interview Astrid Oosenbrug

Volgens de nieuwe COC-voorzitter Astrid Oosenbrug is het tijd dat Nederland weer in de kopgroep gaat zitten

Astrid Oosenbrug, voorzitter van COC Nederland. Beeld Els Zweerink

Na de legalisatie van het homohuwelijk is Nederland lui geworden, vindt de nieuwe COC-voorzitter Astrid Oosenbrug. Het is aan haar om Nederland weer uit het peloton en in de kopgroep te krijgen.

Het COC, opgericht in 1946, is de oudste lhbti-belangenorganisatie ter wereld. Astrid Oosenbrug (51) is sinds een half jaar voorzitter van dat instituut. Ze beseft dat ze ‘op de schouders van reuzen’ staat. De vergaderzaal waar het interview plaatsvindt is bijvoorbeeld vernoemd naar oud-voorzitter Benno Premsela, een van de eerste Nederlanders die op televisie uitkwam voor zijn homoseksualiteit.

Oosenbrug fleurt de steriele zaal in het Amsterdamse hoofdkantoor op met haar auberginekleurige haar, vrolijke kleding en ontwapenende glimlach. Ze volgde eind 2018 Tanja Ineke op, die de organisatie zes jaar leidde. ‘Mede dankzij Tanja is het COC veel professioneler geworden, omdat zij echt een bestuurder is. Ze is ook wat rustiger, ik ben veel luider en expressiever, minder formeel.’

Tijd om de balans op te maken: waar staat het COC en wat kan er beter? ‘Er is veel diversiteit in het ­gebouw, alle letters van de lettersoep zijn vertegenwoordigd’, zegt Oosenbrug. ‘We schuiven ook vaker jongeren, transgenderpersonen en mensen van kleur naar voren als woordvoerder, zodat ik niet altijd op het ­podium sta.’ Toch voelen veel migrantenjongeren zich niet begrepen door het COC. ‘Dat trek ik me persoonlijk aan. De medewerkers zijn ongelooflijk begaan met de gemeenschap, maar in de loop der tijd kunnen er blinde vlekken ontstaan.’

Toen Oosenbrug solliciteerde, zat ze tegenover drie witte mannen. ‘Ze vroegen of ik een boodschap voor hen had. Ja, ik vond dat er de volgende keer meer kleur aan tafel moest zitten. Ik heb zelfs getwijfeld of ik me als witte vrouw verkiesbaar moest stellen, maar veel mensen wilden dat ik het deed. Er komen nu wel twee plekken vrij in het bestuur, dus ik vind dat er mensen van kleur bij moeten komen. Niet als excuus, maar omdat ze vol overtuiging dingen willen veranderen. Ik wil dat iedereen zich welkom voelt bij het COC, dus kom langs en vertel me hoe het beter en diverser kan.’

Hiervoor zat Oosenbrug vijf jaar in de Tweede Kamer namens de PvdA, met de portefeuille ict, en was actief in zowel het vrouwennetwerk als het lhbti-netwerk van de partij. ‘Ik wilde samen problemen oplossen, maar als Kamerlid moet je vooral jezelf profileren. Dat zit niet in mijn persoonlijkheid. Lhbti-onderwerpen ­kwamen ook onderop te liggen of werden ingezet als ruilmiddel met de christelijke partijen.’

Toch stelde ze zich verkiesbaar voor het voorzitterschap van de PvdA, als duo met Gerard Oosterwijk. ­‘Omdat in eerste instantie niemand het wilde doen. Vervolgens ontstond er een strijd met Nelleke Vedelaar waar ik geen zin in had. Toen dacht ik: doe jij het maar.’

Oosenbrug is naar eigen zeggen meer een activist dan politicus, die kwetsbare mensen in de samenleving wil helpen omdat ze er zelf altijd alleen voor heeft gestaan. Toen ze 4 jaar oud was, vertrok haar moeder naar Griekenland. Oosenbrug en haar vijf broertjes en zusjes belandden in een weeshuis, waarna ze in haar eentje in een pleeggezin werd ondergebracht. Daar werd ze zo slecht behandeld dat ze op haar 14de wegliep en naar haar oudste zus vluchtte. Ze zat op zeven verschillende middelbare scholen en haalde uiteindelijk geen diploma. Ze deed allerlei baantjes, trouwde en kreeg twee kinderen. Maar na een scheiding belandde ze in de bijstand en stond ze er weer alleen voor.

Haar interesse in computers bleek haar redding en Oosenbrug vond werk in de ict. Maar de echte ommekeer kwam toen ze zich in 2010 meldde bij de lokale PvdA in Lansingerland, Zuid-Holland. De ‘autodidact’ viel in de gemeenteraad op door haar levenservaring. Toen Oosenbrug klaagde dat er te weinig vrouwen meededen aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2012, kreeg ze de wedervraag: waarom doe je het zelf niet? Ze stond op nummer 36 van de kieslijst, maar de PvdA haalde maar liefst 38 zetels, dus kwam Oosenbrug in de Kamer. Ze was het enige Kamerlid zonder diploma’s, waardoor collega’s haar onderschatten. ‘Tot verdriet van sommige Kamerleden wist ik veel af van de technische portefeuille, dus ze kwamen nergens mee weg.’

Oosenbrug heeft dus veel raakvlakken met de jongeren voor wie het COC zich inzet. Zij had ook een zware jeugd, miste de steun van haar ouders en vocht tegen vooroordelen. ‘Mensen willen me altijd in een hokje stoppen, zoals dat van alleenstaande moeder, terwijl mijn volledige palet aan ervaringen maakt dat kwetsbare jongeren zich in mijn verhaal herkennen. Ik ben mijn hele jeugd murw gebeukt en lange tijd boos en depressief geweest. Dankzij therapie en liefdevolle mensen in mijn omgeving leerde ik mezelf accepteren, maar dat heeft even geduurd. Ik gun anderen dat gevoel veel eerder.’

Oosenbrug vond opnieuw liefde bij haar tweede man Rob, met wie ze nog twee kinderen kreeg. Maar ook haar gezinsleven laat zich niet in een hokje vangen. Ze is 21 jaar samen met Rob, maar heeft daarnaast een relatie met Anna. ‘Over biseksualiteit bestaan veel misvattingen, maar als ik met een man trouw, ben ik niet ineens hetero. Ik ben trouw in mijn emoties, maar vrijer met seks.’ 

Haar man moest in het begin wel wennen, maar heeft er nu vrede mee. ‘Rob heeft dezelfde vrijheden als ik, maar benut die minder.’ Haar vriendin woont nu op Tenerife. ‘Ze is een fladderaar, dus die was sowieso nooit bij ons komen wonen.’ En de kinderen? ‘Die weten niet beter. We hebben een harmonieus gezin, vol liefde.’ Met haar ex heeft ze ook nog goed contact.

Deze moderne gezinssamenstelling raakt aan een thema dat bovenaan de agenda staat van het COC: het meerouderschap. Het kabinet besliste begin deze maand dat kinderen maar twee juridische ouders mogen hebben. De derde en vierde ouders, die kinderen ook opvoeden vanaf de geboorte, krijgen alleen ‘deelgezag’, zodat ze mee mogen naar de dokter of het tienminutengesprek op school. ‘Dat wordt gepresenteerd als feestelijk nieuws’, zegt Oosenbrug. ‘Maar als beide juridische ouders komen te overlijden, is het kind een wees, terwijl er nog één of zelfs twee ouders over zijn. Ook lopen kinderen finan­ciële voordelen mis. Dat klinkt kil, maar het is wel van belang.’

Een slagveld zette aan tot de eerste Pride
De Volkskrant blikt terug op die avond in gaybar The Stonewall Inn met Tree Sequoia (80), die erbij was. ‘We staken prullenbakken in de fik en gooiden die door de ruiten.’

Lhbti’ers krijgen veel te verduren, maar onderling zijn ze ook niet tolerant
Tegen alle vijandigheid zouden lhbti’ers één front moeten vormen. In plaats daarvan is er nog veel onderlinge strijd, uitsluiting en destructieve seks.

De lijsttrekkers van acht partijen, die tweederde van de Tweede Kamer vertegenwoordigen, tekenden in 2017 met het COC het Regenboog Stembusakkoord en beloofden dat er een meerouderschapswet komt. ‘Ook de staatscommissie adviseerde positief, dus waarom zet het kabinet niet door? Ik vrees omdat de twee christelijke partijen in het kabinet willen vasthouden aan een gezin met één ­vader en één moeder. Mijn moeder zette zes kinderen op de wereld, maar koos voor zichzelf en niet voor ons. Is zij dan mijn moeder, of de mensen die voor mij zorgden? 

‘Stel het kind centraal, zodat die ook wat heeft te zeggen en voor een andere ouder kan kiezen als dat nodig is. Dit lijkt nu alleen een probleem van ‘regenbooggezinnen’, maar het treft álle samengestelde gezinnen.’

Oosenbrug heeft nog goede contacten bij de ministeries en weet hoe ze daar moet lobbyen. ‘Er zijn genoeg Kamerleden met het hart op de juiste plaats, maar ik weet ook onder welke druk ze staan om de koers van de coalitie te volgen.’ Toch hoopt ze dat de meerouderschapswet er toch komt. 

Oosenbrug wil verder dat de IND lhbti-vluchtelingen eerlijker gaat screenen. ‘Ze vragen vluchtelingen naar hun proces van bewustwording en zelfacceptatie, maar die hebben zo’n proces vaak niet doorgemaakt of snappen niet wat ermee wordt ­bedoeld.’ 

Veiligheid op straat is een derde speerpunt. ‘Lhbti’ers die aangifte doen na geweld worden vaak niet ­serieus genomen. Dan zegt een agent tegen een transgendervrouw: liep je er zo bij? Zorg dat je de juiste rechercheurs aanstelt, die weten hoe ze een aangifte moeten opnemen – en er wat mee doen.’

Het voorzitterschap van het COC is een vrijwilligersfunctie. Oosenbrug is daarnaast ook sociaal ondernemer in Zuid-Holland en zet onder meer ict-trainingen op voor jongeren die – net als zij vroeger – buiten de boot vallen. ‘Daar werk ik meer met mijn hoofd, voor het COC meer met mijn hart.’ Het voorzitterschap is in eerste instantie voor twee jaar en mag tot maximaal zes jaar worden verlengd, net als bij haar voorganger. ‘Die beslissing ligt bij de twintig regionale COC-verenigingen. Ik weet wel uit ervaring dat het jaren duurt om wetgeving en de maatschappij te veranderen. Daarom hoop ik dat ik nog lang voor het COC actief mag blijven.’

Komende week viert Oosenbrug haar eerste Pride als voorzitter van het COC. Het is een jubeljaar, want vijftig jaar geleden vonden de Stonewall-rellen plaats in New York, het ­begin van de moderne homorechtenbeweging. ‘Als ik terugblik, zie ik hoeveel we hebben bereikt. Maar na de openstelling van het huwelijk voor mensen van hetzelfde geslacht in 2001 dacht men dat alles was geregeld. We waren koploper en zijn nu teruggezakt naar het peloton. Ik wil terug naar die kopgroep. We mogen weer activistischer worden en moeten krachten bundelen met andere organisaties.’ Want het werk is nooit klaar. ‘Lhbti-jongeren worstelen nog te vaak met hun identiteit. Onlangs was ik bij een begrafenis van een ­jongen die het leven niet meer zag zitten – dan ga ik stuk vanbinnen.’

Prideweek
Dit weekend begint Pride Amsterdam, een week vol met activiteiten en feesten voor lhbti’ers. Spektakelstuk op het eind is de Canal Parade op zaterdag 3 augustus. Onder de tachtig boten zijn een aantal nieuwkomers, zoals de Onderwijsboot van het ministerie van OCW, de Trans Pride Boat, de EURO 2020-boot van UEFA (zonder voetballers) en de feministische boot van tijdschrift Viva. COC Amsterdam vaart mee met de The Colours of Stonewall om de zichtbaarheid van de biculturele lhbti’ers te versterken.

Overleeft een liefde ziekte, een miskraam of vreemdgaan? In Van Twee Kanten interviewt Corine Koole twee partners apart van elkaar over een heftige gebeurtenis in hun relatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden