Vier jaar onderhandelen: hoe sergeant Bergdahl vrijkwam

Na vier jaar lang onderhandelen tussen de Taliban en de Verenigde Staten liep de Amerikaanse krijgsgevangene Bowe Bergdahl dit weekend zijn vrijheid tegemoed. Maar hij was niet de enige: tegelijkertijd vertrokken vijf Talibanstrijders uit Guantánamo Bay. Een reconstructie van de ruil.

Sergeant Bowe Bergdahl in een video van de Taliban uit 2009. Beeld belga
Sergeant Bowe Bergdahl in een video van de Taliban uit 2009.Beeld belga

Dertig seconden duurde het face-to-face contact tussen de Amerikanen en de Taliban, schrijft The Wall Street Journal. Daarna werd sergeant Bowe Bergdahl overgeleverd aan de Amerikaanse militairen: zij gaven een seintje aan de bewakers van Guantánamo Bay om de vijf gevangenen die in ruil voor Bergdahl waren meegekomen vrij te laten en daarmee was de deal rond. Een Amerikaanse helikopter vloog weg met Bergdahl aan boord.

Het is het einde aan onderhandelingen die vier jaar duurden. De eerste ontmoeting tussen de Taliban en de vertegenwoordigers van de VS vond plaats in München in november 2010. De Taliban vroegen om de vrijlating van zes Afghaanse Talibanstrijders die werden vastgehouden in de Amerikaanse gevangenis Guantánamo Bay op Cuba. In ruil daarvoor zouden zij Bergdahl laten gaan.

De onderhandelingen verliepen stroef en beide landen besloten in 2012 om te stoppen met directe gesprekken. Ze bleven wel communiceren via een tussenpersoon: de regering van Qatar. In september vorig jaar verzonden de Taliban een geheime boodschap naar de regering van Obama, via ambtenaren in Qatar. Daarin stond dat de Taliban verder wilden gaan met onderhandelen over een ruil.

Akkoord
Vorige week woensdag werd er een akkoord bereikt tussen de onderhandelaars. Een klein team uit Qatar arriveerde diezelfde dag bij de gevangenis Guantánamo Bay. Bergdahl werd ondertussen ondergebracht in een safe house in Pakistan, omdat de Taliban tijd nodig hadden om een veilige route te kiezen om de krijgsgevangene de grens over te brengen.

De Amerikaanse militaire bevelhebbers in Afghanistan sloten een aanzienlijk gedeelte van het luchtruim rond de Pakistaanse-Afghaanse grens af. Het laatste waar ze op zaten te wachten was een vliegtuig dat het vuur zou openen op het konvooi van de Taliban. Op zaterdagochtend belden de Taliban om de ontmoetingsplek door te geven: ergens in de Afghaanse provincie Khost in het oosten van Afghanistan.

Bergdahl leek, eenmaal in handen van de Amerikanen, in redelijke conditie. Aan boord van de helikopter schreef hij op een stuk papier 'SF?' (special forces?). 'Ja!', schreeuwden de militairen om hem heen, 'we waren al heel lang op zoek naar je.' Hierop barstte de sergeant in tranen uit.

Een poster in Hailey, Idaho, waar Bergdahl vandaan komt. Beeld getty
Een poster in Hailey, Idaho, waar Bergdahl vandaan komt.Beeld getty

Voorwaarden
De Verenigde Staten wilden zeker weten dat de vijf vrijgelaten Talibanstrijders niet terug zouden keren op het strijdtoneel. Om deze reden moeten de ex-gevangenen een jaar lang in Qatar blijven. Ze worden in de gaten gehouden door de Qatari en de Amerikanen om te verzekeren dat ze geen actieve rol binnen de Taliban aannemen. Of de strijders na dat jaar weer terug mogen keren naar Afghanistan of Pakistan is onduidelijk.

Talibanstrijders
De vijf vrijgelaten leden van de Taliban waren nog niet eerder vrijgelaten omdat ze een hoog veiligheidsrisico hadden. Ze waren de hoogste leden van de Taliban in hechtenis van de Verenigde Staten, schrijft de Wall Street Journal.

Alle vijf de vrijgelaten gevangenen gelden als kopstukken van de Taliban. Zo was Norullah Noori het hoofd van het Talibanleger en zorgde Mohammad Nabi Omari ervoor dat mensen die getraind werden voor al-Qaeda Afghanistan konden bezoeken. Talibanstrijder Mohammed Fazl is volgens de Verenigde Naties betrokken bij de dood van duizenden sjiietische moslims. Ook van Noori wordt gezegd dat hij hierbij betrokken was.

Abdul Haq Wasig was plaatsvervangend hoofd van de inlichtingendienst van de organisatie en hij zou banden hebben met Al-Qaida. De laatste, Khairullah Khairkhwa was de Afghaanse minister van Binnenlandse Zaken toen de Taliban aan de macht was. Hij zou een van de grootste drugsbazen in het westen van Afghanistan zijn.

De vijf mannen hebben ieder op zijn minst een decennium achter de tralies doorgebracht. De laatste keer dat een hooggeplaatst lid van de Taliban vrijgelaten werd uit Guantánamo Bay keerde hij terug naar Afghanistan en werd hij legeraanvoerder van de Taliban, bericht de Washington Post.

De nota waarin de afspraken van de ruil opgesteld werden, is in het geheim getekend in Washington, begin vorige maand. Tien hooggeplaatste vertegenwoordigers kenden de verklaring om zo de kans op lekken te verkleinen.

Deserteur
Hoewel de vrijlating van Bergdahl op het eerste oog een heugelijke gebeurtenis lijkt, zijn niet alle Amerikanen blij. Sommige veteranen en soldaten die met hem hebben gediend in Afghanistan noemen hem een deserteur en zeggen dat de egoïstische actie van de sergeant andere soldaten het leven zal kosten. In de zoektocht naar Bergdahl stierven zes militairen.

Het idee dat Bergdahl is gedeserteerd ontstond door zijn mysterieuze verdwijning. Er zijn verschillende theorieën over hoe Bergdahl in handen van de Taliban viel. Er zijn berichten dat hij van zijn post wegliep, maar ook dat hij werd gekidnapt toen hij op het toilet zat. Volgens medesoldaten dumpte hij zijn wapens en liep hij weg van de uitkijkpost met enkel een kompas, een mes, water, een digitale camera en een dagboek.

De Amerikaanse minister van Defensie Chuck Hagel zei gisteren dat de eerste prioriteiten het welzijn, de gezondheid en de hereniging van de sergeant met zijn familie zijn. 'Andere omstandigheden die vragen oproepen, bekijken we later', stelde hij.

Minister van Defensie Chuck Hagel spreekt tijdens zijn vlucht over de vrijlating van Bergdahl. Beeld reuters
Minister van Defensie Chuck Hagel spreekt tijdens zijn vlucht over de vrijlating van Bergdahl.Beeld reuters

Ruil
Het uitwisselen van gevangenen is zeldzaam, maar niet ongehoord. Het wordt zelden erkend in de Verenigde Staten, vanwege de controverse over het ruilen van gevangenen. Ook nu is er kritiek op het handelen van Obama: hij had eerst het Congres op de hoogte moeten stellen voordat hij actie ondernam; daarbij zou zijn vrijlating een boodschap kunnen zijn aan terroristen dat ontvoering helpt om iets te bereiken.

Waarom de Verenigde Staten juist deze vijf Talibanstrijders voor één gevangene hebben geruild is onduidelijk. Wel hebben de ouders van Bergdahl altijd heel actief gelobbyd in Washington voor de vrijheid van hun zoon. Zijn vader legde zelfs persoonlijk contact met de Taliban.

Rond de verdwijning en vooral de terugkeer van Berdahl wordt regelmatig verwezen naar Homeland. In de populaire televisieserie van HBO wordt een sergeant 'bevrijd' door Amerikaanse soldaten, maar bij terugkeer blijkt hij een spion te zijn voor een terreurorganisatie door wie hij gegijzeld werd.

Bob Bergdahl, de vader van Bowe Bergdahl. Beeld reuters
Bob Bergdahl, de vader van Bowe Bergdahl.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden