Verkiesbare vrouwen doelwit Taliban

Zaterdag zijn de Afghaanse parlementsverkiezingen. Een kwart van de zetels is gereserveerd voor vrouwen. Maar verkiezingskandidates worden wel bedreigd...

KABUL Vijf jaar geleden sprong Roshanak Wardak gerust zelf in haar auto om naar een campagnebijeenkomst te rijden. De arts won de parlementsverkiezingen in 2005 met gemak.

Maar deze keer kan de 48-jarige parlementskandidate alleen in het geheim bezoeken afleggen om haar achterban te spreken. Op campagnetoer zit ze achterin de auto, gesluierd in een chador (een boerka met een opening voor het gezicht). Haar mannelijke bijrijders zijn gewapend.

Zelfs zo kan Wardak niet overal naartoe. Sympathisanten komen vaak naar háár omdat het te gevaarlijk voor haar is om rond te rijden in haar thuisprovincie die, net als zij, ook Wardak heet en waar de Taliban in groten getale aanwezig zijn.

‘Het is deze keer bijna onmogelijk campagne te voeren zonder bedreigd te worden’, zegt de parlementskandidate, die bewust ongehuwd is. ‘Taliban bellen me geregeld op om te dreigen met ontvoering of moord.’ Vijf van de acht districten van haar thuisprovincie zijn letterlijk levensgevaarlijk. De ontmoeting met haar vindt uit veiligheidsoverweging plaats in de hoofdstad Kabul.

Dreigtelefoontjes
Voor vrouwelijke kandidaten is de campagne voor de Afghaanse parlementsverkiezingen van komende zaterdag een paradox. Aan de ene kant worden ze door de overheid gestimuleerd mee te doen: Ruim een kwart van de 249 parlementszetels is gereserveerd voor vrouwen. Bijna 400 vrouwen hebben zich mede daarom kandidaat gesteld, zo’n 10 procent meer dan in 2005.

Maar tegelijkertijd zijn intimidatie en bedreigingen jegens vrouwen niet meer zo ernstig geweest sinds de Talibantijd tien jaar geleden, zeggen de kandidates. Vooral op het platteland gaat het er hard aan toe. Uit navraag bij een aantal parlementskandidates blijkt dat degenen die zich buiten Kabul wagen, worden overspoeld met dreigtelefoontjes. Grote openbare bijeenkomsten worden gemeden uit vrees voor aanslagen. Niet alleen Wardak heeft haar bodyguards; vrijwel alle kandidates reizen permanent met gewapende beveiligers.

Zelfs ín Kabul, waar campagneposters van vrouwen op telefoonpalen en in parken hangen, is soms te zien hoe de ogen en monden van vrouwen op die posters kapot zijn gekrast. Een kandidate vertelt hoe haar campagneposter die voor haar huis hing al meerdere malen ’s nachts door onbekenden is verwijderd of verscheurd.

Noodklok
Ook mannen lopen gevaar: mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) luidde vorige week de noodklok over bedreigingen van parlementskandidaten. Taliban vermoordden gedurende deze campagneperiode al drie van hen. Ook aanhangers worden gedood of bedreigd, stelt HRW. Zo zouden Taliban in de oostelijke provincie Nangahar huisbezoeken hebben afgelegd en hebben gedreigd de vingers af te snijden van mensen die zich alleen maar als kiezer zouden registreren.

Maar vooral vrouwen zijn de klos, waarschuwt de mensenrechtenorganisatie. Vijf campagnemedewerkers van een vrouwelijke kandidate in de westelijke provincie Herat werden eind augustus koelbloedig geëxecuteerd. In het noorden van Afghanistan zijn volgens HRW brieven verspreid waarin vrouwelijke parlementskandidaten expliciet worden bestempeld als ‘on-islamitisch’ en ‘prostituees’. Het geloof en de kuisheid van vrouwen in twijfel trekken, is potentieel dodelijk voor Afghaanse vrouwen in Talibangebied.

De familie van parlementskandidate Shinkai Karokhail (48) – moeder van vier kinderen – heeft haar gesmeekt op te houden met het ‘gevaarlijke werk’. De ruzie is zelfs zo hoog opgelopen dat haar ex-echtgenoot hun kinderen deze zomer heeft meegenomen naar Dubai. ‘Ik wil niet dat mijn kinderen worden ontvoerd of vermoord om dat jij zo nodig de politiek in moet’, wierp hij Karokhail voor de voeten.

‘Het leven in Afghanistan is een hel. Eén optie is om thuis te blijven zitten en daarover kniezen’, antwoordt Karokhail in haar kantoor in Kabul op de vraag waarom ze toch dat risico neemt. ‘Maar als we dingen willen veranderen, moet er iemand zijn die de eerste stap zet. De Taliban moeten begrijpen dat vrouwen ook burgers zijn met rechten. Ze kunnen mij en andere vrouwen niet tegenhouden.’

Risico
Een ander kandidate, voormalig parlementswoordvoerder Fawzia Koofi, verwoordt het zo: ‘Iemand moet toch het risico nemen? De verwachtingen van Afghaanse burgers zijn hoog. Ik denk dat ze ook willen dat vrouwen hun stem verheffen en we voor al die vrouwen die thuis zitten ook zaken in het parlement kunnen regelen.’ Koofi voert momenteel campagne in Badakhshan, een voorheen rustige provincie, waar Taliban steeds meer voet aan de grond hebben gekregen.

In een radio-interview maakte Koofi onlangs bekend dat ze twee jaar terug al een afscheidsbrief voor haar dochters heeft geschreven. ‘De brief eindigt met het advies aan mijn dochters dat ze de strijd moeten voortzetten om levens van anderen te veranderen. Ook als dat betekent dat ze hun eigen leven daarmee riskeren. Dat moeten ze doen omdat het ze zal vervullen met trots’, aldus Koofi.

Ook de broers van kandidate Wardak proberen haar over te halen te stoppen met haar politieke carrière, maar zij houdt eveneens voet bij stuk. Ze heeft één groot voordeel, vindt ze zelf. Ze is niet bang voor de dood en ook niet voor de Taliban. ‘Ach als ik doodga, is dat niet zo belangrijk. Er staan een miljoen vrouwen klaar om mijn taken over te nemen.’

Dreigtelefoontjes waarin Taliban haar dreigen ‘op te blazen’, pareert Wardak resoluut. ‘Ik zeg dan: luister broeder, als je dat wilt, kom maar op. Maar doe het dan wel een beetje snel alsjeblieft want zo is jouw probleem en ook het mijne opgelost. Dan hoor je ze stilvallen van verbazing’, zegt Wardak met een harde lach terwijl ze met haar hand op tafel slaat.

Opvallend is dat de meeste vrouwelijke kandidaten het een goed idee vinden van president Karzai om vrede te sluiten met de Taliban. Ze verwelkomen hen zelfs terug in een nieuwe regering. ‘Dan houdt de oorlog tenminste op’, zegt Wardak.

Er zijn wel voorwaarden aan regeringsdeelname van de Taliban, wat de dames betreft. ‘De Taliban zijn welkom zolang ze vrouwenrechten maar respecteren’, zeggen ze eensgezind. Of de Taliban daarmee akkoord zullen gaan? ‘Natuurlijk’, zegt Wardak beslist. ‘Vrouwen hebben genoeg invloed om hun rechten te behouden. De Taliban zullen de macht moeten delen met de Afghaanse regering die voor vrouwenrechten is’, zegt Wardak, die behalve presidentskandidate ook gynaecoloog is. ‘Taliban hebben vrouwen zelfs nodig. Wie gaat anders hun echtgenotes, zussen en dochters helpen als ze ziek zijn? Thuis krijgen de Taliban ervan langs als mij – de arts – iets overkomt. Reken maar.’

Wardak neemt afscheid met een glimlach. Op naar een interview met de BBC. ‘Ik heb nog een hoop te doen’, zegt ze. ‘Tot ziens in het parlement.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden