Interview Ramón Esono Ebalé

Vrijgesproken politiek tekenaar uit Afrika in Nederland

illustratie van Ramón Esono Ebalé

Wie de goedlachse Ramón Esono Ebalé in het café ziet zitten, zou niet zeggen dat hij net een half jaar gevangen heeft gezeten. Achttien mensenrechtenorganisaties in de wereld spanden zich in om hem uit de Black Beach-gevangenis in Malabo, de hoofdstad van Equatoriaal-Guinea, te krijgen. En nu drinkt hij gezellig een biertje in Haarlem, waar woensdag een lezing over zijn werk wordt gehouden.

Ebalé is een van de bekendste politiek tekenaars uit Afrika. Hij werd in september vorig jaar gearresteerd toen hij naar zijn geboorteland terugkeerde om een nieuw paspoort te halen. Zijn ouders hadden hem gewaarschuwd: je bent een crazy guy als je komt. Want Ebalé (1977) heeft vijanden. Hij publiceerde het stripboek 'La Pesadilla de Obi', in 2014 in vertaling uitgegeven als 'Obi's Nightmare'. Het bevat een felle satire op president Teodoro Obiang, de langstzittende dictator ter wereld. Obiang, miljardair, is staatshoofd van het Spaanstalige oliestaatje in Afrika, waar de meesten mensen moeten leven van een dollar per dag. Vanuit onder meer Spanje stuurt balling Ebalé zijn kritische werk de wereld in.

Bliksemafleider

Waarom hij toch terugging? ‘Ik wist wat de risico’s waren. Maar ik had echt papieren nodig en op de ambassade in Spanje zeiden ze: je kunt alleen in Equatoriaal-Guinea zelf een nieuw paspoort krijgen. In 2012 zette ik een filmpje op YouTube waarin ik de volledige verantwoordelijkheid neem voor mijn aanvallen op het regime, om de aandacht af te leiden van mijn familie, die werd bedreigd. Ik fungeerde als bliksemafleider. Mijn oude paspoort heb ik toen verknipt.’

Zeventien dagen na zijn terugkeer werd hij gearresteerd. ‘Ik was samen met twee Spanjaarden, van wie er één diplomaat was. Op mijn telefoon vonden ze tekeningen, dus ze wisten precies wie ik was.’ Hij werd naar de Black Beach-gevangenis gebracht, berucht vanwege het martelen van politieke gevangenen. ‘Ze verzonnen een aanklacht: dat ik vals geld bij me zou hebben. In Equatoriaal-Guinea is het beledigen van het staatshoofd officieel niet strafbaar. Ze willen niet toegeven dat er wel degelijk censuur is, daarom hadden ze een smoesje nodig om mij te kunnen vastzetten. Maar ze deden het allemaal alleen maar omdat ik the boss had getekend!’

Geluk 

Maar Ebalé had geluk: hij werd coulant behandeld omdat er bij de arrestatie ook een Spaanse diplomaat was opgepakt, die snel werd vrijgelaten. ‘Ook de vasthoudendheid van mijn zussen heeft geholpen. Gevangen mogen geen balpennen hebben, omdat ze er zelfmoord mee kunnen plegen. Maar mijn zusters smokkelden pennen naar binnen, verstopt in hun vlechten of in hun achterste! Ik maakte tekeningen op stukken karton uit de gevangeniskeuken, waarin zeep of olijfolie had gezeten en begon tekenles te geven aan medegevangenen. Ten slotte kwamen zelfs de cipiers bij me met opdrachten. Zo ontstond de tekenschool van Black Beach!’

Kan Ebalés verhaal helpen om Obiang weg te krijgen? ‘Hij gedraagt zich als God. Zijn familie bestuurt het land alsof het hun bedrijf is. Ik denk dat mijn verhaal invloed kan hebben, ook omdat ik een van de oprichters ben van Somos+ (‘Wij zijn meer’), een platform dat jongeren vooruit wil helpen. Dankzij de sociale media is er iets van oppositie ontstaan, maar internetverbindingen in mijn land zijn zwak. Als je op Facebook wilt, moet je in de steden naar de internetcafés, die eigendom zijn van Chinezen. Alleen daar heb je goed internet!’

In maart werd Ebalé vrijgesproken. De politieman die hem had laten arresteren zei tegen de rechter dat hij handelde in opdracht van zijn superieuren. Wie dat waren, kon hij niet zeggen. Ebalé heeft inmiddels zijn nieuwe paspoort gekregen: ‘Een hoogtepunt in mijn leven!’

De Nederlandse promovendus Anita Brus, die aan de Universiteit Leiden onderzoek doet naar Ramón Esono Ebalé, geeft woensdag 6/6 om 20.00 uur een lezing over zijn werk: 'The beast is there', in de Pletterij, Lange Herenvest 122, Haarlem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden