Veilig wonen onder hoogspanning

Bewoners van de wijk Dalenoord in Odijk krijgen geen kanker van de hoogspanningsleiding door hun buurt, concludeert de GGD. Er zijn wel relatief veel kinderen ziek, maar dat komt mogelijk door de enorme groei van het dorp....

EN wéér is er niets aan de hand. Eerst leken er problemen te zijn in het Zuid-Hollandse Moordrecht, dit voorjaar. Bewoners werden ongerust over een groot aantal sterfgevallen door kanker, die ze in verband brachten met gifgrond in de Zellingwijk. Er bleek niet meer kanker voor te komen dan normaal. Nu blijkt dat ook in Odijk (Utrecht) weinig reden is tot ongerustheid, hoewel bewoners melding maakten van een verhoogd aantal kankergevallen. Ze schreven die toe aan de hoogspanningsleiding die vlak langs en deels over de nieuwbouwwijk Dalenoord loopt.

De geruststellende conclusie over Odijk volgt uit een onderzoek door de GGD Zuidoost-Utrecht en de KEMA, dat afgelopen week in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde is gepubliceerd. De medisch-milieukundige M. Hady van de GGD en de bioloog F. Koops van de KEMA vonden onder de bevolking van Odijk geen groter aantal gevallen van kanker dan op grond van het landelijk gemiddelde mag worden verwacht. Wel troffen ze vier recente gevallen van kanker aan bij kinderen onder de vijftien jaar, maar die konden niet in verband worden gebracht met wonen in de buurt van de hoogspanningsleiding.

Dalenoord is de wijk van Odijk waar deze forensengemeente - onder de rook van de stad Utrecht - haar nieuwe inwoners huisvest. Al sinds het midden van de jaren vijftig loopt tussen Bunnik en Odijk, ruwweg parallel aan de A 12, een 150 kilovolt-hoogspanningsleiding. De uitbreiding van de wijk werd deels gerealiseerd door nieuwbouw tot onder de hoogspanningsleiding; 69 woningen liggen gedeeltelijk of geheel in de zogeheten zakelijkrechtstrook van de leiding, die in Odijk 55 meter breed is. Dit is de strook onder de leiding waar voorwaarden worden gesteld aan de hoogte van de bebouwing in verband met de elektrische veiligheid.

Al geruime tijd heerst onder de bewoners van Dalenoord onrust over de hoogspanningsleiding in hun buurt. Die onrust is ooit ontstaan rond een buurtbewoner die in 1987 onverklaarde spierzwakte in de benen ontwikkelde en die nu op een rolstoel is aangewezen. Twee jaar geleden culmineerde de ongerustheid in de wens van de bewoners de hoogspanningsleiding tot buiten de bebouwde kom te verplaatsen. Bij de GGD Zuidoost-Utrecht kwamen in die tijd ruim honderdvijftig vragen binnen van verontruste Odijkers. Reden voor een grondig onderzoek.

Behalve de cijfers over kankerpatiënten uit Odijk, zoals die door het Integraal Kankercentrum Midden-Nederland worden bijgehouden, raadpleegden Hady en Koops ook de registratie van de Stichting Nederlandse Werkgroep Leukemie bij Kinderen. Daarnaast berekenden ze de sterkte van de elektrische en magnetische velden van de hoogspanningsleiding in de zakelijkrechtstrook op de hoogte van het maaiveld (één meter), op drie meter (de eerste verdieping van de woningen) en op zes meter (de zolderverdieping).

De berekende veldsterkten bedroegen maximaal 7 procent van de (internationale) grenswaarden voor de blootstelling aan niet-ioniserende straling, ruimschoots onder de norm dus. Ze kwamen overeen met de veldsterkten die huishoudelijke apparaten afgeven, zoals elektrische dekens of handmixers.

Speciale aandacht schonken de onderzoekers aan kinderen met kanker, omdat het blootstaan aan elektromagnetische straling vooral in verband is gebracht met leukemie, hersentumoren of non-Hodgkin-lymfoom bij kinderen. Tussen 1973 en 1992 werden in Odijk geen gevallen van leukemie of non-Hodgkin-lymfoom bij kinderen geregistreerd. Maar in 1993 en in 1995 ontwikkelden twee kinderen leukemie en in 1996 werd een geval van non-Hodgkin-lymfoom vastgesteld. Daarnaast werd bij nog een kind een hersentumor geregistreerd.

Dat was meer dan op grond van het landelijk gemiddelde mocht worden verwacht. Maar Hady en Koops konden geen verband vinden tussen deze vier gevallen en de ligging van hun woning. Slechts één van de vier (anonieme) gevallen werd op grond van de postcode gelokaliseerd binnen honderd meter van de hoogspanningsleiding. De woning lag echter niet binnen de zakelijkrechtstrook van de hoogspanningsleiding.

De onderzoekers geven daarom de voorkeur aan een andere verklaring voor het 'cluster' van kanker bij de kinderen in Odijk. In navolging van buitenlands onderzoek suggereren ze dat leukemie bij kinderen het gevolg kan zijn van een zeldzame reactie op de blootstelling aan virussen die gaan circuleren als gevolg van verhuisbewegingen van mensen.

In plattelandsgemeenten die groeigemeente worden, zo blijkt, komt leukemie bij kinderen vaker voor dan elders. Ook Odijk is zo'n groeigemeente. Toen de hoogspanningsleiding werd aangelegd, woonden er nog maar 500 mensen; nu telt het dorp zo'n 5100 inwoners.

Prof. dr. Lucas Reijnders van de Stichting Natuur en Milieu, die zich in de problemen in Dalenoord heeft verdiept, vindt de geruststellende uitspraken van Hady en Koops over Odijk te stellig. Hij wijst erop dat het aantal kinderen in het onderzoek te klein is om statistisch verantwoorde conclusies te trekken.

Grotere buitenlandse onderzoeken laten volgens Reijnders een geringe verhoging van de kans op kanker zien bij magnetische veldsterkten boven de 0,2 à 0,3 microtesla. Hij vindt het merkwaardig dat de veldsterkte-berekeningen alleen voor de zakelijkrechtstrook zijn uitgevoerd.

Buiten die strook, 75 tot 100 meter aan weerszijden van de leiding, zouden ook veldsterkten van 0,2 microtesla kunnen voorkomen. Mogelijk dat het ene geval van kanker bij de hoogspanningsleiding daarmee te maken heeft, aldus Reijnders. Dat ene geval is volgens hem overigens te weinig voor een stellige conclusie over het risico van de hoogspanningsleiding in Odijk.

Gerbrand Feenstra

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden