Vier gouden tips voor oermannelijk vaderschap

Beeld Kristel Steenbergen / Unit

Jarenlange ervaring heeft Jan Heemskerk met opvoeden. Hij doet het anders dan vrouwen. Beter? Eh, relaxter vooral. Hierbij zijn vier gouden tips voor oermannelijk vaderschap.

1. Wees een man

Het zal wel komen doordat ze het kind negen maanden in hun lichaam hebben gedragen, maar vrouwen hebben de neiging het welbevinden van hun kroost vanaf dag één als hun enige en alomvattende levensdoel te beschouwen. Verdeelde ze voorheen haar aandacht tussen werk, vriendinnen, familie en - vooral - jou, nu gaat alle tijd en energie die niet noodzakelijk is om in leven te blijven en in het onderhoud te voorzien al-le-maal naar het nieuwe gezinslid: de baby.

Waar jij na enige tijd wel weer een potje oefenseks met de jonge moeder zou willen plegen, een eindje met je maten op de motorfiets zou willen roadtrippen, gewoon waanzinnig dronken zou willen worden en dolblij bent dat je het luierparadijs even kunt ontvluchten om lekker naar je werk te gaan, zul je zien dat je vrouw niet van zins is binnen afzienbare tijd uit haar symbiotische babybubbel te komen.

Vrouwen (jaja, ik generaliseer) versmelten als het ware met hun kind en worden moederdier. De vrouw die jij kent en liefhebt, bestaat niet meer als zodanig en is vervangen door een wezen dat in haar moederhart enkel nog de tweede plek en lager overheeft. Een vrouw die alles doet voor haar kind, desnoods ten koste van zichzelf, het kind en - vooral - van jou.

Bij ons mannen werkt het anders. Wij veranderen niet als er een kindje komt, we krijgen er iets bij! Ik weet nog goed hoe het voelde toen ik mijn oudste zoon voor het eerst in mijn armen hield: het was of er zich in mijn ziel een nieuw reservoir aan liefde opende, helemaal alleen voor deze baby. Ik weet ook nog dat ik dacht: 'wat handig, wat slim, dat je zomaar extra liefde krijgt om van je kind te kunnen houden'.

Wij mannen zijn als een huis waar een extra kamer tegenaan wordt getimmerd: nog precies dezelfde vrijbuiter, vrouwenfluisteraar, baarsvisser, kroegtijger, workaholic en lieve, begrijpende partner, maar nu bovendien vader. Een taak erbij, een nieuw aspect van onze persoonlijkheid rijker.

Je vrouw, die dit niet snapt, zal zachte maar onmiskenbare druk op je uitoefenen om je vaderrol te aanvaarden als een roeping die alle andere bezigheden in je leven minderwaardig en overbodig maakt.

Ze zal zich luidop afvragen, met beschuldigende stem, hoe het toch mogelijk is dat iemand een uitstapje met vieze harige mannen naar een mottig dranklokaal kan verkiezen boven een heerlijk avondje thuis met je neus in de kakelvers volgekakte luiers van je kleine prinses of prins. Ze zal je rechtmatige verzoek om seks wegzuchten als zinloos vasthouden aan het verleden, toen er immers nog geen baby was gemaakt en er dus nog reden was voor al die natte, glibberige drukte.

Het is aan jou om je hakken in het zand te zetten en geen duimbreed aan deze waanzin toe te geven. Wil jij goed functioneren als vader, moet je goed functioneren als jezelf. En jij bent een man, geen uit de kluiten gewassen couveuse.

Een van de voordelen van man zijn, is dat we kunnen compartimenteren. Ja, dat is een moeilijk woord. Maar het betekent dat we ons maar op een ding tegelijk kunnen concentreren en de rest compleet vergeten. Vrouwen vinden dat zielig voor ons, want die kunnen namelijk volgens henzelf 'multitasken'. Zij bedoelen hiermee: verschillende taken tegelijk verrichten.

Wij weten dat het eigenlijk betekent: veel dingen tegelijk in de soep laten lopen en vervolgens boos worden, roepen dat het niet eerlijk is, zorg en werk niet zijn te combineren, en ons mannen hiervan de schuld geven.

Aangezien wij nog steeds de baas van de wereld zijn en het dus bijna altijd bij het rechte eind hebben, is het handig je vaderschap op de vertrouwde, mannelijke manier aan te vliegen. Er is een tijd voor werk, er is een tijd voor jezelf, er is een tijd voor je vrouw(en) en er is een tijd voor je kind. Beetje eerlijk verdelen - je hoeft nou ook weer geen egocentrische hufter te zijn - en alles komt in orde.

Leg dit ook uit aan je vrouw: 'Liefste, ik ben geen vrouw en bij mij werkt het anders. Ik heb geen tijd en geen zin om de hele dag aan dat kind te denken. Dat betekent niet dat ik minder van hem houd of niet voor hem wil zorgen, dat betekent gewoon dat ik hem zie als slechts één onderdeel van mijn rijke mannenleven, en verder niets.' Verwacht er geen wonderen van, want vrouwen willen nu eenmaal altijd hun zin doordrijven. Maar ze houden ook van dominante mannen, dus misschien kom je ermee weg.

2. Blijf jezelf

Ook op dagelijks niveau is het uitkijken dat je je niet in de moederval laat lokken. Vrouwen vinden namelijk dat ieder moment van een kinderleven zinvol moet worden ingevuld. En dus worden die arme kinderen de hele dag rondgesleept van ballenbak naar pianoles, van ballet naar logopedie, van orthodontist naar paddestoelenspeurtocht, van openluchtmuseum naar macrobiotisch jeugdtheater, van dyslexiebijles naar reddend zwemmen, en van Urban Outfitters naar hoogbegaafdheidstraining en babymindfulness. En dat is dan nog maar tot aan de lunch.

Geen wonder dat moeder en kind aan het eind van de dag - de to-dolijst nog maar half afgewerkt - compleet zijn doorgedraaid én uitgeput, kind huilend, moeder prikkelbaar en beiden uiterst vijandig jegens elkaar, zichzelf en natuurlijk jou, ons, de man des huizes, die het allemaal niet kan helpen. En die het trouwens héél anders aanpakt. Veel beter, als je het ons vraagt.

Mannen, immers van nature lui en op hun rust en ruimte gesteld, organiseren slechts het hoognodige. Zoals eten en drinken, warme kleding als het koud is of juist een zwembroek als de mussen dood van het dak vallen, alsmede bescherming tegen potloodventers, kinderlokkers en voorbijrazend verkeer. Verder laten wij het verloop van de dag graag over aan de fantasie van het kind zelf, hierbij mogelijk bijgestaan door een ander kind, het zogeheten vriendje of vriendinnetje.

Mannen passen de kinderverzorging als het ware in hun dagelijks leven in. Dat dagelijkse leven is immers al druk genoeg, zó druk dat het vrijwel onmogelijk is er speciale kinderactiviteiten in te proppen. Dat wil niet zeggen dat er nooit met het kind kan worden gespeeld, dat kan best, maar hooguit een halfuurtje, niet ver van huis, en liefst in combinatie met een andere activiteit die ook moet gebeuren.

Kinderen vinden het bij voorbeeld briljant om te klussen. Afdeklatten met een nietpistool vastspijkeren, kan vanaf 6 jaar, met enig toezicht. Een fietsband plakken? Een fietspomp, bandenlichters of lijm aangeven of de band onderwater houden. Opruimen? Maak er een rommelmarathon van met prullenbakbasketbal! Koken? Een dagelijks hoogtepunt voor de ondernemende gastropeuter. Beetje oppassen met messen en vuur. Plus: nooit gezeur met lust ik niet, want zelf gemaakt is altijd lekker.

De mannelijke aanpak kenmerkt zich door het naadloos integreren van het kind in de dagtaak en dat betekent ook: zoet slapen als vader werkt. Of als het kind daarvoor te groot is: boven spelen en niet te veel lawaai maken. Want de huiskamer is papa's kantoor.

Door deze duidelijke regels leert het kind omgaan met tegenslag en teleurstelling en dat kan niet vroeg genoeg in hun systeem worden gestampt. Tevens is van meet af aan duidelijk dat papa de baas in huis is, altijd gelijk heeft en overleg of onderhandeling zinloos zijn.

Tenzij het kind tot ieders verrassing iets bedenkt waar vader op dat moment toevallig ook zin in heeft, zoals een potje voetballen in de tuin. Want mannen staan altijd open voor suggesties, dit ook in tegenstelling tot vrouwen, die nimmer een duimbreed willen afwijken van hun plan en nog nooit van improvisatie hebben gehoord.

Belangrijkste voordeel van deze mannenmethode: het kind is snel tevreden, want weet niet beter dan: als papa het zegt, is het leuk! Ken je de uitdrukking: 'een kinderhand is gauw gevuld'? Die is dus door een man bedacht. En het mooiste: als je dan een keer uit je bol gaat en je kind meeneemt naar Ajax, de Efteling, McDonald's, Frozen, karten, lasergamen of een willekeurig speelparadijs met gecapitonneerde klimtoestellen, kun je meteen een jaar niet stuk en hebben de kinderen het er nog eeuwen over. De dingen zijn vaak zo simpel.

Als je vrouw je dus vraagt waarom je nooit iets met de kinderen doet, zeg dan dat je je niet in die hype van activiteiten-verdwazing laat duwen, dat je niet wilt dat jullie kind een bleekneuzig slachtoffer wordt van de informatie-overkill en verder wat hier-boven staat. Ze zal er niet van terughebben, omdat ze niet had verwacht dat achter jouw doe-maar-watfaçade een prima doortimmerd opvoedplan schuilgaat!

3. Wees een geloofwaardige boeman

Aangezien moeders altijd lief willen worden gevonden, valt vaders automatisch de rol van boeman toe. Er moet nu eenmaal iemand zijn die het hardhandige deel van de opvoeding voor zijn rekening neemt. Immers: kinderen zijn niet redelijk, snappen niet wat goed voor ze is en als je ze te veel opties geeft, nemen ze dus meestal de verkeerde beslissing.

Wijs je ze daarop, hebben ze een grote muil, luisteren niet - en moeten op hun plaats worden gezet. En dat lukt niet met kusjes en knuffels en eindeloze onderhandelingen, dat lukt alleen met stemverheffing en de dreiging met geweld.

Laat dat nou net de specialiteit van mannen zijn. Die donkere stem hebben we - uitzonderingen daargelaten - van nature in huis, net als de forse gestalte en imposante spierbundels die het aannemelijk maken dat we een kind zonder noemenswaardige inspanning de lever kunnen uitrukken.

Let op! Het is niet de bedoeling dat je je kind daadwerkelijk letsel toebrengt, het is de bedoeling dat het kind op een bijzonder primitief menselijk niveau begrijpt dat het te ver is gegaan en hiermede een wezen heeft boos gemaakt dat ze beter te vriend kunnen houden. Een beetje zoals hondjes vaak in blinde overgave op hun rug gaan liggen als er een hondsdolle dobermann grommend komt aankwijlen.

Lees verder onder de afbeelding.

Beeld Kristel Steenbergen / Unit

Het is een toneelstuk: je daalt af tot het niveau van het kind en geeft een signaal dat het begrijpt: 'Papa schreeuwt heel hard, papa is dus erg boos, dat is slecht nieuws, want als we niet uitkijken, slaat hij ons de kop van de romp. Laten we dus maar vlug onze tanden poetsen en zonder eten naar bed gaan!'

Het is niet leuk, ook niet voor de kinderen, maar het moet soms, want, zoals gezegd, kinderen beheersen de eerste tien jaar van hun leven niet de gave van de redelijkheid of de vaardigheid van genuanceerd communiceren. Bovendien zoeken ze altijd de grens op, dat is hun aard, en onze taak die grens duidelijk te maken.

Het is dus niet moeilijk: je doet alsof je boos bent (niet écht, stel je niet aan, het is een kind!) en brult iets in de sfeer van 'als ik naar boven moet komen, zwaait er wat', doet drie stappen de trap op, wacht tot je de kinderen als een gek hun bed in hoort klimmen, gaat dan naar boven en vraagt op duistere toon of ze het nooit meer zullen doen...

Succes gegarandeerd en na een kwartiertje kan mama naar boven om de traantjes te drogen en te zeggen dat papa niet meer boos is en het niet zo kwaad meende. Want daar zijn vrouwen dan weer goed in.

4. Onthoud: het komt wel goed

Sommigen van jullie zitten vast nog in de luiers, of hebben net de eerste naar groep 1 uitgezwaaid. Vooral voor hen is het leuk om vast een kijkje te nemen in de toekomst. De toekomst, jazeker, waarin je kinderen gaan puberen en zelfs volwassen worden, het huis uitgaan en de liefde gaan bedrijven met mensen van het andere of misschien hetzelfde geslacht.

Zo vinden jullie het mogelijk aardig te vernemen: alles wat ze zeggen over de pubertijd is waar. Bijvoorbeeld: je kinderen worden extreem lui. Met name jongens kunnen de hele dag in bed, in bad of op de bank liggen slapen of kijken naar zo'n zwakzinnige vlogger die met zijn achterlijke vriendjes onder voortdurend onsamenhangend gekakel een eindeloos lang potje FIFA 2017 speelt.

Als ze, die pubers, tenminste niet zelf met een lege blik in de ogen en onderuitgezakt een leger onlinezombies om zeep helpen met een wapenarsenaal waar onze minister van Defensie een lief ding voor zou overhebben. Om gek van te worden.

Puberkinderen zijn vaak erg rebels, dat klopt ook, met name meisjes, die onder invloed van de gierende hormonen in opstand komen tegen iedereen die het goed met hen voorheeft, met name de ouders, en zeker de moeder, die eerst haar grote voorbeeld was, maar nu alles is wat de tienerdochter verafschuwt in een vrouw. En dat alleen omdat ze niet naar een hardcore triple-XXX-feest mocht. Met gratis ghb. In hotpants en een tanktopje. Op haar 13de. Een hel.

Persoonlijk koester ik de 'warmste' herinneringen aan het moment dat zoon één, twee maanden voor zijn eindexamen havo, plotseling besloot dat leren en doorzetten geen zin meer had, want 'het zou toch niet meer lukken' en hij zou toch een leven als rondreizend avonturier beginnen. Wat we ook riepen of beloofden, hij was niet te vermurwen en zo werd hij diplomaloos schoolverlater.

Het is alleen aan zijn lieve ouders te danken dat hij alsnog een onzinopleiding heeft voltooid, met het geluk van de duivel een baantje bij een kwaliteitswebsite heeft bemachtigd en - uiteindelijk op eigen kracht - serieus emplooi heeft gevonden als communicatiehoofd bij een internetbank. En dan hebben we het nog niet over zijn liefdesleven en recreatieve bezigheden. Een nachtmerrie.

Zoon twee verging het niet veel beter: getest op gymnasiumniveau presteerde hij het in een paar jaar af te stromen naar de havo, er te doubleren, alvorens uiteindelijk toch zijn diploma te halen. Zodat hij - nu hij weet tóch een master in de ingewikkelde internationale economie te willen halen - nog jarenlang (drie jaar langer dan nodig) loodzwaar drukt op de vaderlijke begroting. Vreselijk.

Zoon drie gaat goed, maar we houden het hart vast en de adem in.

Maar: laat ik jullie ook vertellen wat ik ervan heb geleerd. Laat je niet gek maken en opfokken. Ga niet de strijd aan met een kind dat per se stomme dingen wil doen. Geef advies als daarom wordt gevraagd en anders niet of spaarzaam. Laat je niet shockeren door een kind dat je wil provoceren. Blijf kalm, al zou je liefst ontploffen. En vooral: neem afstand.

Laat je niet meezuigen in een vortex van strijd en herhaling van zetten. Want: het komt goed. Echt waar. Het komt goed. En ook nog helemaal vanzelf. Het enige dat je moet doen, is loslaten. Loslaten, je blijven openstellen voor je kind, en vertrouwen hebben. Dat het goedkomt. Dat ze uiteindelijk zelf ook ontdekken wat goed voor ze is. En dan spijt hebben dat ze niet eerder naar je hebben geluisterd.

Jan Heemskerk schreef met Marcel Langedijk en Selwyn Senatori het boek The Dad: opvoedboek voor vaders. Uitgeverij Q, euro 24,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden