van het eerste Parentshouse. Beeld Sanne De Wilde

Geen naambordje

De Key - 'een woningbouwvereniging met een sociaal hart' - toonde wel begrip en stelde een woning beschikbaar tegen een lagere huur dan normaal. De dominee timmerde het juridisch dicht met gratis hulp van het advocatenkantoor Boekel de Nerée ('U bent knettergek, maar we gaan u helpen').

Visser wist ook de morele weerstand te overwinnen binnen zijn eigen kerkbestuur. 'Toen kwam het meest krankzinnige moment: we staan op het punt het eerste Parentshouse te openen, komt de buurt in opstand. Omwonenden waren bang voor overlast van de gescheiden ouders tussen hen in. Ik heb me tot de burgemeester gericht. Hij heeft ingegrepen.' Sterker: burgemeester Eberhard van der Laan opende twee jaar geleden hoogstpersoonlijk het eerste Parentshouse van de stad.

Aan de buitenkant van het huis is niets bijzonders te zien. Een bakstenen rijtjeswoning in een door de wind schoongeblazen Amsterdamse wijk. Geen naambordje bij de deur. Wel een bel. Toch is dit niet het adres van de familie Doorzon. Dit is het Parentshouse. In de kamers die op de brede hal uitkomen, wonen drie pas gescheiden mensen, in dit geval twee vrouwen en een man. Die, als ze dat willen, ook hun kinderen kunnen ontvangen. Ze mogen hier maximaal een jaar wonen.

Monique den Ouden met dochter in haar tijdelijke onderkomen. 'Ik sliep thuis op zolder op een luchtbed.' Beeld Sanne De Wilde

Uitrusten

'Toen ik hier kwam, had ik het gevoel dat ik een jaar kreeg om uit te rusten van mijn vier verhuizingen vlak achter elkaar. Van de scheiding zelf, en van alle rompslomp en geregel', zegt Monique den Ouden (48), project-assistente bij een hogeschool. Ze vertelt het monter bij een kopje koffie. Ze woont sinds 1 juli in een kamer op de bovenste verdieping. Groot is het allemaal niet. Maar ze heeft een eigen badkamer. En het is precies wat ze nodig heeft op dit moment.

In september 2014 ging het mis in haar relatie. 'Ik had eigenlijk verwacht dat mijn man zou vertrekken. Maar dat liep anders. Uiteindelijk besloot ik zelf op te stappen en een eigen woonruimte te zoeken. Daar schrok ik zelf van. Want waar kun je naartoe? Nergens, echt nergens. Het is stuitend. Ik had best een redelijk inkomen, maar als je kijkt naar huurwoningen in de vrije sector, dan blijkt het aanbod erg klein. En de eisen die makelaars stellen! Moest je vier keer de huur verdienen om in aanmerking te komen voor een woning. Daar voldoe ik toch niet aan?'

Omdat de koopwoning die ze samen met haar man had gekocht onder water stond, zaten Den Ouden en haar ex klem. 'Ik sliep thuis op zolder. Op een luchtbed. Een paar weken is dat oké; we hadden geen ruzie. Maar al snel denk je: dit is het ook niet. We zitten op verschillende verdiepingen in hetzelfde huis semi-gescheiden te zijn. Na afloop, toen ik weg was, besefte ik pas hoe bedrieglijk zo'n situatie is. Mijn dochter van 10 zei daarover: 'Jullie hadden geen ruzie, maar ik was wel altijd bang dat jullie ruzie zouden krijgen.'' Voor Den Ouden, die een half jaar van woning naar woning moest verhuizen voordat ze in het Parentshouse terechtkon, is het ondenkbaar dat ze zonder haar kind ergens zou moeten wonen. Haar dochter is nu drieënhalve dag per week bij haar. Het Parentshouse - met z'n grote, lichte woonkamer, open keuken, eetruimte en openslaande deuren naar de tuin - is er meer dan geschikt voor. In Amsterdam zijn nu vier Parentshouses; twee op IJburg en twee gloednieuwe in het westen van de stad, huizen die momenteel worden ingericht. Tot nu toe zijn het de enige plekken in Nederland (en wellicht wereldwijd) waar gescheiden ouders met hun kinderen maximaal een jaar op adem kunnen komen.

Eerste bewoner

Evert Stolwijk was destijds de eerste bewoner. In het Parentshouse kon hij zijn kinderen ontvangen en zijn leven weer op orde krijgen. 'Het gaf me licht en lucht', zucht hij. Stolwijk hoefde uiteindelijk maar een paar maanden in het opvanghuis te wonen voordat hij, vlak bij zijn ex en zijn kinderen, in een woongroep terechtkon. Toch is hij kritisch: 'Het is schrijnend dat de woningmarkt er niet op ingesteld is om mensen acuut op te vangen. Dat blijkt vandaag de dag ook met de vluchtelingen. Heel frustererend.'

Mensen die, ondanks hun scheiding, over een iets ruimere portemonnee beschikken, hebben minder last van de krappe woningmarkt.

Hans (49) is een lange, sportieve vent uit Vinkeveen (in werkelijkheid heet hij anders). Tot een Parentshouse heeft hij zijn toevlucht niet hoeven nemen; hij prijst zich gelukkig met zijn eigen - voorlopige - huisvesting. 'Ik weet van mensen die noodgedwongen bij elkaar moeten blijven omdat ze het financieel niet rond krijgen', zeg hij. Hans had genoeg geld om een huisje te kunnen kopen op het bungalowpark pal achter de geluidswal langs de A2, vlak bij Amsterdam. Na zes nachtdiensten op Schiphol ontvangt hij in z'n instappers op een doornat terras en maakt een weids armgebaar. 'Kijk nou. Het is hier toch altijd vakantie?'

Het belangrijkste voordeel van zijn huisje: het is te befietsen voor zijn twee kinderen die bij zijn ex bleven wonen, aan de andere kant van de snelweg. Dat filerijders voor knooppunt Holendrecht smalend spreken over 'het alimentatiedorp', deert hem niet. 'Ik heb geen last van wat mensen zeggen. Ik heb ook niet het gevoel dat ik hier zit weg te kwijnen.'

De sfeer is volgens hem prima op het park. Ook al woont een aanzienlijk deel van de bewoners hier, meestal tijdelijk, om de scheiding te verwerken. 'Links en rechts wordt geborreld en gebarbecued. D'r is wel eens een feestje en zo af en toe bloeit er wel eens wat op tussen de bewoners, ja.'

Zo veel mogelijk Parentshouses

Zijn periode van omzwervingen na zijn scheiding moet Edgar Koning extra gemotiveerd hebben zich in te zetten voor zijn lotgenoten. In Amersfoort ontmoette hij adviseur Peter Kaim (44). Kaim adviseert organisaties in waterbeheer, en wilde zich ook inzetten om tot een landelijke keten van Parentshouses te komen. Kaim, een slanke man met zwarte krullen: 'Ik spreek uit ervaring. Mijn ouders zijn gescheiden toen ik 6 was. Mijn vader kwam in een stacaravannetje. In de zomer best leuk, maar in de winter te ver om te fietsen. Pas toen hij een huurhuis vlakbij kreeg, konden we naar hem toe. Daar heb ik mijn mooiste herinneringen aan.'

Kaim werkt nu met Koning aan zo veel mogelijk Parentshouses. Om te beginnen in Amersfoort: 'Een paar jaar geleden had de gemeenteraad het al over zo'n huis. Dat leidde tot niets, want ze vroegen zich af waar al die gescheiden ouders dan waren. Je ziet ze niet; het lost zichzelf wel op. Hetzelfde wat ze destijds zeiden over daklozen: ook die waren er niet in Amersfoort. Maar er is nu wel een goede daklozenopvang.'

Het eerste Parentshouse van de landelijke keten moet wat Kaim en Koning betreft in Amersfoort komen. Ze zijn nog bezig met de financiering, maar zijn ervan overtuigd dat er voldoende gegadigden zijn. Neem de nieuwbouwwijk Vathorst - waar het aantal scheidingen volgens Kaim op 50 procent moet liggen. 'Daarmee alleen al krijg je meer dan genoeg Parentshouses gevuld.'

Na Amersfoort wil de stichting-in-oprichting huizen in heel Nederland oprichten. Kaim: 'In 2025 is er landelijke dekking.' Of dat niet een beetje beetje snel is? Ja, geeft hij toe. 'Maar laten we los van allerlei rapportages en cijfers gewoon eens beginnen.'

Beeld Sanne De Wilde
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden