Verkrachting is op elke straathoek, elke nacht

In Den Haag werd woensdag de stilte doorbroken. Op de Internationale Dag voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen vond in het Vredespaleis een symposium plaats onder de noemer Breaking the Silence....

Rob Vreeken

Gelukkig klopte die titel niet helemaal. De wereldwijde stilte rond geweld tegen vrouwen werd al begin jaren negentig doorbroken. Het was een van de resultaten van de VN-mensenrechtentop in Wenen, 1993: het recht van vrouwen niet mishandeld te worden. Een open deur, lijkt het nu, maar toen was het een doorbraak.

Veertien jaar eerder was Cedaw opgesteld, het VN-verdrag tegen ‘alle vormen van discriminatie van vrouwen’. Een revolutionair document, maar onder de 4.438 woorden die het verdrag telt, komt één woord niet voor: geweld. Niemand kwam in 1979 op de gedachte een clausule op te nemen over een fenomeen dat inmiddels geldt als de meest indringende vorm van schending van de mensenrechten van vrouwen.

De jaren negentig vormden een keerpunt. Ongeveer tegelijk met de Weense conferentie kreeg het VN-vrouwenverdrag een aanhangsel over geweld. Vervolgens kwam de oorlog in ex-Joegoslavië, die het geweten van de mensheid schokte, ook vanwege de stelselmatige verkrachtingen van vrouwen. Voor het eerst in drieduizend jaar krijgshistorie werd verkrachting erkend als middel van oorlogvoering.

Vrouwen waren altijd als vanzelfsprekend oorlogsbuit geweest. De Japanse agressie in Oost-Azië leverde het huiveringwekkende eufemisme ‘troostmeisjes’ op.

Maar die tijden zijn niet meer. In het Vredespaleis passeerden ze volop de revue, de gruwelen van met name de Afrikaanse oorlogen. Gloria Atiba Davies, hoofd ‘gender en kinderen’ bij het Internationaal Strafhof, beschreef hoe meisjes in Congo door rebellenleider Thomas Lubanga werden ingezet als kindsoldaat, huissloof en seksslaaf. ‘Meisjes werden gedwongen andere meisjes te vermoorden als die seks weigerden.’

Ook dat is winst van de jaren negentig, van de internationale tribunalen. Joegoslavië, Rwanda, Sierra Leone kregen hun eigen hof. Het Internationaal Strafhof zag het licht.

Mooi, die aandacht woensdag in het Vredespaleis voor misdrijven tegen de menselijkheid. En jammer ook. Want de échte stilte heerst niet rond de horror in Afrika, maar rond de doodgewone, alledaagse misdaden waarvoor ooit de gezellige term ‘huiselijk geweld’ is bedacht. Geweld dat niet alleen in oorlogsgebieden voorkomt, maar ‘hier, daar en overal’, om met de Beatles te spreken.

In Char-Matta bijvoorbeeld, een dorp in Bangladesh waar ik vorig jaar mei te midden van twintig ongeletterde vrouwen in fel gekleurde sari’s zat om te praten over alledaags geweld. ‘O ja, het is heel gewoon’, zei de 32-jarige Najma. ‘Onze mannen slaan om van alles. Om de kleinste dingen.’ En je verzetten? ‘Oh nee! Dat kan niet’, zei Najma. ‘Dan zeggen de mensen dat je een slechte vrouw bent.’

Of in Ethiopië, waar ik drie weken geleden was en waar seksueel geweld tegen vrouwen schering en inslag bleek te zijn. ‘Verkrachting is in dit land op elke hoek, elke nacht’, zei, poëtisch bijna, gynaecoloog Dagim Asefa in de stad Nazareth.

Of in Afghanistan, waar ... nou ja, de wereld telt 193 landen, het kan een lange opsomming worden.

Uit een onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in tien landen op alle continenten bleek dat 15 (Japan) tot 71 procent (Ethiopië) van de vrouwen ooit het slachtoffer is geweest van fysiek of seksueel geweld in de familiekring. Peru stond op no. 2 op de lijst, Bangladesh op no. 3.

Ons land zou, denk ik, op een mondiale top-193 niet hoog staan. Niet overal in de wereld is de toestand namelijk even erg. Toch werden vorig jaar in Nederland 63.841 gevallen van huiselijk geweld gemeld. ‘De politie vermoedt’, schreef de Volkskrant gisteren, ‘dat het aantal niet geregistreerde incidenten – het ‘dark number’ – veel hoger ligt.’

Met dank aan Paul McCartney: hier, daar, en overal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden