VROUWEN REGEREN DE WERELD Fay Weldon neemt het op voor de deerniswekkende man

'Vrouwen zeggen de meest verschrikkelijke dingen over mannen', vindt schrijfster Fay Weldon. Het feminisme heeft hen geleerd dat 'vrouwen mannen mochten haten en dat deden ze'....

Ze heeft het erg met jonge mannen te doen, Fay Weldon (65). 'Én met hun moeders. Ik denk dat als een moeder naar haar zoon van een jaar of twintig kijkt, ze niet anders kan dan verzuchten: mijn god, wat heb ik hem aangedaan! Wat voor 'n partner en echtgenoot moet er uit dit schepsel voortkomen?'

- Wat is er met uw zonen gebeurd?

'Ze hebben hun examens niet gedaan. Jonge mannen hebben geen idee wat ze willen. Ze zijn beroofd van hun reden van bestaan. Mannen werden opgevoed met het idee dat ze verantwoordelijkheid zouden moeten dragen, bescherming bieden, geld verdienen. Dat hoeven ze allemaal niet meer. En wat zie je? Ze zijn ongeïnteresseerd. Ze doen alle dingen die meisjes twintig jaar geleden deden: ze passen voor de universiteit, ze weigeren alle scholing. Als ze zestien jaar zijn gaan ze van school en vervolgens hangen ze een beetje rond op de hoek van de straat.

- U overdrijft.

'Nee, ik overdrijf niet. Jonge mannen weten met zichzelf geen raad. Het drijft ze tot wanhoop. Ze plegen zelfmoord. Ik heb de cijfers gezien, die zijn alarmerend. Altijd pleegden er meer vrouwen dan mannen zelfmoord, maar dat is veranderd.'

Twintig jaar duurt het en dan regeren vrouwen de wereld. En de mannen? Die zullen het te druk hebben met zichzelf. Weldon - schrijfster, feministe, kwelgeest van mannen - is zelf nog het minst ingenomen met haar voorspelling. 'Misschien is de feministische revolutie te ver doorgeschoten', zei ze onlangs. In haar riante huis in het Londense Hampstead: 'Vrouwen zeggen de meest verschrikkelijke dingen over mannen. Net als 25 jaar geleden mannen over vrouwen, toen iedereen domweg aanvaardde dat vrouwen tweederangs burgers waren.'

- Gaf u de vrouwen de woorden niet?

'Nee, hmm, ja. Maar toen hadden we het bij het rechte eind. Inmiddels niet meer, je kunt niet langer beweren dat mannen onze vijanden zijn. Je mag niet meer ongestraft zeggen, zoals vrouwen doen, dat mannen wilde, ongecontroleerde oplichters zijn, ijdele zielen die achter hun pik aanlopen of wat al niet. Mannen hebben afgeleerd in beledigende termen over vrouwen te spreken. Ik zou willen dat vrouwen afleren mannen te beledigen, want het helpt niet. Als je mensen de kans geeft te haten, zullen ze haten. Iedereen houdt ervan macht uit te oefenen. Vrouwen mochten mannen haten en dat deden ze.'

- Dat u het nu opneemt voor de mannen?

'Arme deerniswekkende mannen, ze kunnen niet voor zichzelf zorgen.'

De giechel, altijd op de loer, borrelt op uit haar keel. Haar keurige stem schiet octaven omhoog, spot en flirt liggen in haar ogen. 'Ik kan de toon niet uitstaan, maar ik doe er zelf aan mee. De arme man, hoe zielig, de maatschappij heeft hem niet meer nodig. Machines doen het werk waarvoor spierkracht is vereist, vrouwen doen de computers, kwalificaties voor het voeren van oorlog, ach, die zijn uit de tijd. Het is zo anti-man, het is zo gemakkelijk te volharden in de politiek correcte opvatting dat vrouwen altijd het slachtoffer zijn, het is zo gemakkelijk domweg voort te gaan op de ingeslagen weg, in een samenleving waarin sowieso al niemand oplet wat er gebeurt.'

Teleurstelling? Welnee! Wat haar irriteert, zegt ze, is de stilstand in de samenleving. Politici acteren met een feministische tong ('Tony Blair is een meisje. Ik had liever een man of een vrouw gehad'), vrouwen kunnen niet anders dan buitenshuis werken, belediging van mannen is algemeen aanvaard en de hele goegemeente heeft haar lot in handen gelegd van therapeuten. 'Je moet aan jezelf werken, pratend genezen, je vader en moeder of wie dan ook aanklagen omdat jij ongelukkig bent, werken aan je zelfrespect om die vervelende emoties kwijt te raken.'

Toen Amerikaanse feministen eind jaren zestig protesteerden tegen de Miss World-verkiezing, werd Weldon gevraagd aan te zitten in een BBC-programma van de tv-personality David Frost. Aan de ene kant feministen, tegenover hen 'normale' mensen als Weldon, een werkende moeder met een goede baan in de reclamewereld, ingehuurd om de 'neurotische en excentrieke dames, die te lelijk waren om een man te vinden' weg te zetten. Weldon luisterde naar de vrouwen, stond op en liep over. 'Ik was razend over de botte manier waarop die vrouwen werden beledigd', zou ze zeggen.

Weldon werd feministe. Ze zette zich aan de keukentafel of op de trap (nergens in huis was een rustig hoekje) om te schrijven. Het kon niet anders dan in korte, directe zinnen, die bijtend zijn, ironisch en satirisch.

Ze schreef over vrouwen en over hun relaties met mannen. Over verraad, onrechtvaardigheid en vooral wraak. The Fat Woman's Joke was haar eerste roman. Ze was 35 jaar, opgegroeid in een vrouwenhuishouding, beleefde haar tweede huwelijk, had vier zonen gebaard en oogstte succes.

Sindsdien schreef Weldon meer dan dertig romans, die in vele talen zijn vertaald en nog veel meer radio en tv-spelen en essays. Haar echtgenoot wees haar in 1994 na dertig jaar huwelijk de deur voor zijn therapeute. Acht uur na de officiële scheiding viel hij dood neer. Hartstilstand.

Een Weldon-verhaal ten voeten uit, blijkt uit de woedende roman Affliction. 'Ik schrijf gewoon', antwoordt Weldon op de vraag of ze haar eigen leven beschrijft. 'Schrijven is als fietsen. Als je het kunt, is er niks aan de hand. Als je het niet kunt, is het onmogelijk', zegt Weldon, die hertrouwde met een vijftien jaar jongere vader van vier zonen.

Nederland leerde haar kennen via de romans Praxis en Down Among Women, maar de doorbraak kwam in 1983 met The Life and Loves of a She-Devil: roman, film, tv-serie. Feministen lijfden haar in en gooiden haar later met even veel gemak op de schroothoop, omdat ze te grillig, tegendraads en spottend is om ingelijfd te kunnen worden. 'De wereld draait voortdurend rond. Je moet nieuwsgierig zijn naar de verschillende dingen die gebeuren op de verschillende tijdstippen.'

Thuis, diep weggedoken in het hoekje van haar bank, breekt ze zich vriendelijk en ontspannen het hoofd over de jaren tachtig. Het is de reden van het interview. Ze speelt met woorden, gedachten, lacht, maar is zelden niet serieus. Er was Thatcher, het begin van het einde van de welvaartsstaat. De tijd van eigenbelang brak aan, yuppies tegenover massaontslagen. De feministische revolutie kreeg haar beslag, de Berlijnse Muur viel, de polarisatie tussen rechts en links verdween. Gedecideerd: 'Als periode waren de jaren tachtig niet belangrijk. Gewoon weer tien jaar. Ze gingen voorbij.'

- En vrouwen?

'Powerdressing. Schoudervulling, aerobics en spieren. We merkten dat het ambt van president van de Verenigde Staten binnen ons bereik lag.' Ze recht haar schouders, steekt haar kin omhoog en meesmuilt: 'Vrouwen trokken hun schoudervulling aan en zeiden: nu zijn we net zo breed als mannen.'

Zachtjes: 'We hebben nu niet eens schoudervullingen meer. Kijk naar Amerikaanse filmsterren, iemand als Demi Moore. Ze zien er uit als mannen, androgyne types. Het is verbazingwekkend, terwijl mannen almaar kleiner worden, aardiger en meisjesachtiger.

'Jonge vrouwen hebben hun eigen leven, hun vrijheid, hun inkomen, vriendinnen en vriendjes. Zij zijn de favorieten van deze tijd. Ze worden benijd en bewonderd. Zo'n 25 jaar geleden wilde je geen vrouw zijn, dat was het meest belabberde dat er was. Je mocht geen ambitie hebben, er was geen werk. Je had de steun van een man nodig om te overleven. Je toekomst lag in het moederschap. Je had geen keus. Meisjes van nu verdienen hun eigen geld. Als je een baby niet kunt combineren met je werk, neem je geen kinderen. Mannen zijn er voor de seks.'

Big Women heet haar jongste roman/tv-serie. Het verhaal gaat over vrouwen die in de jaren zeventig, de jaren van hoop en sisterhood, de feministische uitgeverij Medusa oprichten en haar twintig jaar later met winst, maar een illusie armer, verkopen. Weldon beschrijft de persoonlijke trauma's, de veranderende samenleving en de verloren generatie van ná de revolutie. Medusa komt in handen van een jonge vrouw, iemand 'zonder geweten en zonder ziel', zegt Weldon.

- Wat is er verkeerd gegaan?

'De feministische revolutie lijkt in een bepaald opzicht té succesvol. Je wilde je eigen vrijheid, je wilde er op uit en werken. Maar het resultaat is dat we geen keuze meer hebben. Prima, zolang je geen kinderen hebt. Het is zo vreemd dat er nooit onderscheid wordt gemaakt tussen vrouwen mét en vrouwen zonder kinderen. Het verschil is er wel degelijk. Overheid en werkgevers erkennen niet dat vrouwen nog steeds de verantwoordelijkheid dragen voor kinderen en dat is, ik meen het, discriminatie. Een inkomen is niet langer toereikend voor een gezin, althans hier in Engeland niet. De opvoeding wordt overgelaten aan staat, school, kinderopvang. Gezinnen raken in de war. Het is niet goed voor vrouwen. Ze moeten werken voor te lage lonen, te veel uren draaien.'

- Moeten mannen dat niet?

'Mannen ook. Het gaat niet meer om de strijd tussen de seksen. Vrouwen zijn net zo competent als mannen, dat hoeven we inmiddels niet meer aan te tonen.'

Toch port ze de feministische beweging op te ontwaken om de overbelasting van moeders aan te kaarten. 'In de jaren tachtig was ik in de Sovjet-Unie. Ik ontmoette er vrouwen die totaal uitgeput waren. Ze stonden om vijf uur 's ochtends op, lieten de kinderen achter in handen van anderen, deden het huishouden, en werden ook geacht zich aan te sluiten bij de werkende klasse.

'Diezelfde uitputting zie ik nu hier bij vrouwen. Ze hebben geen tijd voor hun relaties met anderen, ze hebben geen tijd om van hun kinderen te genieten, geen tijd om het leven te leven. Eigenlijk zou je met al die machines en computers niet zoveel hoeven te werken. Drie dagen per week lijkt me mooi, de rest van de tijd een beetje lummelen. Maar het is allemaal zo georganiseerd dat niemand dat schijnt te zien. Op de een of andere manier is iedereen alleen in z'n eigen succes geïnteresseerd.'

- En de oplossing?

'Naar menselijke maatstaven is er nooit een oplossing. Kinderen komen nou eenmaal niet uit eieren. Moeder, vader, kind. Van twee drie maken kan niet anders dan problemen geven. Het beste is als overheid en werkgevers de rol van mannen en vrouwen als vaders en moeders erkennen. Mannen en vrouwen moeten niet langer worden gestraft voor het feit dat ze kinderen hebben. Mannen moeten hun vaderschap opeisen, zowel tegenover hun vrouwen als tegenover hun werkgevers.'

Strompelend vanwege een gebutste knie loopt Weldon naar buiten, om - de fotograaf ter wille - te poseren. Het stuk straat voor haar huis is opgebroken. Zittend op een krat tussen witrode linten en verkeersborden vertelt ze over haar maandelijkse tripje naar Amsterdam. De Bijlmerbajes. Haar derde zoon zit er, opgepakt vanwege het bezit van te veel XTC-pillen. 'Weet je dat het de op een na beste gevangenis is? Heb ik op tv gehoord'.

- Het is een hotel, zeggen buitenlanders.

'Mmm, niet echt. Hij leert er met computers werken, hij verdient, leert koken. Gegeven het feit dat hij in de gevangenis zit, doet hij het vrij goed.'

- Is hij een product van de verloren generatie?

'Hij heeft een groot zelfvertrouwen. Niet direct een slachtoffer. Maar het feit dat vrouwen massaal zijn gaan werken, heeft ons wel opgezadeld met een jeugdcultuur die sterk is, die zijn eigen wetten en regels heeft en die erg weinig van doen heeft met de sociale structuur zoals we die al generaties lang kennen. New Age, parties, muziek, drugs. Moreel is het niet minder hoogstaand, maar het wereldje is wel oorzaak van problemen, voor hen en voor ons. Och, misschien moeten we wel concluderen dat in de jaren tachtig de wortels van alle kwaad liggen.'

Fay Weldon: Grote Vrouwen, verschijnt in mei bij uitgeverij Contact, fl 34,90.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.