Profiel George van Houts

Van scherpe satiricus tot fanatieke complotdenker?

George van Houts (60) was cabaretier en is de bedenker en schrijver van het theatercollectief De verleiders, de groep die van maatschappelijke kwesties goedbezocht cabaretesk theater maakt. Maar de televisiekijker ziet een argwanende en verongelijkte man complottheorieën de wereld in helpen. Wat is er gebeurd met de satiricus Van Houts?

Illustratie van George van Houts Foto Rhonald Blommestijn

Hij is in april te gast in de talkshow Pauw, waar hij vertelt over zijn programma Kom Plot, waarin hij de officiële lezing van de aanslagen van 9/11 in twijfel trekt. Zijn theorie: het was een inside job van de Amerikaanse overheid, met als doel een nieuwe vijand te creëren, in het belang van de wapenindustrie en het grootkapitaal. Zijn tafelgenoten stellen kritische vragen of lachen schamper. Van Houts raakt geïrriteerd als de redactie niet het juiste beeld bij zijn verhaal laat zien. Hij vermoedt opzet en vindt de vragen van Jeroen Pauw manipulatief.

Van Houts (60) was cabaretier en is de bedenker en schrijver van het theatercollectief De verleiders, de groep die van maatschappelijke kwesties (vastgoedfraude, medicijnzwendel, geldcreatie door banken) goedbezocht cabaretesk theater maakt. Maar de kijker van Pauw ziet een argwanende en verongelijkte man die beweert dat hij er door de redactie wordt ingeluisd. Wat is er gebeurd met de satiricus Van Houts, die door vriend en vijand wordt geprezen om zijn kritisch vermogen en zijn zelfspot?

Niet gek geworden

Hij is in elk geval ‘niet gek geworden’, zegt regisseur Aat Ceelen, die vier van de vijf Verleiders-producties regisseerde. ‘Hoewel’, grapt hij er meteen achteraan, ‘ik durf mijn hand er niet voor in het vuur te steken.’
Ceelen heeft Van Houts per e-mail gevraagd of die er bezwaar tegen zou hebben als hij zijn medewerking verleent aan dit profiel. ‘Want vooropgesteld, het is een heel leuke gozer en ik mag hem erg graag.’ Van Houts schrijft: ‘Ze gaan me natuurlijk als complotdenker wegzetten.’ Of Ceelen daar niet een beetje tegenwicht aan kan bieden? ‘Nee hoor’, mailt Ceelen vrolijk terug, ‘dat dacht ik niet.’
Het tekent de verhoudingen in het clubje De verleiders: hard, eerlijk en met humor vertellen ze elkaar onomwonden waar het op staat. Dat is ook de ­reden dat Leopold Witte, die al 35 jaar bevriend is met Van Houts en ten minste twintig voorstellingen met hem maakte, zich openhartig over hem uitlaat. ‘Er is niets dat ik hier zeg dat George niet al weet. We zijn gewend elkaar de waarheid te zeggen.’
Die waarheid is, zegt Witte, dat hij zich wel degelijk zorgen maakt. ‘George is nu al een jaar of vier, vijf vergroeid met zijn computer. Hij is 24/7 ‘nieuws’ aan het opdreggen uit de diepste krochten van het internet. Elke twee weken gaat volgens hem de wereld nu écht naar de knoppen – dat is intussen bij ons een running gag geworden. Dan gaan de Italiaanse banken omvallen of staat ons een andere ­catastrofe te wachten. Hij is verslaafd aan apocalyptische doemscenario’s. George kijkt geen Netflix, maar zoekt die spanning en afleiding in complottheorieën.’
Ceelen begrijpt de aantrekkingskracht van complottheorieën ook wel. ‘Die verhalen hebben de charme van een goede thriller’, zegt hij. ‘Ze zijn vaak veel spannender dan de werkelijkheid, die helaas van toeval, fouten en ongerijmdheden aan elkaar hangt.’

De oorsprong

Witte en Ceelen denken dat de oorsprong van Van Houts’ fascinatie en fanatisme gezocht moet worden in het succes van Door de bank genomen, de derde Verleiders-voorstelling. De verleiders creëren sinds het begin in 2012 een min of meer nieuwe theatervorm, een mix van cabaret en college, die een groot publiekssucces blijkt. Met vijf producties trokken De verleiders al meer dan 340 duizend bezoekers, waarvan ruim 100 duizend voor Door de bank genomen. Na eerdere producties over vastgoedfraude en zwendel bij Ahold wordt in deze voorstelling het bankwezen afgeschilderd als één groot complot: consumenten worden systematisch voorgelogen en opgelicht, stellen de acteurs.
Tijdens zijn research ontdekt Van Houts dat bijna niemand weet dat geld wordt gecreëerd door commerciële banken en niet door de staat. Het leidt tot het burgerinitiatief Ons Geld. Van Houts houdt in maart 2016 in de Tweede Kamer een pleidooi om banken te verbieden nog geld te scheppen. De Kamer neemt een motie aan die minister Dijsselbloem van Financiën opdraagt de WRR, de adviesraad van de regering, onderzoek te laten doen naar geldschepping.
Van Houts volgt de vorderingen van de WRR achterdochtig. In de Trouw van 10 maart 2018 zegt hij: ‘We wachten al een tijdje op het eindrapport van de WRR. De zaak wordt enorm getraineerd, maar het goede nieuws – ik heb al een paar hoofdstukken mogen lezen – is dat de zorgen over ons geldstelsel heel serieus worden genomen.’ Een woordvoerder van de WRR laat weten dat ‘de heer Van Houts een concepthoofdstuk en een conceptinhoudsopgave heeft gelezen’. Wat bedoelt Van Houts met traineren? ‘Geen idee.’ Wanneer het rapport uitkomt, is niet bekend. ‘Waarschijnlijk na medio september.’
Dat minister Dijsselbloem het boekje in ontvangst nam dat Van Houts heeft gemaakt naar aanleiding van de voorstelling (‘een weinig doorwrochte sandwich van gekleurde informatie plus toneelteksten’, aldus de Volkskrant) beschouwt hij als een teken dat de minister het met hem eens is.
Regisseur Ceelen noemt de maatschappelijke draagwijdte van de voorstelling ‘opwindend’. ‘Dat was natuurlijk ongekend, zeker in het theater, waar nooit iets enige impact heeft. Mensen zeggen ‘leuke voorstelling! en ze vergeten het verder weer. Maar dit gaf denk ik een enorme kick, en had een verslavende werking.’
Witte: ‘George heeft de Tweede Kamer bereikt, en hij doet het niet meer voor minder. Hij gaat steeds verder op het spoor van wat er volgens hem toe doet in de wereld. Daarmee verdween de komiek naar de achtergrond en kwam de activist in hem naar boven. George is een briljant satiricus, daarin ligt zijn kracht. Die satiricus is er nog wel, maar te weinig zichtbaar.
‘Als ik hem zo bij Pauw zie zitten, denk ik: waar is de zelfspot gebleven, de relativering, de humor? Dat ze de verkeerde foto laten zien, kom op, dat is gewoon een foutje, die redactie bestaat uit anderhalve stagiair. Als hij dan suggereert dat hij er wordt ingeluisd, denk ik: waar is mijn vriend, met wie ik zo kan lachen? Want in ­wezen is hij een jongen met het hart op de juiste plek, van wie ik heel veel hou.’

Jeugd

Van Houts heeft in zijn vroege jeugd veel te verstouwen gehad. Zijn ouders hadden een slecht huwelijk. Zijn vader werd gekleineerd en gekoeioneerd, zijn moeder zei tegen George dat hij nooit geboren had mogen worden, net als het zusje dat na hem kwam. Zij ‘belemmerden hun moeders ontwikkeling als vrouw’, zei hij tegen Trouw.
Hij is een klein, dik mannetje en daarom is hij cabaretier, zei hij ooit tegen de journalist Jaap Willems. ‘Op school was hij als ondermaatse leerling niet goed in sport en hij blonk ook al niet uit in het versieren van meisjes, maar hij kon mensen laten lachen.’
Vanaf zijn 16de was het voor Van Houts duidelijk: zijn toekomst ligt in het theater. Twee jaar later wordt hij uit vijftienhonderd belangstellenden met zeven anderen geselecteerd voor de Amsterdamse toneelschool.
Hij was een angstig jongetje. De tandarts, honden, de zee, hij was voor veel dingen bang. Om die angsten te bezweren ging hij eropaf. De tandarts bleek niet zo eng, een hond ook niet, hij schafte zelfs een grote zwarte aan.
Zijn angst voor de zee overwon hij door te gaan zeezeilen. Daarover vertelde Van Houts smakelijk in Het ­Financieele Dagblad. Hij was 28 en verslaafd aan drank en cocaïne. Een inktzwarte periode. Hij was angstig, eenzaam en durfde nauwelijks het toneel op. Op een ochtend, nadat hij ‘een ellendige hoerenclub had bezocht’, was hij het zat. Het was al licht, mensen gingen naar hun werk en Van Houts liep stinkend door de stad. ‘Of ik spring nú de gracht in, of ik ga het anders doen’, dacht hij. Hij leende 6 duizend gulden, ging zeezeilen in de Caraïben, kickte af van de coke en kwam als herboren terug.
Van Houts maakte het succesvolle satirische radioprogramma ­Radio Bergeijk (2001-2012) en presenteerde het kunst- en cultuur-tv-programma R.A.M.. Tussen 1996 en 2010 vormde hij een cabaretduo met Tom de Ket. In 2012 begonnen zij samen De verleiders, met als vaste leden verder Victor Löw en Leopold Witte, en Pierre Bokma als gastacteur.
Na zijn ‘ontdekking’ over de geldcreatie is Van Houts zich in de aanslagen van 9/11 gaan verdiepen. De laatste twee Verleiders-producties heeft Van Houts zich op de achtergrond gehouden, zegt Witte, omdat hij zo opging in zijn 9/11-research. ‘Ik vind het goed dat hij kritische vragen stelt en het onderwerp op de agenda zet. Maar hij heeft zich er helemaal in vastgebeten, het is op het maniakale af. En hoe meer hij wordt tegengesproken, hoe dieper hij zich ingraaft’, zegt Witte. ‘Ik hoop dat hij bij onze nieuwe voorstelling, dit najaar over ‘Big Data’, weer aan boord komt, want we missen zijn scherpe pen.’

Kom Plot

Kom Plot dreigt zo een splijtzwam te worden in de groep. Van Houts was ‘not amused’ dat de andere Verleiders niet aan deze productie wilden meedoen, aldus Witte. Andersom balen zij ervan als hij zijn complottheorieën in één adem noemt met De verleiders. ‘We hebben afgesproken dat we dat zouden scheiden. Kom Plot is zíjn project, wij willen daarmee niet worden geassocieerd. Maar als hij kritisch wordt bejegend bij Pauw, roept hij: met De verleiders en het geldstelsel had ik ook gelijk. Zo maakt hij het critici makkelijk om De verleiders weg te zetten als een clubje complotgekkies. Ik zou het jammer vinden als onze eerdere voorstellingen nu opeens in dat licht worden gezien.’
Na zo’n uitspraak wordt er wat boos heen en weer gebeld en vallen er harde woorden. ‘Eerst stuit je bij ­George op een muur van gelijkhebberij, later valt er meestal wel over te praten. Maar dit is in ons clubje nu wel even een gevoelig punt.’
Negen uur materiaal heeft Van Houts intussen voor Kom Plot, ingedikt tot drie uur. Drie uur waarin hij de zaal om de oren slaat met cijfers, namen, redeneringen, vragen, raadsels, rapporten, vliegroutes, theorieën en bewegend beeld. Veel veronderstellingen, soms verpakt als feiten. Een enkele keer komt de cabaretier om de hoek kijken. ‘Is er een architect in de zaal? Een bouwkundig ingenieur? Een aannemer? Nee? Dan kan ik uit mijn nek lullen.’
‘Je mag me te allen tijde onderbreken’, nodigt hij critici uit. Maar toeschouwers die tegenwerpingen hebben, zet hij weg. Dat overkwam Pepijn van Erp, wiskundige, kritisch onderzoeker van complottheorieën en bestuurslid van de Stichting Skepsis. Na een kritische vraag snoert Van Houts hem meteen de mond met: ‘We houden het bij mijn versie, die is leuker.’
‘De verhalen die hij betrouwbaar vindt, zijn makkelijk door te prikken. Alles wat niet in zijn straatje past, ­negeert hij’, aldus Van Erp.
Gevoel voor drama kun je Van Houts niet ontzeggen. Op Moederdag trapt hij met het symposium ‘Bevrijding van Bedrog’ zijn campagne af die moet leiden tot een groot, onafhankelijk, internationaal, gerechtelijk onderzoek naar de toedracht van ‘de moeder aller aanslagen’. Een ‘soort Neurenberg-tribunaal’, ziet hij voor zich, onder leiding van de VN.
Karel van Wolferen, journalist, voormalig hoogleraar en complotdenker, is op dat symposium een uur lang geïnterviewd door Van Houts. Hij is onder de indruk van diens speurwerk. ‘Hij heeft zijn verhaal goed onderbouwd. Er klopt veel niet aan de officiële lezing van 9/11. Wie erachter zitten, weten we niet. Dat moet worden uitgezocht.’
Dochter Merel Pauw: ‘Het enige dat hij wil is een open en kritisch gesprek voeren. Ik volg hem niet in zijn uiteindelijke theorie, en dat zeg ik hem ook ronduit. Maar ik vind het wel goed dat hij mensen aan het denken zet. Al vinden veel mensen, merk ik, het eng en vervelend als aan hun wereldbeeld wordt gemorreld.’
Ze ziet met lede ogen aan dat haar vader, ‘een man met ongelofelijk veel zelfspot’, geregeld weerstand opwekt. ‘Maar hij is geen verbeten betweter. Hij is gewoon heel uitgesproken en zegt soms heftige dingen.’

Tijdens de voorstelling uit Van Houts herhaaldelijk zijn bezorgdheid over de wereld: door 9/11 zijn we moslims als vijanden gaan zien, er zijn al zeven oorlogen uit voortgekomen. Omwille van zijn dochters maakt hij zich zorgen over een derde wereldoorlog. Alleen wij kunnen die voorkomen, zegt hij tegen de zaal. Wij, dat wil zeggen: hij, en de aanwezigen in het publiek. Ceelen: ‘Hij móét de wereld waarschuwen. Dat ziet hij als zijn taak, zijn plicht. Het heeft iets van een missie.’
In de theaterman Van Houts strijden de komiek en de dominee om het hoogste woord, vertelde hij eens aan de Volkskrant. De dominee lijkt nu te hebben gewonnen. ‘Hij heeft wel iets van een gelovige’, zegt ook Ceelen. ‘En net als bij een gelovige glijdt onze kritiek van hem af. Want hij heeft het licht gezien en wij nog niet.’

Van Houts heeft al een tweede deel van Kom Plot aangekondigd. ‘Maar’, voegt Ceelen eraan toe, ‘ik heb ook wel eens gedacht dat het allemaal een grap is. Gekkigheid kent geen grenzen. Het is best mogelijk dat hij straks bij de volgende voorstelling van Kom Plot onthult: het was allemaal nep, één groot complot en jullie zijn er allemaal ingetuind.’

De verleiders spelen t/m 7/7 op het Verleiders-festival in de Stadsschouwburg Utrecht. Kom Plot is op YouTube te zien.

Meer over