Vloeibaar voedsel is niks voor de lekkerbek

'Soylent'-achtige maaltijdvervangers steeds populairder

In de Amerikaanse techwereld zijn ze populair, de zakjes, pakjes en flesjes met voedselvervangers. Het scheelt elke dag brood smeren en koken. En langzamerhand smaken ze ook beter.

Jeroen Koenraadt (23) met een shake als maaltijdvervanger in de Universiteitsbibliotheek, Rotterdam Beeld Marlena Waldthausen

Soylent staat vooral bekend als het drankje van technerds, maar tegenwoordig ligt het goedje ook in de niet-digitale schappen - die van supermarktketens Spar en 7-Eleven. Worden vloeibare maaltijdvervangers mainstream of is de shakerevolutie nog mijlenver weg?

De naam van 's werelds bekendste maaltijdvervanger lijkt op het eerste gezicht slecht gekozen: Soylent, naar Soylent Green, de dystopische sciencefictionfilm uit 1973. Ook in die film eten mensen maaltijdvervangers waar 'alles in zit', maar blijkt het geheime ingrediënt uiteindelijk de mens zelf - 'Soylent Green is people!'.

Een onsmakelijke associatie, maar de productnaam blijft daardoor wel hangen. Sinds Soylent in 2014 begon met de verkoop van zijn maaltijdvervangende poeders wist de start-up ruim 75 miljoen dollar (64 miljoen euro) los te peuteren bij investeerders, waaronder een recente kapitaalinjectie van 50 miljoen dollar.

In veel opzichten is Soylent lhet ultieme techvoedsel. De maaltijdvervanger is online te koop, dus wie alleen op Soylent leeft, hoeft nooit meer naar de supermarkt. Dat bespaart veel tijd, net als de maaltijdbereiding: schepje poeder, scheutje water, schudden en voilà - opdrinken en de maag is weer gevuld. Geen wonder dat Soylent zo populair is in Silicon Valley, een ecosysteem dat volledig op effectiviteit is ingericht.

Soylent

Toch zet het bedrijf sinds kort zijn eerste stappen in de offline-wereld. Begin juli kondigde Soylent aan dat drie smaken van de kant-en-klare maaltijdshakes (waarin het poeder al met water is vermengd) voortaan in de schappen van 7-Eleven-supermarkten rond Los Angeles liggen.

Soylent is bovendien lang niet meer de enige start-up die zich op maaltijdvervangers richt. Omdat het bedrijf zijn poedermix 'open-source' beschikbaar stelt, kunnen andere bedrijven het recept naar hartelust overnemen en aanpassen. Volgens Otto Mouton, manager bij de Nederlandse Soylent-navolger Jimmy Joy, bestaan er inmiddels meer dan honderd spin-offs. 'Vroeger moesten we echt uitleggen wat we aan het doen waren. Tegenwoordig heeft bijna iedereen weleens van dit soort shakes gehoord. Onze omzet groeit elk jaar met 20 à 30 procent.'

Hoewel de Nederlanders zich dus aan het Amerikaanse Soylent spiegelen - ze noemden hun bedrijfje in eerste instantie zelfs Joylent, maar kozen na 'vertrouwelijke afspraken' met Soylent voor Jimmy Joy - was de Nederlandse start-up het miljoenenbedrijf desondanks één stap voor. Want toen Soylent bekendmaakte naar de 'offline' supermarkt uit te breiden, had Jimmy Joy die overstap stilletjes al gemaakt. In zes Spar-supermarkten op Nederlandse universiteiten liggen namelijk sinds oktober al maaltijdvervangers in de smaken vanille, chocola, aardbei en banaan. Daar kunnen geïnteresseerden voor 6 euro 535 gram Jimmy Joy-poeder, mengbekers en maatschepjes kopen, waarmee ze het vloeibare equivalent van drie maaltijden per dag (2.000 calorieën) kunnen klaarmaken.

Jake. Prijs: 3,20 euro. Verkrijgbaar bij jakefood.com
Wundrbar. Prijs: 2,50 euro. Verkrijgbaar bij nl.queal.com

Vincent Leighton, eigenaar van de Spar City in het Amsterdamse Science Park, nam de maaltijdvervanger als eerste op in zijn assortiment. Op het Science Park huizen onder meer de bètafaculteit van de Universiteit van Amsterdam (UvA), diverse wetenschappelijke instituten en tientallen ICT-bedrijven. 'Voor deze hele specifieke doelgroep, studenten en ICT-publiek, leek mij dit een perfect product.' In dit soort shakes moet je namelijk wel zin hebben, zegt Leighton. 'Het is niet ongezond, maar het oogt wel zo.' Lachend: 'Thuis staat ook een zak in de kast, maar sinds mijn vrouw het heeft geprobeerd is mijn eigen nieuwsgierigheid een beetje getemperd.'

Dat de shakes niet bij iedereen in de smaak vallen is niet uit onverschilligheid van start-ups, want de meeste bedrijfjes zijn juist koortsig op zoek naar de perfecte balans van neutraal doch lekker. Alleen Soylent was ooit helemaal smaakloos en sprak daarom vooral hardcore techpioniers aan, die geloven dat nadenken over triviale zaken als eten hun creativiteit in de weg zit.

Waar culinaire recensies zich in de begindagen lieten samenvatten als 'gezond of niet: dit smaakt naar karton', doet tegenwoordig ook Soylent beter zijn best. Met smaken als 'Cacao' en 'Koffie' probeert het bedrijf een breder publiek aan te spreken, door naast functioneel in ieder geval 'niet vies' te zijn.

Desondanks denkt voedseltrendwatcher Anneke Ammerlaan dat veel mensen een volledig shake-dieet niet lang volhouden. 'Geen vast voedsel meer eten is onnatuurlijk. Je mist textuur en structuur. Het geeft wel verzadiging, maar geen bevrediging.' Volgens Ammerlaan is het succes van maaltijdvervangers in feite een tegenbeweging - een reactie op de foodiecultuur, de heiligverklaring van voedsel - en een terugkeer naar functionaliteit. 'Het boek van Rosanne Herzberger, Ode aan de e-nummers, is daar ook een voorbeeld van.'

Of Soylent-achtige dranken ooit in normale supermarkten zullen worden verkocht, zoals in de VS, betwijfelt ze. 'Maar bij kiosken op stations of AH to Go-winkels zouden ze goed passen. Albert Heijn is tegenwoordig zo trendy. Zij willen heel graag relevant blijven voor een jongere doelgroep.'

De klanten van het Nederlandse Jimmy Joy zijn vooral jonge mannen, maar de kant en klare shakes die het bedrijf momenteel ontwikkelt moeten de klandizie verbreden. Mouton: 'Zakken met poeders blijven toch een gek product. Je moet echt het label bestuderen om te ontdekken wat nu het nu precies is. Dat is een enorme barrière. Een kant en klaar drankje in een plastic flesje, zoals nu in 7-Elevens ligt, is veel makkelijker te verkopen.'


'Raar om alles uit een zakje te halen'

Valerie Mansour (23), studeert voor pedagogisch medewerker aan de Hogeschool Rotterdam.

'Ik werd nieuwsgierig naar dit soort shakes toen ik ze een paar jaar geleden op sociale media zag. Ik bestelde een proefpakket en dat beviel goed, want ik heb het zeker een jaar geregeld gedronken meestal als ontbijt. Ik vond het heel prettig altijd een voedzame maaltijd in huis te hebben, maar op gegeven moment vond ik dat havermoutsmaakje, dat je die vezels proeft, niet lekker meer. Toen werd ik het zat. Mijn familie, vooral mijn oma en tante, begreep sowieso niet dat ik dit dronk. Zij zijn echt van een andere generatie. Ze dachten dat het zo'n shake-dieet was, waarbij je maar 500 calorieën per dag binnenkrijgt, maar dit is helemaal niet bedoeld om af te vallen. Dit is gewoon handig, vooral voor sporters of heel drukke mensen. Nu drink ik alleen nog cappuccinoshakes. Daar zit cafeïne in en word je echt goed wakker van. Natuurlijk is het raar om alles wat je nodig hebt uit een zakje te halen, maar het kan wel gewoon. En je moet niks.'

'Het blijft wel astronautenvoer'

Jeroen Koenraadt (23), Rotterdam, post-master accountancy aan de Erasmus Universiteit.

'Ik ben vorige zomer met Joylent begonnen en drink het dagelijks. Zo heb ik 's ochtends meer tijd en kan ik 's middags achter de computer blijven zitten als ik echt werk af moet hebben. Alleen 's avonds en in het weekend eet ik vast voedsel. Dat is gezelliger, ook omdat mijn vriendin wel gewoon eet. Zij kan echt genieten van een cracker met hüttenkäse en komkommer, terwijl ik het irritant vind dat ik moet eten. De shakes zijn niet heel lekker - het blijft astronautenvoedsel, een koude brij - maar dat went. En ik voel me er goed bij. Als ik 's avonds een keer slecht eet, weet ik dat ik overdag al voldoende vitaminen en mineralen heb binnengekregen. Toen ik een tijdje weer op brood overstapte, werd ik slomer en minder energiek. Op mijn stage kijken mensen weleens vreemd op als ik mijn shakebeker vul, maar op de universiteit wordt het gewoon verkocht. Vier vrienden van mij drinken het ook. Het is een goedkope en eenvoudige manier om alle benodigde voedingsstoffen binnen te krijgen.'

Plenny Shake Beeld Jimmy Joy

'Ik ben na een weekje Joylent gestopt'

Jerrel Baas (23), Utrecht, student small business en retail management aan Hogeschool Inholland.

'Ik ben na een weekje Joylent gestopt. Ik kwam het tegen op Instagram en vind het altijd interessant nieuwe dingen uit te proberen, maar het was gewoon pittig. Ik voelde me goed en kon er gewoon bij sporten, maar je gaat het sociale gedeelte van eten enorm missen. Er kleeft ook een stigma aan, denk ik zo van: 'kijk die fitboy, met z'n shaker'. Het is ook best raar om steeds zo'n enorme beker tevoorschijn te toveren. Ook lastig: de vanilleshake smaakte naar karton en na zeven dagen lang 's ochtend banaan, 's middags banaan en 'savonds banaan kon ik geen banaan meer zien. Toch denk ik dat dit mainstream kan worden. Ik ken genoeg studenten die vaak geen zin hebben om te koken, of af en toe zo brak zijn dat ze geen vast voedsel willen. En voor iemand met een heel druk leven of weinig geld kan dit ook een uitkomst zijn. Hiermee heb je binnen twee minuten een gerecht, voor maar twee euro per maaltijd. Er zijn vast genoeg mensen die dat aanspreekt.'

Hoe gezond zijn deze maaltijdvervangers?

Zoals de naam al verraadt zit er soja in Soylent, net als zonnebloemolie, vitaminen en mineralen. In het Nederlandse Jimmy Joy zit ook havermout. Op de samenstelling van de poeders valt weinig aan te merken, zeggen voedingsdeskundigen die de ingrediënten hebben bestudeerd. 'De mix is heel gebalanceerd', zegt Sander Kersten, hoogleraar voedingswetenschappen aan de Universiteit Wageningen. 'Soylent heeft hoogstens een tikkie weinig vezels, die drinken namelijk niet zo lekker. Maar mensen die maar een of twee maaltijden per dag vervangen krijgen die vezels toch wel binnen.'

Alle voedingsstoffen zitten erin, zegt ook Patricia Schutte van het Voedingscentrum. 'Dus het is zeker niet ongezond. Aan de andere kant: vloeibaar vult minder, omdat je niet hoeft te kauwen. Dat vergroot het risico op overeten.' Een appel is altijd beter dan appelsap, beaamt hoogleraar Kersten. 'Om alleen maar te drinken en ernaast niets te eten moet je erg gedisciplineerd zijn.'

Hoewel collega-wetenschappers in de Verenigde Staten Soylent 'gezonder dan het gemiddelde Noord-Amerikaanse dieet' noemen, denkt Kersten niet dat de opkomst van maaltijdvervangers Nederland gezonder zal maken. 'Ook hier is het grote probleem dat mensen gewoon te veel eten, niet dat ze te weinig vitaminen of mineralen binnenkrijgen.' Verder slaan dit soort maaltijdshakes vooral aan bij jonge, bewuste consumenten, die toch al gezond leven, zegt Kersten. 'Zij zijn niet het probleem. Dat zijn Henk en Anita op de camping met een krat bier, zoals ik ze maar even noem. Hen zie ik niet zo snel dit soort shakes drinken, ook al zijn ze nog zo goedkoop.'

Voedingsdeskundige Schutte wijst erop dat het Voedingscentrum niet alleen vanwege de voedingsstoffen adviseert groente, fruit en vis te eten. 'Het eten van die producten helpt ziektes als diabetes, hart- en vaatziekten en kanker voorkomen, maar we weten nog niet precies waarom.' Het is daarom maar de vraag of vitaminen en mineralen in poeders hetzelfde effect hebben, zegt Schutte. 'Eten is meer dan een optelsom van voedingsstoffen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.