Voorkomt de gemeente straks uw echtscheiding?

Een op de twee huwelijken loopt stuk in de kinderrijke Amersfoortse vinexwijk Vathorst. Moet de gemeente jonge ouders daarom een relatiecursus gaan aanbieden? 'Ik vind het allemaal te betuttelend.'

Een speeltuintje in de vinexwijk Vathorst in Amersfoort. Een raadslid van de ChristenUnie en voormalig pastor in de wijk zet zich in voor een cursus over relaties. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Hoe ontvang je je partner als hij gestrest thuiskomt?' Met een ernstig gezicht stelt psycholoog Maarten van der Linde deze vraag aan de kijker. 'Soms heb je even geen energie voor hem of haar over, nu jullie net een kind hebben. Als je partner stress heeft, en jij hebt ook stress, dan kan het soms net te veel zijn.'

Dit fragment komt uit een instructiefilmpje van de cursus Maak je relatie babyproof, van het bedrijf Pinkcloud.nu. Van der Linde adviseert de cursist om in deze situatie toch even de iPhone weg te leggen en de partner aan te kijken. 'Luister aandachtig, stel je geïnteresseerd op, doe echt even je best. Kom niet meteen met oplossingen als hij een probleem uit de doeken doet, maar vraag of je wat voor hem kunt betekenen.'

Gemeenten kunnen deze cursus aanbieden aan jonge stellen die op het punt van gezinsuitbreiding staan. Bijna een op de drie Nederlandse kinderen maakt voor zijn 18de een scheiding van zijn ouders mee. 'Als ouders beter zijn voorbereid op wat hun staat te wachten, zullen ze minder snel uit elkaar gaan', zegt Van der Linde. 'En dat is beter voor de kinderen.'

Wat het Amersfoortse raadslid Ron van der Spoel (ChristenUnie) betreft, begint zijn gemeente vandaag nog met het aanbieden van dergelijk lesmateriaal. Hij luidde deze maand de noodklok over het hoge percentage scheidingen in de vinexwijk Vathorst waar hij woont.

Van der Spoel is vijf jaar pastor in Vathorst geweest. Hij schrok ervan dat ongeveer de helft van de huwelijken er knapt. Bovendien gaan mensen makkelijker uit elkaar nu de huizenmarkt weer aantrekt. Vathorst telde naar schatting vijftienhonderd 'bankslapers', mensen die nog bij elkaar wonen na de relatiebreuk, omdat zij zich nog geen twee afzonderlijke huizen kunnen veroorloven.

'De meeste ouders beseffen niet wat de komst van een baby met je relatie doet', zegt Van der Spoel. Hij beklemtoont dat het niet gaat om relatietherapie, maar om voorlichting.

Noors voorbeeld

Het programma Godt Samliv (goed samenleven) van het Noorse ministerie van Kinderen en Gelijkheid wordt vaak aangehaald als voorbeeld van adequate relatieondersteuning. De meeste Noorse gemeenten bieden deze zeven uur durende workshop aan aan groepen van zes tot tien stellen die net een kind hebben gekregen. Zij praten er onder andere over seksualiteit, communicatie en hoe ze conflicten oplossen. Uit een evaluatie blijkt dat negen van de tien deelnemers de cursus nuttig vinden. Onderzoekster Natalie Hengstebeck van de Erasmus Universiteit, gespecialiseerd in hechte relaties, zegt dat de meeste studies in de Verenigde Staten geen overtuigend bewijs leveren dat door relatieondersteuningsprogramma's het aantal scheidingen en het percentage alleenstaande ouders wordt teruggebracht.

Brandbrief

Pinkcloud.nu is in overleg met een aantal gemeenten die belangstelling hebben voor deze cursus. Eind vorig jaar ging er nog een 'brandbrief' naar de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG): maak meer werk van echtscheidingspreventie. Onder meer het Nederlands Jeugdinstituut betoogde daarin dat vooral de geboorte van het eerste kind een kwetsbare periode is voor een relatie. Zweden en Noorwegen dienen als lichtende voorbeelden; daar worden vlak voor en na de geboorte ouderschapscursussen aangeboden in familiecentra.

Amersfoort wil eerst rustig praten met ambtenaren en deskundigen voordat ze besluit iets te gaan doen aan echtscheidingspreventie, zegt een gemeentewoordvoerder. Veel gemeenten lijken wat huiverig te zijn voor wat sommigen zien als 'onterechte bemoeienis' of 'betutteling'. Moet de overheid zich eigenlijk wel met liefdesrelaties bemoeien, omdat dat beter zou zijn voor het kind?

'Onzin', noemt Van der Spoel dergelijke tegenwerpingen. 'De overheid controleert alle medische facetten rond de geboorte van een kind. Dan kan zij jonge ouders toch ook wijzen op de risico's voor de relatie.'

'Geen les nodig'

Onder de jonge ouders in Vathorst zijn de meningen verdeeld. Sommige willen er wel over praten, maar anoniem, gezien de gevoeligheid van het onderwerp. Joost (31) en Winnie (29) zien er bij de bushalte allesbehalve gestrest uit, ondanks hun dubbel gevulde kinderwagen, met een zoontje van 17 maanden en een baby van 5 maanden oud. De twee zijn samen sinds de middelbare school. 'Wij hebben geen relatieles nodig', zegt Joost. 'Maar misschien is het wel nuttig voor stellen die minder goed op elkaar zijn ingespeeld.' Winnie: 'Ik vind het allemaal te betuttelend.'

Ook van een andere moeder uit Vathorst, 28 jaar oud - met een tweeling van drie, een zoon van 10 jaar - 'hoeft die bemoeienis niet zo'. 'Mijn oudste is van een andere vader, we waren toen gewoon te jong.' Een 34-jarige moeder achter een kinderwagen met een anderhalf jaar oude zoon zegt: 'Laat de overheid zich met andere dingen bemoeien. Mensen moeten zulke dingen voor zichzelf uitzoeken.'

Maar een 36-jarige moeder die er haar zoontje ophaalt bij de opvang, bekent dat ze weleens heeft gedacht: 'Ik stop met de relatie, ik doe het wel alleen.' 'Misschien is een goed gesprek voor de geboorte van je kind helemaal niet zo'n slecht idee', zegt ze.

In 2008 gaf een andere ChristenUnie-politicus, André Rouvoet, de eerste aanzet voor gemeentelijk echtscheidingspreventiebeleid. Rouvoet, toen minister van Jeugd en Gezin, vroeg aan het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) om te onderzoeken wat de overheid kan doen om de relaties van aanstaande ouders te versterken.

Een stabiele gezinssituatie is een belangrijke strategie om problemen bij jongeren te voorkomen, zei Rouvoet destijds. Dat legitimeerde volgens hem dat de overheid dit onderwerp uit het privéleven van mensen naar zich toe kon trekken.

In 2014 schreef het NJi een volgend rapport over het onderwerp, bedoeld om gemeenten duidelijk te maken hoe zij aanstaande ouders konden ondersteunen in hun relatie. Het uitgangspunt was aangepast aan de nieuwe rol van de gemeente in de zorg: de 'eigen kracht' van ouders moest worden versterkt, ook omdat het goedkoper is om problemen te voorkomen.

Co-ouderschap

Adviseur Inge Anthonijsz van het NJi zegt dat de deskundigen er nu meer van overtuigd zijn dat dergelijke relatieondersteuning niet hoeft te worden gezien als betuttelend. 'Ouders hebben vragen rond relaties en ouderschap. Gemeentelijke wijkteams zien de ingrijpende gevolgen van scheidingen voor ouders en kinderen. Gemeenten zouden in elke levensfase mensen kunnen ondersteunen bij hun relatie, zodat de ontwikkeling van het kind niet in gevaar wordt gebracht. Wij helpen ze daar graag bij.'

Jan Latten, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en hoofddemograaf van het Centraal Bureau voor de Statistiek, betwijfelt of dergelijke inspanningen het aantal scheidingen wezenlijk kunnen terugbrengen. 'Hoe mensen met relaties omgaan is ingrijpend veranderd. Dat kun je niet met een gesprekje oplossen.'

Hoofd Jos Houtveen van Dok 12, een van de maar liefst zeven basisscholen in het kinderrijke Vathorst, beklemtoont dat hij zeker niet bij alle kinderen van gescheiden ouders problemen ziet: 'Het co-ouderschap kan ook prima functioneren. Als er iets is met hun kind, trekken die ouders vaak samen op.'

Aan een houten tafel in de gezellig ogende school vertelt Houtveen dat dit de derde school is waaraan hij leiding geeft. Kinderen van gescheiden ouders kwam hij in alle drie de scholen tegen, niet alleen in Vathorst. 'We moeten oppassen met veralgemeniseren. Soms lijkt het voor een kind beter te zijn dat hun ouders scheiden dan dat ze thuis altijd ruzie maken.'


'Relaties zijn nu eenmaal minder stabiel'

Jan Latten, CBS Elk advies over relaties is meegenomen, maar het is vechten tegen de bierkaai, volgens de hoofddemograaf van het CBS.

Dat er in vinexwijken als Vathorst relatief veel wordt gescheiden, ligt volgens Jan Latten, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en hoofddemograaf van het Centraal Bureau voor de Statistiek, ook aan de eenzijdige bevolkingsopbouw in dergelijke wijken, met veel dertigers en veertigers.

Het krijgen van het eerste kind is volgens de CBS-data zeker niet de meest voorkomende oorzaak van echtscheiding. 'Integendeel zelfs. Na de geboorte van het eerste kind krijgen stellen, dan gemiddeld begin dertig, juist een boost in geluk. Na een jaar of twee zijn ze weer terug op hun oude geluksniveau. Bij een tweede kind blijft zo'n geluksgolf uit. Veertigers, die scheiden het meest. En de meest genoemde reden is dat ze op elkaar uitgekeken zijn.'

Elk advies over relaties is meegenomen, maar het is vechten tegen de bierkaai, zegt Latten. 'De onderliggende trends die huwelijken de afgelopen dertig, veertig jaar minder stabiel hebben gemaakt, zijn blijvend. Denk aan de ontkerkelijking. Vroeger moest je getrouwd blijven vanwege het geloof, nu steeds minder mensen gelovig zijn, is voor velen scheiden geen schande meer.'

Ook de vrouwenemancipatie heeft doorgezet, waardoor vrouwen niet langer uit financiële noodzaak getrouwd hoeven blijven. En vonden mensen voorheen 'het alles doen voor het gezin' het belangrijkst, sinds 2012 staat 'genieten van het leven' bovenaan. Over de hele linie zijn relaties minder bestendig geworden, concludeert Latten. 'Er zijn ook meer mensen die gaan samenwonen en daarbij voor zichzelf nog een slag om de arm houden, al zullen ze dat niet altijd zeggen.'

Zijn verwachting is dat deze trend zich alleen nog maar verder zal doorzetten. 'Kijk bijvoorbeeld naar de populariteit van de dating-app Tinder. Die geeft jongeren het gevoel dat ze op elke hoek van de straat een date kunnen hebben.' Mensen kunnen om valide redenen scheiden, ze hoeven niet meer alles te accepteren van hun partner, zegt Latten. 'Maar mensen kunnen soms misschien te snel scheiden. Dat ze te snel denken: ik heb de verkeerde gekozen, ik doe mezelf tekort.' Latten wijst op onderzoek dat nieuwe gezinsvormen waarin veel kinderen opgroeien niet altijd ongunstig hoeven te zijn.

Bijvoorbeeld het co-ouderschap, waarbij het kind afwisselend bij de vader en moeder verblijft; ruim een kwart van de kinderen van gescheiden ouders leeft nu zo. Het betreft vooral hoogopgeleide tweeverdieners, met relatief hoge inkomens die voor hun scheiding ook al taken verdeelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden