Interview Monica Germino

Violiste Monica Germino kan door speciaal voor haar geschreven zachte stukken ondanks gehoorschade weer spelen

De Amerikaans-Nederlandse violiste Monica Germino, bekend om haar elektronisch versterkte uitvoeringen van hedendaagse componisten, krijgt drie jaar geleden het slechtst denkbare nieuws: ze moet stoppen met muziek maken, óf ingrijpende maatregelen nemen om haar gehoor te beschermen.

Monica Germino. Beeld Sharon Mor Yosef

Ze weet dan al langer dat ze ‘geluidsgevoelig’ is, waardoor geluid bij haar harder binnenkomt dan bij anderen. Daarom loopt ze eerder schade op. De luidste violist van het land mag alleen nog maar heel zacht spelen.

‘Het is als een hardloper die te horen krijgt dat als hij door blijft rennen, zijn knieën in de toekomst kapot zullen gaan. Hij mag alleen nog maar wandelen’, zegt Germino. ‘80 decibel is voor mij wandelen.’

Een grote klap voor iemand die volume koestert. Zelfs haar akoestische viool is te luid. Germino’s eerste reactie is maar met alles te stoppen. ‘Ik wilde de viool niet meer naast mijn oren hebben.’ Voor haar projecten en concerten regelt ze vervangers. Met anderen kan ze moeilijk over haar aandoening praten. ‘Viool spelen is mijn identiteit. Wat moest ik nu zeggen? Hoi, ik ben Monica en ik ben...’

Ze belt ook Michael Gordon, de wereldberoemde Amerikaanse componist, om een project op te zeggen. ‘Toen veranderde alles. Hij vond stoppen geen optie. Hij zei: ‘Ik ga een heel zacht stuk voor je schrijven. En ik wil de eerste zijn die dat voor je doet.’’

Twee collega’s van het New Yorkse Bang on a Can-collectief sluiten aan, Julia Wolfe en David Lang. Ze zijn al langer bezig met het thema stilte; Lang schreef bijvoorbeeld een ‘fluisteropera’. Wolfe maakte eerder een stuk voor Germino. De Nederlandse Louis Andriessen, die veel componeerde voor Germino, wordt erbij gevraagd als artistiek leider. Het resultaat Muted (‘gedempt’) gaat morgen in première op het Oranjewoud Festival. Germino kan weer spelen. ‘De componisten hebben me gered’, zegt de violiste.

In Muted speelt ze onder meer op twee historische 'frameviolen'. Een frameviool is een viool zonder klankkast. Net als bij een elektrische viool, maar dan akoestisch en onversterkt. Zonder klankkast klinkt een viool heel zacht. Zo’n instrument wordt meestal gebruikt om op te studeren (om de buren te sparen). De beroemde industrieel ontwerper Marcel Wanders, voormalig amateurviolist, heeft met vioolbouwer Bas Maas daarnaast een spectaculair uitziende fluisterviool gebouwd. Waar bij normale violen de krul aan de bovenkant zit, zit hier een vinger, als om te zeggen: ssst.

Maar de muziek van Muted is niet per se extreem zacht. ‘Het gaat vooral over de perceptie van geluid en over het contrast. Ik speel bijvoorbeeld eerst met een sordino, een demper, erop. Als ik die eraf haal, ervaart het publiek de muziek opeens als luid. Terwijl het niet echt hard is. Geluid werkt net als licht, je went eraan.’

Kun je niet gewoon met oordoppen spelen, vragen andere musici soms. Germino heeft het een jaar geprobeerd, voor ze eind jaren negentig definitief haar orkestbaan opzegde, toen al gediagnostiseerd met geluidsgevoeligheid. ‘Ik wende er niet aan, oordoppen zijn een kwelling. Het haalt te veel details weg, zoals het geluid van haren die de snaar raken.’

Veel collega’s begrepen niet waarom ze haar baan opzegde. Gehoorschade is een gevoelig punt voor (klassieke) musici, haast een taboe. Wie in een Wagneropera in de orkestbak speelt, krijgt geregeld 130 decibel om de oren. Germino: ‘Toen ik bij het orkest vertrok, zei een collega: ach, we zijn toch allemaal doof?’

Doof is Germino echter niet, misschien wel het tegendeel. Door zachter te spelen is haar beleving van muziek veranderd. ‘Ik ben nu veel bewuster van geluid. Het klinkt ironisch, maar ik hoor nu honderd keer zoveel als vroeger.’

Muted. 7 (try-out), 8 (première) en 9/6, Oranjewoud Festival. Volgend seizoen (internationale) tournee.

Fluisterviool, frameviool, sordino

De fluisterviool die ontwerper Marcel Wanders samen met vioolbouwer Bas Maas voor Monica Germino maakte, is een viool die minder decibellen produceert dan de normale, akoestische viool. Het is geïnspireerd op de 17de-eeuwse ‘zakviool’: een viool met een smallere klankkast, gebruikt door dansmeesters.

Ook speelt ze op twee frameviolen, violen zonder klankkast, met alleen ‘ribben’. Die werden vroeger gemaakt van restjes violen. De klank is zachter en rijk aan boventonen: hoge tonen die meetrillen met de gespeelde toon.

Een gewone viool kun je ook zachter laten klinken door een zogenaamde sordino of demper. Dat is een klemmetje, van hout, kunststof of van leer, dat op de kam wordt geplaatst, waardoor die minder kan trillen. Het resultaat heeft een specifieke klank: niet alleen zachter, maar ook alsof de neus van de viool dichtgeknepen is. Germino heeft inmiddels een verzameling van honderden sordino’s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.