Profiel Topvrouwen

Vrouwen over het vrouwenquotum: ‘Na mijn vertrek waren de vrouwen die ik had aangesteld snel weg. Dat heeft mijn ogen geopend’

Tanja Nagel (EY). Beeld Kiki Groot

Dinsdag stemt de Tweede Kamer waarschijnlijk over de invoering van een bindend vrouwenquotum voor de raden van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven. Wat vinden vrouwen die zelf al jaren in de top van het bedrijfsleven werken van zo’n quotum?

Tanja Nagel, commissaris bij onder andere bij accountantskantoor EY, oud-bestuursvoorzitter Theodoor Gilissen Bankiers

‘Ik ben lang tegen een vrouwenquotum geweest. Het leek me onnodig. Er zouden vanzelf meer vrouwen in de top van het bedrijfsleven komen, daar ging ik van uit. Een quotum betekent wettelijk ingrijpen in een private omgeving – dat moet je eigenlijk niet willen.

‘Het kantelpunt kwam na mijn afscheid bij Theodoor Gilissen. Als ceo heb ik me daar ingezet voor diversiteit. De raad van commissarissen gaf me de ruimte en het lukte al snel: de helft van de raad van bestuur was vrouw. In de laag daaronder was zelfs meer dan de helft vrouw.

‘En het mooie was: de mannen vonden het ook leuker met vrouwen erbij. Zowel mannen als vrouwen komen beter tot hun recht in een gemengd team. Kort door de bocht: mannen zijn van de actie, vrouwen stellen meer vragen. Samen leidt dat met wat mazzel tot meer weloverwogen actie.

‘Maar na mijn vertrek bij Gilissen is er niets overgebleven van de diversiteit. Alle vrouwen waren al snel weg uit de raad van bestuur, en ook uit de laag daaronder. Dat heeft mijn ogen geopend. Als je geen quotum hebt, kunnen zelfs de vrouwen die je al hebt aangesteld zo weer vervangen worden door mannen. Ik vind het middel van een quotum nog steeds niet ideaal, maar ik zie zo langzamerhand ook geen andere mogelijkheid meer.

‘Als je je in onderzoeken over dit onderwerp verdiept, lees je dat iedereen vooroordelen heeft. En als in veel bestuurskamers mannen in de meerderheid zijn, is het misschien best logisch dat er weinig vrouwen worden aangesteld. Mannen kiezen – net als vrouwen trouwens – voor sollicitanten die op hen lijken. De vraag is of je ze dat kunt verwijten. Met een – hopelijk tijdelijk – quotum kun je dat patroon doorbreken.’

Ingrid de Swart (ASR). Beeld Kiki Groot

Ingrid de Swart, sinds deze week lid van de raad van bestuur van verzekeraar ASR, eerder bestuurder bij verzekeraar Aegon, en topvrouw van het jaar 2017

‘Ik ben geen directe voorstander van een vrouwenquotum. Je kunt bedrijven wel verplichten om vrouwen aan te nemen, maar als de intrinsieke wil er niet is om het te laten werken, wordt het heel moeilijk.

‘Toen ik in Duitsland werkte als voorzitter van de raad van commissarissen bij Delta Lloyd, was men daar druk bezig met de invoering van het vrouwenquotum. Met mijn komst voldeden ze hieraan. Ik was tijdens de vergaderingen samen met de secretaris de enige vrouw.

‘Er werden grappen gemaakt waar ik me niet comfortabel bij voelde. De heren met wie ik werkte, vroegen bijvoorbeeld wat ‘de dame in de zaal’ van een bepaalde kwestie vond. Misschien reageer ik te gevoelig, maar ik voelde me daar niet prettig bij. Voor mij was dat het bewijs dat zij niet vrijwillig voor mijn aanwezigheid hadden gekozen.

‘Wat ik zeggen wil: met een vrouwenquotum alleen ben je er niet. Als je met z’n allen vaststelt dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn maar niet gelijk, betekent dat dat je rekening moet houden met verschillen. Als een vrouw bijvoorbeeld langer door wil praten over een onderwerp, reageer dan niet alsof ze het niet begrepen heeft. Als een vrouw aandacht vraagt voor een kwestie die je zelf niet zo belangrijk vindt, dan moet je dat wel willen horen.

‘Ik vind het ontzettend jammer dat er nu zo op het vrouwenquotum wordt gefocust. Een quotum op zichzelf is geen wondermiddel, het is ook niet de enige manier om meer vrouwen aan de top te krijgen. Dat gezegd hebbende: als het quotum er toch komt, hoop ik oprecht dat het zorgt voor meer diversiteit. Want het gaat nu veel te langzaam.’

Marjan van Loon (Shell). Beeld Kiki Groot

Marjan van Loon, president-directeur Shell Nederland

‘Ik hoop dat de Tweede Kamer instemt met het quotum. Het is een maatregel die voor veel mensen fout aanvoelt en dat begrijp ik. Vrouwen willen niet voorgetrokken worden, dat is voor niemand een fijn gevoel. Maar het gebrek aan vrouwen in de top is een taai probleem. Een quotum is nodig om de zaak in beweging te krijgen.

‘Waar het in de kern om gaat, is dat mannen moeten leren anders te kijken naar vrouwelijk talent. Het is een bekend gegeven dat mensen zich comfortabel voelen bij mensen die op hen lijken. De kans geven aan een vrouw die misschien wat anders meebrengt, dat zijn mannen niet altijd gewend.

‘Bij ons in het bedrijf spreek ik weleens mannelijke collega’s die een vrouw hebben aangenomen en blij verrast zijn. Vrouwen zijn vaak moediger dan veel mannen denken, maar ze stellen zich bescheidener op.

‘Vrouwen zijn – en ik generaliseer – verbaal vaak rustiger dan mannen, terwijl ze in de zakelijke kant grote stappen durven te nemen. Dat verbaast mannen. Ze hadden die vrouw er niet over horen praten, maar ze doet het mooi wel. Mannen hebben een zetje nodig om een vrouw aan te nemen, want het kan voelen als een risico. Dat zetje, dat kan het quotum zijn.

‘Zelf heb ik als vrouw nooit last gehad van vooroordelen. Dat komt denk ik doordat Shell een internationaal bedrijf is. We waren al in de jaren negentig bezig met inclusief werken met al die verschillende culturen. Er is hier al langer meer aandacht voor diversiteit, maar we zijn er nog niet. We willen dat de man-vrouwverdeling fiftyfifty wordt in alle lagen, maar dat is best lastig in een technische sector.’

Marry de Gaay (Houthoff). Beeld Kiki Groot

Marry de Gaay Fortman, advocaat en partner bij Houthoff, tot voor kort voorzitter van Topvrouwen.nl

‘Zonder vrouwenquotum duurt het nog zeker 25 jaar voor vrouwen dezelfde kansen hebben als mannen om de top van het bedrijfsleven te halen. Zeker, er worden de laatste jaren vaker vrouwen aangenomen in hoge posities, maar het gaat nog altijd veel te langzaam. Met een quotum komt die beweging sneller op gang.

‘Sommige bedrijven zeggen: wij zijn een geprivatiseerde onderneming, de overheid mag zich niet bemoeien met de mensen die wij aanstellen. Ik vind dat je van de overheid mag verwachten dat er een gelijk speelveld gecreëerd wordt. Met een vrouwenquotum dwingt de overheid geen benoemingen af, er wordt alleen gezegd: als een vacature niet door een vrouw kan worden ingevuld, blijft de positie leeg.

‘Je hoort ook vaak: het moet gaan om de beste kandidaat, maar het is een illusie om te denken dat er maar één beste kandidaat bestaat voor een functie. Er zijn altijd meerdere mannen en vrouwen die geschikt zijn voor een baan. Wie van die geschikte kandidaten je kiest, hangt af van andere afwegingen: past iemand binnen het team? Een afweging kan ook zijn: maakt deze kandidaat het team diverser?

‘Het zou geweldig zijn als het vrouwenquotum er komt, maar wat mij betreft zou het nog wel verder mogen gaan. Het quotum gaat nu alleen over raden van commissarissen, waarom geldt het niet ook voor de raad van bestuur? Dat is een gemiste kans.’

Meer lezen over het vrouwenquotum

Regeringspartijen CDA en D66 willen met een verplicht quotum meer vrouwen in de top van beursgenoteerde bedrijven. We bellen met economieverslaggever Wilco Dekker. ‘Toch wel een verrassende wending, maar hard nodig.’

Niet alleen de top van het bedrijfsleven heeft moeite met meer diversiteit. Ook de zeventien adviescolleges van de regering zijn nog steeds mannelijke witte bolwerken, tegen de wettelijke bepaling van evenredigheid in.

Het vrouwenquotum: voer voor discussie

Vrouwenquota zijn al tijden voer voor verhitte discussie. In onze rubriek Tegenpolen komen twee verschillende visies aan bod: oud-topman Jan Bout vindt quota een goed idee, zakenvrouw Elske Doets ziet juist grote bezwaren. Voormalig Eurocommissaris en VVD-prominent Neelie Kroes vertelde onlangs aan de Volkskrant waarom zijzelf radicaal van mening veranderde over de wenselijkheid van vrouwenquota.

Columnist Sheila Sitalsing is zonder voorbehoud vóór. Ze moet zachtjes wenen om de talloze ‘handvesten, convenanten, charters, codes voor de ‘guvernens’ en ander geduldig papier vol vrome voornemens om te beginnen met het wegbikken van de dikke kleilaag van mannen die de weg naar de macht verstoppen’, die tot nu toe dus nog nergens toe leidden.

Daniela Hooghiemstra merkte in haar column juist op dat we erg selectief zijn in de sectoren en gremia waarvoor we quota willen: je hoort nou nooit eens iemand over vrouwenquota bij de stadsreiniging of slachthuizen.

Sommige topvrouwen maken vrouwelijke ­ondergeschikten het leven zuur. Meer gendergelijkheid op het werk zou weleens kunnen helpen tegen zulk ‘queen bee’-gedrag, ziet Lisa Bouyeure.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden