Opinie

'Via de partijcongressen regeert de middelmaat'

Een handjevol actieve partijleden breekt regeerakkoorden open, loopt de eigen Kamerleden voor de voeten en negeert de wensen van de meerderheid. Allemaal op eigen gezag, vindt Ed Sinke.

Partijlid Sander Terphuis luistert naar PvdA-leider Diederik Samsom tijdens de ledenbijeenkomst in Den Haag waar wordt gesproken over het strafbaar stellen van illegaliteit. Beeld anp

Het zit in de genen van de PvdA om groepen in de maatschappij tot slachtoffer te verklaren. Wat er mis is, met het strafbaar stellen van het illegaal verblijven in Nederland, is onduidelijk. Ga als Europeaan naar een land buiten de EU en je krijgt in de meeste gevallen een maximaal toegestane verblijfsduur. Overschrijd je die, dan heb je de wet overtreden. Geen punt, vooral als het de Verenigde Staten betreft, dan kijkt helemaal niemand er van op.

Maar in ons land moet het van de sociaal-democraten weer anders. Hun geloof is gebaseerd op dogma's over slachtofferschap. Illegalen zijn zielig. Niets nieuws onder de zon. Weinig verrassend is ook dat de VVD razendsnel liet weten het strafbaar stellen van illegaliteit wel te willen laten schieten. Stel je voor dat het kabinet zou vallen! Deze discussie en de voorspelbare afloop ervan zijn het zoveelste bewijs van het failliet van onze partijendemocratie.

Hoe is het mogelijk dat leden van een partij het handelen van een fractie in de Tweede Kamer kunnen bijsturen? Er is op dit moment niet één partij in ons land met voldoende leden om ook maar één zetel in de Tweede Kamer te bemachtigen. In 2012 waren er bijna 63 duizend stemmen nodig voor een zetel. De PvdA heeft 52 duizend leden. Van dit aantal is slechts een beperkt deel actief. Op een PvdA-congres zullen gemiddeld zo'n 1.500 mensen komen, en partijleider Diederik Samsom verdedigt het strafbaar stellen van illegaliteit voor zaaltjes met hooguit 100 leden.

Mandaat
Bij de laatste verkiezingen vergaarde de PvdA ruim 2 miljoen stemmen. Uit peilingen blijkt dat veruit de meeste kiezers, ook die van de PvdA, vóór het strafbaar stellen van illegaliteit zijn. Kiezers hebben de fractie van de PvdA een mandaat gegeven. Als de PvdA, gesteund door de VVD, zwicht voor een kleine groep leden, ondermijnt dat de democratie.

De actieve leden van elke partij zijn over het algemeen fanatieker en principiëler dan de kiezers. Wat zij willen, stemt meestal niet overeen met wat de kiezers willen. In een democratie horen het de kiezers te zijn die bepalen of beïnvloeden wat een fractie in Den Haag doet en niet een paar honderd niet-representatieve leden. Om die democratie te verstevigen, zou de invloed van partijcongressen op het handelen van de fractie moeten worden beperkt. Alleen voorafgaand aan verkiezingen zouden leden aan zet moeten komen, als het partijprogramma moet worden geschreven en vastgesteld. Tijdens de rit moeten ze de fractie niet voor de voeten lopen.

Dat een onbeduidend aantal leden twee miljoen kiezers opzij kan ellebogen, komt doordat Kamerleden niet echt door de kiezer gekozen worden. Als kiezer stemmen we op een partij. Die partij heeft met een handjevol leden aan de top bepaald wie op de lijst komt en op welke plaats. Die lijst wordt ons, kiezers, dan tijdens verkiezingen voorgelegd. Om hoog op de lijst te komen, moet je je verantwoorden tegenover dat handjevol beslissers. Bij de kiezer hoef je geen mandaat te halen. Hoezo volksvertegenwoordigers?

Positie
Neem Diederik Samsom. Hij zal het moeilijk krijgen om, als hij dat al zou willen, weer de leider van zijn partij te worden bij de volgende verkiezingen. Wat heet, hij moet zich nu al zorgen maken om zijn positie als hij niet inbindt. De leden zullen met hem willen afrekenen als zij hun zin niet krijgen. Maar als de kiezers van de PvdA de lijsttrekker zouden mogen kiezen, zou hij waarschijnlijk veel meer steun krijgen als het om dit punt gaat, getuige de peilingen. Dit ondemocratische gegeven, waarbij volksvertegenwoordigers geen eigen mandaat hebben, heeft ertoe geleid dat in het parlement niet de grootste talenten van onze maatschappij zitten.

Politici hebben zelden in hun werkzame leven iets bijgedragen aan de economie of de oplossing van de problemen in de maatschappij. Wie de lijst van Kamerleden langsgaat en de moeite neemt hun cv's en achtergronden te bestuderen, raakt droevig gestemd. Onder hen vind je zelden mensen met een indrukwekkende carrière buiten de ambtenarij of politiek. Soms zitten ze vele jaren op hun zetel, zonder dat de gewone kiezer het flauwste benul heeft wie hij of zij is of wat de betrokkene doet. De middelmaat regeert.

Bij de PvdA zijn Kamerleden overwegend gewezen ambtenaren of loopbaanpolitici. De VVD beloont getrouwen, die persoonlijk assistent of beleidsmedewerker van de top zijn geweest. Onder de leden hebben ze misschien steun, de top van de partij had redenen om ze op de lijst te zetten, maar wat zou het oordeel van de kiezer zijn geweest indien ze zelf hun mandaat hadden moeten ophalen?

De grote uitdagingen waar Nederland en Europa voor staan, vereisen visie, daadkracht en inspiratie. Het partijenstelsel zoals we dat kennen, blokkeert echter de opkomst van visionaire mensen met de gewenste kwaliteiten. Hoewel de huidige politici baat hebben bij het huidige stelsel, zouden ze over hun schaduw heen moeten stappen en met de kiezer zoeken naar alternatieven voor onze partijendemocratie. Zodat strafbaarstelling van illegaliteit in het parlement wordt behandeld, zonder druk van niet-representatieve leden. En door volksvertegenwoordigers die rechtstreeks door de kiezer naar het parlement zijn gezonden.

Ed Sinke is ondernemer en lid van de VVD.

 
Politici hebben zelden in hun werkzame leven iets bijgedragen aan de economie of de oplossing van de problemen in de maatschappij. Wie de lijst van Kamerleden langsgaat en de moeite neemt hun cv's en achtergronden te bestuderen, raakt droevig gestemd.
 
Er is op dit moment niet één partij in ons land met voldoende leden om ook maar één zetel in de Tweede Kamer te bemachtigen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden