Profiel

Voor Winy Maas, de Willy Wonka van de architectuur, is bouwen optimisme én oorlog

Voor Winy Maas, de Willy Wonka van de architectuur, is bouwen optimisme én oorlog. Hij heeft haast met het vergroenen van gebouwen in steden, als bijdrage aan het terugdringen van de opwarming van de aarde.

Winy Maas is een Nederlands architect, landschapsarchitect, hoogleraar en urbanist verbonden aan de TU Delft. Beeld Martin Dijkstra/Lumen
Winy Maas is een Nederlands architect, landschapsarchitect, hoogleraar en urbanist verbonden aan de TU Delft.Beeld Martin Dijkstra/Lumen

Als de wereldbevolking de komende decennia met 5 miljard mensen groeit en de meeste van hen in steden wonen, dan moeten we de lucht in, en innovatieve vormen van hoogbouw ontwikkelen, waarin mensen aangenaam kunnen wonen en werken.’ Met deze quote van architect Winy Maas (61) begint de documentaire Under Tomorrow’s Skies van filmmaker Jan Louter, die op 2 juni in première gaat op het Internationaal Filmfestival Rotterdam en dezelfde dag te zien is op NPO 2.

Tussen 2018 en 2020 volgde Louter de M van MVRDV, het architectenbureau dat de Markthal in Rotterdam ontwierp en momenteel de jungletoren Valley aan de Amsterdamse Zuidas bouwt. ‘Een plaatje – en niet veel meer dan dat’, schreef architectuurjournalist Mark Minkjan in 2015 over dat project, zo onvoorstelbaar als de artist’s impression oogde. Komende week wordt het hoogste punt bereikt.

De Valley, ontwerp op de Zuidas in Amsterdam van architect Winy Maas en zijn bureau MVRDV, is in aanbouw. Beeld MVRDV
De Valley, ontwerp op de Zuidas in Amsterdam van architect Winy Maas en zijn bureau MVRDV, is in aanbouw.Beeld MVRDV

Versteende droombeelden

Deze versteende droombeelden blijken slechts het topje van de ijsberg. Voor een nachtclub in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul veranderde Winy Maas, als een alchemist, beton in goudweefsel dat hij als een gewaad rond het gebouw drapeerde. Het winnende prijsvraagontwerp voor de Twin Towers in de Taiwanese hoofdstad Taipei is een stapel vierkante toverballen. In het depot van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, dat in september opent, plaatste hij een grote glazen lift; een bewegende kamer die het publiek dwars door het spiegelglazen gebouw met de kunstcollectie voert.

Winy Maas is de Willy Wonka van de architectuur. Een man met lachrimpels rond zijn kwieke ogen, die het ‘heerlijk vindt om mooie dingen te maken’ en voor wie niets onmogelijk is. ‘Stedebouw en architectuur ís optimisme, want je construeert de toekomst’, zegt hij in de film. ‘Zonder dat optimisme kun je dit vak niet doen.’

Het is een televisie-item over de Club van Rome - in 1968 door wetenschappers opgericht om hun zorgen over de toekomst van de wereld te uitten - waardoor de dan tienjarige Maas beseft: hier gaat iets helemaal mis. ‘De boodschap werd zwaar gebracht, maar ik was er meteen aan verslingerd’, vertelde hij eerder aan de Volkskrant. Hij begrijpt dat oplossingen voor wat we nu de klimaatcrisis noemen, op grote schaal gezocht moeten worden en besluit landschapsarchitectuur en stedenbouw te gaan studeren.

Stad en politiek

In de praktijk leert hij dat de polis – Grieks voor stad – automatisch verbonden is met politiek. ‘Of ze ons plan willen of niet, is een politieke kwestie; willen ze banden aanknopen met Hong Kong of Amerika’, zegt Maas als het project voor de torens in Taipei tijdens de presidentsverkiezingen in Taiwan, eind 2019, op losse schroeven komt te staan. Het ontwerp voor een ‘verticale stad’ in Shenzhen staat onder druk als de (toenmalige) Amerikaanse president Trump een handelsoorlog met China begint. ‘Winy, we moeten het gevoel geven dat het bouwbaar is’, zegt de projectleider. ‘Een rechte toren is simpel, maar daar help je de mensheid niet mee’, antwoordt Maas. Hij gruwelt van het voorgestelde compromis.

Anders dan Wonka, die zich – gedesillusioneerd over de grote mensenwereld – terugtrekt in zijn chocoladefabriek, is Maas vechtlustig. ‘Architectuur is ook een soort oorlog’, zegt hij naar aanleiding van de film. Zijn wapenuitrusting bestaat uit ‘een lichte ironie en incasseringsvermogen’, zijn strategie: op veel borden tegelijk schaken. Hij werkt aan zo’n honderd projecten over de hele wereld, die hij aanjaagt met onderzoek van ‘The Why Factory’, de denktank die hij als hoogleraar aan de TU Delft oprichtte. Met zijn visie voor radicale vergroening van steden toont zijn team hoe de temperatuur op aarde met 1 graad omlaag gebracht kan worden door alle hoogbouw te laten overgroeien met planten. In een studie naar nieuwe vormen van transport landen vliegende auto’s op balkons die uit wolkenkrabbers klappen. Als die auto er straks is, wil hij er een, ‘mits hij stil en milieuvriendelijk is’, vertelde hij eerder aan de Volkskrant.

De Markthal in Rotterdam Beeld ANP
De Markthal in RotterdamBeeld ANP

Versnelling

‘Het leven is kort, over een gebouw doe je zeven jaar, je moet een hoop maken om wat te kunnen doen’, zegt de architect over zijn fascinatie voor versnelling. ‘Je wilt dat het sneller gaat, want er zit een hoop ellende in de wereld. En: het is vreselijk saai als het langzaam gaat.’

Feit is dat slechts een kwart van al zijn projecten wordt gerealiseerd. ‘Er zijn architectenbureaus die dat camoufleren. Opdrachtgevers gaan niet bij een loser langs. Je wilt steeds die vrolijke, groeiende persoon uitstralen. Maar de realiteit is niet zo.’ Wat hem helpt, is zijn energieke, aimabele persoonlijkheid. ‘Hij is soms gefrustreerd, zelden kwaad of moe’, zegt documentairemaker Louter. Op de bouwplaats maakt de architect grappen met de bouwvakkers terwijl hij uitlegt hoe hij het beton wil hebben. Bij de openingsborrel van de nachtclub in Seoul kletst hij met de Amerikaanse kunstenaar Jeff Koons – en ontstaat en passant het idee voor een samenwerking. Die loopt inmiddels; waar ze aan werken, wil hij nog niets over loslaten.

Zijn leven als ster-architect is niet enkel glamour. De film toont ook de zuchtende en teleurgestelde Maas. Maar ‘hij verliest nooit zijn geloof in de toekomst die hij mede vormgeeft’, aldus Louter. De architect vindt dat ‘wel een punt voor de jonge generatie’: laat je niet ontmoedigen.

Drie keer Winy Maas

Maas is de M van MVRDV, het bureau dat hij in 1993 met Nathalie de Vries en Jacob van Rijs oprichtte. Ze braken internationaal door met het paviljoen voor de EXPO-2000 in Hannover. Het bureau telt nu 300 medewerkers, verdeeld over het hoofdkwartier in Rotterdam en satellieten in Berlijn, Parijs, New York en Shanghai.

Zijn leermeester is architect Rem Koolhaas, die hij bewondert om zijn ‘onderzoekende aanpak’. Maar ‘een zoon wil zich uiteindelijk afzetten tegen zijn vader’. Maas koos ervoor om ‘minder te beschouwen, en meer te bouwen’.

‘Zonder hoogbouw gaat het prachtige Brabants landschap naar de kloten’, zei hij onlangs in het Brabants Dagblad. Als supervisor van de Eindhovense binnenstad heeft hij 70 torens gepland, in Den Haag kunnen er volgens hem makkelijk 100 bij. Zijn meest recente hoogbouwplan is om in Tilburg een trio woontorens te realiseren die samen het getal 013 vormen.

‘Under Tomorrow’s Sky’ gaat op dinsdag 1 juni in première tijdens het Internationale Film Festival Rotterdam. Op woensdag 2 juni 23 uur wordt de documentaire uitgezonden in de serie Close Up van Avrotros.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden