Voorbij de indeling man-vrouw: 'Mensen nemen gender zo ontzettend serieus'

Hoofdpersonages uit de documentaire Genderbende aan het woord

Ze zijn zowel man als vrouw, de jonge mensen uit de documentaire Genderbende. Of liever: 'Ik ben voorbij de indeling man-vrouw.'

Foto Bram van Woudenberg / HALAL

Dennis Bijleveld (26)
Studeert af aan de Willem de Kooning Academie. Woont samen met beste vriendin in Rotterdam.

Foto Bram van Woudenberg / HALAL

Hoe noem jij jezelf?

'Ik vond de opnamen voor de documentaire fantastisch, tot de regisseur me vroeg voor de camera te laten zien waar ik mezelf zou plaatsen op een lijn tussen man en vrouw. Ik krijg nu nóg kippevel op mijn benen. Hoe kon zij mij die vraag stellen, na alle tijd die we hadden doorgebracht? Mijn lijf is een man, van binnen ben ik mezelf, dat betekent: man én vrouw, allebei of geen van beide. Bovendien: mijn gender bepaalt maar 0,01 procent van mij. Ik word veel liever beoordeeld op wat ik doe.'

Wanneer had je voor het eerst het gevoel dat je anders was?

'Als klein kind al. Ik had kort haar en droeg dezelfde kleren als mijn broer. Maar op het wasrek zag ik de broekpakken en overgooiers van mijn zusje, die vond ik veel mooier. Ik hield van verkleedkleren, van barbies, van lippenstift. Ik was toen zo onschuldig en onbevangen. Daar heb ik soms heimwee naar, want alles wat ik nu aantrek, voelt als een statement.

'Mijn ouders zochten hulp voor me en zo ben ik aan een transgendertraject begonnen. Dat was nogal traumatiserend. Ik moest een nieuwe naam uitkiezen en zou na de zomervakantie als meisje naar school moeten. Terwijl ik dacht: ik ben gewoon Dennis en ik word hartstikke gepest, hoe kan ik nou als meisje naar school? Uiteindelijk was de conclusie dat ik niet trans was, maar waarschijnlijk wel 'homo zou worden'. Daar heb ik veel last van gehad.

'De puberteit herinner ik me als één grote chaos, ik was verliefd op meisjes, ik heb lang, roze geverfd haar gehad, maar ook kort haar en dan droeg ik expres heel grove, mannelijke schoenen. Op mijn 18de ontdekte ik dat ik op mannen val. Mijn afstudeerproject op de kunstacademie, waarmee ik nu bezig ben, gaat over mezelf, over mijn worsteling. Ik zoek een manier om mensen te confronteren met de beperkingen van een indeling in man of vrouw.'

Genderbende

Documentairemaker Sophie Dros volgde voor haar film Genderbende vijf jonge mensen die zich geen man en geen vrouw voelen, maar iets daartussenin. Selm Wenselaers (34), Lashawn Jordan (22), de tweeling Anne en Lisa Bosveld (21) en Dennis Bijleveld (26) passen niet in het stereotiepe beeld van een man of een vrouw en allemaal worstelen ze op hun eigen manier met het feit dat ze zich anders voelen.

Wat is het grootste misverstand over jou?

'Dat ik op zoek ben naar mezelf. Mijn hele leven krijg ik al vragen als: voel je je een meisje of een jongen? Wil je blauw of roze aan? Wil je kort haar of lang haar? Het is altijd A óf B, ertussenin of allebei is niet mogelijk. En ik weet de antwoorden gewoon niet.'

Hoe ziet je leven er over tien jaar uit?

'Sorry, maar dit vind ik bijna een privilegevraag, een vraag die jij me kunt stellen, omdat het voor jou doodnormaal is om over de toekomst te fantaseren. Ik heb in mijn leven al zo vaak gedacht: als ik eenmaal 12 ben, of 16, of 21, dán ben ik gelukkig. En dat is eigenlijk altijd op een teleurstelling uitgelopen. Mijn leven is een eeuwige strijd tussen mijn binnen- en buitenkant. Natuurlijk hoop ik dat ik ooit een icoon word, dat mensen weten wie ik ben en ik dat beperkte systeem kan veranderen. Maar als ik theorieën lees over dit onderwerp van dertig jaar geleden, denk ik: hoe kan het dat deze kennis nooit op de middelbare school terecht is gekomen? Dat stemt me somber. Dus misschien werk ik over tien jaar wel in een weeshuis in Peru.'


Selm Wenselaers (34)
Geboren in België. Programmeur en dramaturg bij theater Frascati. Woont samen met vriendin in Amsterdam.

Foto Bram van Woudenberg / HALAL

Hoe noem jij jezelf?

'Ik heb het soms over postgender, om ervanaf te zijn. Hoewel ik ook denk: waarom zou ik andere mensen vermoeien met zo'n ingewikkelde term? Ik probeer ermee te zeggen dat ik voorbíj de indeling man-vrouw ben. Die scheiding is wat mij betreft niet zo hard te maken. Mensen mogen mij 'hij' of 'zij' noemen, dat maakt me niet uit. Bij de keuze voor het mannen- of vrouwentoilet kies ik het schoonste. Het allerliefst zou ik trouwens willen dat het niet zo'n big deal was. Dat ik zou worden beoordeeld op mijn werk en niet op mijn genderindentiteit.'

Wanneer had je voor het eerst het gevoel dat je anders was?

'Ik ben geboren als jongen, maar ik kreeg al snel het gevoel dat dat niet klopte. Dat heb ik lang verborgen gehouden, pas op mijn 18de vertelde ik mijn ouders dat ik ervan droomde een meisje te zijn. Ze reageerden bezorgd, maar liefdevol. Ik ben aan een traject begonnen om van geslacht te veranderen, maar ik merkte dat zo'n genderteam ook heel binair denkt. Je wilt vrouw worden? Dan moet je je stemhoogte veranderen, je naam, je moet leren lopen als een vrouw. Je wisselt als het ware van hokje, dat vond ik zo stereotiep en gekunsteld. Daarom ging ik voor een à-la-carteverandering, dat kan tegenwoordig ook in de transgenderzorg. Ik slik hormonen en dat vind ik prettig. Maar ik wil geen operatie. Nu ik oestrogeen-driven ben en niet meer testosteron-driven, ervaar ik zoveel meer innerlijke rust. Ik ben emotioneler, meer naar buiten gericht, dat past veel beter bij mij. Hiervoor keek ik naar de wereld met een zaklampje, ik zag alleen bepaalde details scherp, nu heb ik meer overzicht. Hoewel ik soms ook wel heimwee heb naar mijn vroegere helderheid.'

Wat is het grootste misverstand over jou?

'Dat ik anders wil zijn. Ik wil juist zo graag normáál zijn. Ik maakte me altijd druk of ik mannelijk of vrouwelijk zou overkomen op andere mensen. Maar wat bleek: ik had er geen vat op. Als ik mijn haar los deed en me wat meer frivoliteiten veroorloofde, zeiden ze toch 'meneer'. Ik kon het niet sturen en dat was uitputtend en frustrerend. Nu heb ik dat losgelaten. Ik probeer er niet te veel over te praten. Het klinkt misschien gek, maar het speelt niet zo'n grote rol in mijn leven.'

Hoe ziet je leven er over tien jaar uit?

'Dan hoeven dit soort films niet meer gemaakt te worden. Dat is hopelijk een kwestie van tijd, genderneutraliteit wordt steeds zichtbaarder in het dagelijks leven.'


Anne en Lisa Bosveld (21)
Anne is spoken-wordartist, Lisa studeert toegepaste psychologie.
Anne woont op zichzelf, Lisa woont samen met vriendin in Arnhem.

Foto Bram van Woudenberg / HALAL

Hoe noemen jullie jezelf?

Lisa: 'Ik snap de vraag, maar ik vind eigenlijk dat die niet meer gesteld zou moeten worden. Ik kan er in elk geval heel moeilijk antwoord op geven.'

Anne: 'Zodra ik antwoord geef, stop ik mezelf weer in een hokje.'

Lisa: 'Biologisch gezien zijn wij vrouw.'

Anne: 'Maar we voelen ons allebei. Wij vinden dat je niet hoeft te kiezen. Ik heb weleens een extra hokje getekend, toen ze me ergens naar mijn geslacht vroegen: man + vrouw. Dat heb ik aangekruist.'

Foto Bram van Woudenberg / HALAL

Wanneer hadden jullie voor het eerst het gevoel dat jullie anders waren?

Anne: 'Wij voelden ons altijd al anders, en dan heb ik het niet per se over gender. Lisa en ik waren altijd samen en dachten anders dan de andere kinderen.'

Lisa: 'Wij keken anders naar de wereld. Mensen die er anders uitzagen of een afwijkende mening hadden, vonden wij heel normaal. Op de middelbare school wil iedereen bij de mainstreamkern horen, maar wij gingen onze eigen weg.'

Anne: 'Wij horen vaak verhalen van mensen die enorm geworsteld hebben met hun genderidentiteit of hun seksuele voorkeur, maar dat was bij ons niet aan de hand. Wij vielen op vrouwen en droegen mannenkleren, dat werd geaccepteerd.'

Lisa: 'Dat was gewoon zo, we schaamden ons er niet voor.'

Anne: 'Ik denk dat dat wij ons sterk voelden omdat we altijd samen waren. Dat is nog steeds zo. Als Lisa bij me is, voel ik me onaantastbaar.'

Wat is het grootste misverstand over jullie?

Lisa: 'Dat we transgenders zijn. Of ze denken dat we dat zouden wíllen zijn. Mensen kunnen vaak niet snappen dat wij biologisch gezien vrouw zijn en ons zowel man als vrouw voelen.'

Anne: 'Ik besteed niet veel aandacht aan mensen die vragen of we niet liever een man zouden zijn. Als je zo kortzichtig bent, ben je niet mijn type. Mensen willen iedereen in een hokje plaatsen, maar wij zijn onplaatsbaar. Ook zoiets: alles moet een naam hebben. Genderfluïde, androgyn, daar zijn wij helemaal niet van.'

Lisa: 'Kijk naar deze film, mensen! Dan krijg je veel antwoorden.'

Hoe ziet jullie leven er over tien jaar uit?

Lisa: 'Ik hoop dat ik een goede baan heb. Ik studeer nu toegepaste psychologie, daarna wil ik sociale antropologie en ontwikkelingssociologie gaan doen. Ik wil kinderen, veel reizen en oud worden met mijn vriendin.'

Anne: 'Tegen die tijd hoop ik nog weer verder te zijn met mijn schrijven en met mijn spoken-wordoptredens. Daar wil ik graag van kunnen leven. Als dat lukt, ben ik gelukkig. En ik wil oud en verrot worden met een leuke, fijne vrouw. Een amour fou, daar hoop ik op.'

Lisa: 'Zo'n liefde waarvan je denkt: dat dít kan bestaan. Die heb ik gevonden. Dat gun ik Anne ook.'


Lashawn Jordan (22)
Acteur en schrijver, zoekt een uitgever voor autobiografie en gedichtenbundel. Woont bij zijn moeder in Amsterdam.

Foto Bram van Woudenberg / HALAL

Hoe noem jij jezelf?

'Alles en niets. Ik ben het gewend 'hij' en 'hem' genoemd te worden, maar 'zij' en 'haar' vind ik ook best. Welke wc ik kies, hangt af van mijn kleding. Soms roept mijn outfit te veel vragen op in de mannen-wc, daar heb ik niet altijd zin in. Facebook heeft tegenwoordig veel genderopties. Ik kies voor 'genderqueer'. Voor mij betekent dat woord dat je vrij bent, dat je gender niks uitmaakt.'

Wanneer had je voor het eerst het gevoel dat je anders was?

'Op mijn 4de wist ik al dat ik gay was. En, superbizar, ik heb ook altijd geweten dat ik dat verborgen moest houden. Niet vanwege mijn familie, hoor, maar ik begreep meteen dat de maatschappij het niet zo heeft op gays. Daarom heb ik mijn hele puberteit geheimgehouden dat ik op jongens viel. Ik probeerde mijn mannelijke eigenschappen te benadrukken. Ik houd van gamen, dat kwam goed van pas. En ik hing de lolbroek uit. Maar eigenlijk was ik de hele tijd vreselijk veel aan het nadenken over mijn voorkomen, zó vermoeiend. Op mijn 18de besloot ik uit de kast te komen. Ik organiseerde een etentje voor mijn familie. Die avond viel eigenlijk een beetje tegen. Ze hadden al een vermoeden en vonden het heel normaal. Veel bevrijdender was het toen ik het programma RuPaul's Dragrace ontdekte, een spelshow voor travestieten. Vrouwelijkheid wordt in dat programma gewaardeerd, het is zelfs een belediging als iemand zegt: you look like a man. Ik zei meteen tegen mijn moeder: ik ga meer rokken dragen. Als ik nu naar mijn kledingkast kijk, is wat erin hangt zoveel logischer, het klopt gewoon bij mij. De eerste keer op straat met een rok, een panty of hakken was ongemakkelijk, maar inmiddels heb ik niet eens meer door dat mensen naar me kijken. Ik vind het niet meer zo belangrijk, ik richt me op mezelf.'

Wat is het grootste misverstand over jou?

'Dat mensen niet inzien dat ik een superster ben. I mean, hello! (lacht) Nee, even denken, soms denken ze dat ik transgender ben. Wat ik merk is dat mensen gender zo ontzettend serieus nemen. Ze proberen je alsnog in een hokje te krijgen. Op mijn werk droeg ik bijvoorbeeld een tijdje wat minder make-up - uit luiheid - en geen rokjes, want het was superkoud. Dan zeggen ze: o, je bént niet meer zo, het was maar tijdelijk! Ik denk, jongens, kunnen jullie niet proberen een persóón te zien, zonder allerlei aannames? Ik neem niemand iets kwalijk, maar ik moet wel veel geduld hebben.'

Hoe ziet je leven er over tien jaar uit?

'Dan ben ik 32 en heb ik zeker een huisdier. Een hondje. Ik woon niet meer in Nederland, maar in Zuid-Korea. Dat vind ik zo'n supermooi, interessant land, daar moet ik gewoon heen. En ik zie voor me dat ik beroemd ben als schrijver, acteur en dragperformer. Mijn artiestennaam is Laeno Lashawn, onthoud dat maar.'

Genderbende wordt uitgezonden door BNN-Vara op dinsdag 30 mei via NPO3 om 21.50 uur.

Kijk verder

Iedereen plakt labels op elkaar. Sinds 2016 wordt identiteit steeds politieker. Maar hoe noem jij jezelf? En hoe vind je die term eigenlijk? Bekijk de video's en stuur er zelf een in.