VAN TWEE KANTEN

Marijke (58) en Tom (59) ontmoetten elkaar toen ze 16 waren. Ze trouwden midden in de flowerpowertijd en hebben met vallen en opstaan hun huwelijk door enerverende tijden geloodst - en beter gemaakt....

'Alles is steviger, uitgevochten, uitgezocht'

Hij

'We waren allebei katholiek en 16 en leerden elkaar kennen via de parochie. Zij was leidster van de welpen. Ze was prachtig, alles klopte: haar rokken, haar jurken, haar lichaam, haar lach. Prachtig en onbereikbaar. Want ik had zwaar acne. Ik begreep wel dat vrouwen niet zaten te wachten op zo'n gezicht. Als er gedanst werd op de kweekschool stond ik in een hoekje en probeerde van de andere, stoerdere jongens hun subtiele technieken af te kijken. Maar ik kwam er niet achter hoe je een meisje versierde. Want tijdens die dansavonden had het geheimzinnige spel van aantrekken en afstoten zich reeds voltrokken. Ik keek naar de resultaten: verstrengelde jongens en meisjes.

Toen ik Marijke naar huis mocht brengen, voelde ik opwinding. Het was anders dan wanneer je met jongens over straat liep. Haar aanraken, kussen, durfde ik niet. 'Dag', zei ik, bij haar voordeur en keerde weer om. Verlegenheid en dat gebrek aan techniek hebben me lang parten gespeeld. Toen we de eerste keer bij de ingang van het park in het donker - godzijdank was het donker - vreeën, was dat meer haar initiatief dan het mijne. En toen ze een paar dagen later tijdens een fietstocht door de duinen voorstelde ons wat te ontspannen, kreeg ik het vreselijk benauwd.

Later heb ik mijn schade ingehaald, móést ik mijn schade inhalen. Ik was door Marijke versierd, ik was door haar ontmaagd, maar ik had nog steeds na vijftien jaar huwelijk geen idee hoe mijn kansen lagen bij vrouwen. Ik was inmiddels docent aan een hbo-opleiding in een grote stad, een mer ê boire van leuke, jonge artistieke studentes. Het was eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, tegen verhoudingen met studentes had niemand nog morele bezwaren. Dus begon ik te experimenteren. En Marijke sloot zich aan bij een vrouwengroep.

Het was meer dan experimenteren. Het was spelen met vuur. Ik was verliefd. We woonden op het platteland en hadden twee kinderen. Marijke voelde zich doodongelukkig, wilde op haar knieën terug naar de stad, wilde me steeds komen ophalen op mijn werk, iets wat ik natuurlijk probeerde te voorkomen. En ik werd steeds vrijer en makkelijker en zelfverzekerder. Voor het eerst in mijn leven leerde ik sociale vaardigheden, leerde ik omgaan met vrouwen. Alles speelde zich in de openbaarheid af. Geheel in de geest van die tijd vertelde ik niet alleen mijn collega's maar ook Marijke alles. Ik zag mijn studente niet in een louche hotelkamer, maar ging met haar naar de film, maakte kennis met haar vrienden, dook in een compleet nieuwe wereld met schooluitstapjes naar Berlijn, Rome.

En Marijke, in het dorp, in haar vrouwengroep, werd ook verliefd, eerst op een man, later op een vrouw die ik vreemd genoeg als nog grotere bedreiging zag. Maar we hadden elkaar dit toegestaan, hoe kon ik protesteren? Ik herinner me een avond voor mijn verjaardag, 1982 of 1983. Die man was bij ons. Ik had zin om met haar te vrijen. Ik zei: 'Ik ga vast naar boven, kom je ook?' Toen heeft zij beneden in de huiskamer met die man staan zoenen - en meer. Ik knalde in elkaar. Wat een tijd. Heftiger en intenser dan ooit. Op het laatst maakten we overal ruzie over. Een verkeerd opgeruimd lepeltje was al genoeg om de bom te doen barsten. We hebben allebei op het punt gestaan ermee te stoppen. De avond dat ze aankondigde de volgende ochtend te zullen vertrekken, heb ik gehuild.

'Wat willen jullie?', vroeg therapeut Marjolein. 'Bij elkaar blijven of uit elkaar?' We gaven allebei hetzelfde antwoord: bij elkaar blijven. Ja, ik hield van haar, ik houd van haar, heb altijd van haar gehouden. Ik was verliefd op de studente, maar meer nog op de vrijheid die zij vertegenwoordigde. En het klinkt natuurlijk allemaal als een supercliché, maar hadden we ons deze uitstapjes niet toegestaan, dan weet ik zeker dat we het nu niet zo goed gehad zouden hebben. We delen niet alleen een enorme feitelijke geschiedenis, maar vooral ook een emotionele geschiedenis. Alles is steviger, makkelijker. Alles is uitgevochten, uitgezocht. En wordt nog steeds uitgezocht, want Marijke heeft haar opleiding afgemaakt en is therapeut geworden. Samen bezoeken we workshops.

Zij is de geweldige vanzelfsprekendheid van mijn leven. En was dat nooit geweest als we ons door angst en benepenheid hadden laten regeren. Natuurlijk, het had mis kunnen gaan, maar sinds we een jaar of twintig geleden hebben afgesproken dat we pas achter andere verliefdheden aanlopen als deze relatie beëindigd is, hebben we rust. Ons huwelijk is beter geworden, prettiger. Ik weet precies welke knop ik bij haar moet indrukken, en zij weet dat bij mij. Zij doet de was, ik de afwas. Ik koop twee hondjes voor haar en schaam me niet langer dat ik van die hondjes hou.'

***

'In het uiten van emoties was Tom een onbenul'

Zij

'Hij was een jongen in een spijkerbroek, met een stoere lok. Ik kon hem niet kwader krijgen dan door hem te plagen met zijn tube Clearasil. Daar stond hij, aan de deur in de galerijflat in een buitenwijk van Rotterdam. Mijn vriendin Tini en ik wilden hem uitnodigen voor een fuif en telefoon hadden we niet. Hij was verbaasd, zo goed kenden we hem toen nog niet. Verbaasd en gevleid. Hakkelend in de deuropening. Het was zijn moeder die zei: 'Believen de dames een kopje thee?'

Ik was de jongste van tien kinderen. Mijn leven op zoek naar huiselijkheid. Bij Tom was het gezellig, gewoon, knus. Bij hem kreeg ik lucht, werd ik gezien. Zijn vader speelde die middag accordeon en zijn moeder zat aan tafel. Ik ben er daarna nog veel terug geweest en werd steeds verliefder op Tom. Al mijn broers en zussen hadden verkering. Ik had al zo vaak gezien hoe dat ging, ik had er wel zin in. Maar hij toonde geen enkel initiatief. Hij bracht me naar huis en daar putte ik hoop uit. We hebben vijf jaar verkering gehad voor we in 1969 trouwden. Midden in de flowerpowertijd. Het is nu 2007 en al die tussenliggende jaren heb ik dwars door alle stormen heen, geweten dat Tom de perfecte man voor mij was.

Op een dag kwam hij terug van een reis met de school waar hij les gaf. We woonden in een vreselijk deprimerend dorp. We hadden twee kleine kinderen en ik werkte niet. Hij zei: 'Joh, ik moet nu toch iets vertellen, ik ben vreselijk verliefd op een van mijn studentes.' Ja. Dat vertelde hij me. We vonden dat je geen geheimen moest hebben. Met alle pijnlijke gevolgen van dien. 'Leuk voor je', zei ik, 'dat zou ik ook wel willen.'

Ik zat bij de FORT, een Feministische Oefengroep op basis van Radicale Therapie, ofwel vrouwenpraatgroep, en werd prompt verliefd op de man van een van hen. Zat zij te werken aan het verraad dat haar was overkomen, was ik in een andere kamer bezig haar man te versieren! En alweer: in alle openheid. Het was een heftige periode, ja, maar zeker niet alleen negatief. Zeker wanneer je elkaar zo jong ontmoet, is experimenteren bijna onvermijdelijk om het huwelijk een beetje fris te houden. Dat experimenteren niet per se 'verliefd worden' hoeft in te houden, wisten we nog niet. Eind jaren zeventig was zelfontplooiing synoniem met seks met anderen. Ha, een beetje beperkte kijk die ik toch niet had willen missen.

Spelen met vuur, op de rand van de afgrond, zo zou je het kunnen noemen. Desondanks heb ik altijd geweten dat ik met Tom door wilde gaan. Er zijn momenten geweest dat hij jankend door het huis liep. Dat nu eens ik, dan weer hij er de brui aan wilde geven. Maar zelfs mijn verliefdheid op een vrouw zag ik als iets aanvullends en niet als een alternatief. Tom had het leuke leven in Amsterdam, nu had ik ook wat. Zoiets. Naïef misschien, maar noodzakelijk. Blijvende schade heeft die levensvisie niet aangericht. Tom heeft op een dag een therapeut gebeld. We hadden vijf gesprekken en na afloop van iedere sessie gingen we bij de Hema moorkoppen halen en hadden daarna een geweldige middag.

Het zou kunnen dat we zonder die vrijheid nu niet meer bij elkaar zouden zijn. Dat door het vreemdgaan de druk van de ketel is gehaald. Maar veel belangrijker is hoe de manier waarop we met elkaar omgaan veranderd is. Ik ben natuurgeneeskundig therapeut en in plaats van cynische vragen te stellen, gaat hij nu mee naar trainingen. Dat maakt zoveel uit. Dat je na al die jaren de dingen op eenzelfde manier ervaart. Dat ik daar ter plekke ineens tegen hem kan zeggen: 'Ik vind je zo godvergeten knap. Ik ben zo blij dat ik op mijn zestiende mijn intuïtie heb gevolgd.'

Van de week hadden we gevreeën. Ik wist dat er beneden nog één sigaret lag - we willen allebei stoppen, dus zelf kopen we niks meer. Ik zei: 'Zullen we uit bed gaan en samen die laatste sigaret roken?' Hij lachte. 'Waarom lach je?', vroeg ik. Hij antwoordde: 'Ik dacht precies hetzelfde.' Van die dingen. Dat het allemaal milder is en hij meer tot rust komt omdat hij minder werkt. Dat de verhoudingen niet meer op scherp staan. Dat er geen gevechten meer gevoerd hoeven te worden. Dat hij, van de onzekere, stuntelige Tom uit 1964, via de womanizer, in 2007 de lieve, ja zachte Tom geworden is. Laatst hoorde ik hem tegen iemand zeggen: 'Ik ben een beter mens geworden omdat ik kinderen heb gekregen.' De tranen sprongen me in de ogen. Niet omdat het een opzienbarende opmerking was, maar omdat het zijn woorden waren. In het uiten van emoties was hij vroeger een onbenul. Nu hij daar minder moeite mee heeft, is het leven rijker en leniger geworden. Hij gunt mij alles.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden