Vrijdag de 13de, hoe bijgelovig is Nederland?

Het is weer vrijdag de 13de,'s werelds populairste bijgeloof. Op de vraag: bent u bijgelovig, zal het merendeel van de bevolking nee antwoorden. Toch gedragen opvallend veel westerlingen zich toch net een beetje anders op deze dag. Wat is de oorsprong van deze dag en hoe passen we ons gedrag aan?

© ANP

Volgens veel websites, waaronder Wikipedia, kent vrijdag de 13de een eeuwenoude oorsprong. Het ongeluksgetal 13 in combinatie met de ongeluksdag vrijdag zou een fatale cocktail van pech opleveren. Het getal 13 is een onregelmatig getal, in tegenstelling tot het getal 12, dat staat voor compleetheid in de kalender: een jaar heeft twaalf maanden, de klok rond is 12 uur. Vrijdag zou de dag zijn waarop Jezus werd gekruisigd. Vrijdag was de executiedag voor de Romeinen. Ook in Groot-Brittannië was vrijdag beulendag (dag waarop mensen werd onthoofd). En sommige gelovigen denken dat vrijdag de dag was waarop God Adam en Eva uit de tuin van Eden gooide. Ook is er een theorie dat op die dag heksen bijeenkwamen.

Geen spoor
Dit lijken echter verklaringen die er achteraf zijn bijgezocht. De website Nieuwscheckers onderzocht het fenomeen en concludeerde dat er geen spoor van vrijdag de dertiende als ongeluksdag te vinden vóór het einde van de negentiende eeuw. De Amerikaanse schrijver Nathaniel Lachenmeyer onkracht in zijn boek 13, The world's most popular superstition het misverstand dat dertien al in de Middeleeuwen een ongeluksgetal was, evenals dat de oermens al iets tegen dertien moet hebben gehad - die zou namelijk maar tot twaalf hebben kunnen tellen. Alle getallen daarna waren onbekend en dus 'gevaarlijk'.

De Amerikaanse roman Friday, the 13th van Thomas Lawson, over een effectenhandelaar die een beurspaniek ontketent door te wijzen op het gecombineerde ongeluk dat vrijdag de dertiende oplevert, zou weleens de stuwende kracht achter het bijgeloof kunnen zijn, denkt Lachenmeyer.

Paraskevidekatriafobie
Angst voor vrijdag de 13de wordt paraskevidekatriafobie genoemd. De term werd precies 100 jaar geleden bedacht door therapeut Donald Dossey, gespecialiseerd in het behandelen van mensen met irrationele angsten. Deze angst gaat bij sommige mensen heel ver; die komen bijvoorbeeld de hele dag hun bed niet uit. Het aantal gesloten huwelijken is op een vrijdag de 13de de helft van reguliere vrijdagse trouwpartijen, en het ziekteverzuim ligt in westerse landen beduidend hoger. Ook wordt menig zakelijke transactie op deze dag uit de weg gegaan.

Dat 'vrijdag de 13de' een echte ongeluksdag zou zijn, vindt echter geen steun in de Nederlandse statistieken. Het Centrum voor Verzekeringsstatistiek (CVS) telt zelfs mínder schademeldingen dan op andere vrijdagen. Ook het aantal brandmeldingen op vrijdag de 13de ligt met 690 lager dan de 720 meldingen die men doorgaans op vrijdag ontvangt.

En hoe ervaren twitteraars deze dag?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.