'Van ongewenste aanrakingen is mijn leven doorregen'

Wat betekent het om nu vrouw te zijn? Actrice Rifka Lodeizen: 'Van ongewenste aanrakingen is mijn leven doorregen.'

Beeld Imke Panhuijzen

'Voordat ik hiernaartoe kwam, dacht ik: mijn leven, mijn carrière is helemaal gebaseerd op het vrouw zijn, ik speel voortdurend allerlei soorten vrouwen', zegt filmactrice Rifka Lodeizen (45) 's ochtends vroeg in een rumoerig café in de Amsterdamse Jordaan.

Maar actrice worden was nooit een meisjesdroom. 'Ik had als klein meisje geen idolen en dacht later vaak: waarom vragen ze mij, mijn vriendinnetje kan veel beter acteren.'

Ja, waarom?

'Het gekke van acteren is: ze moeten het maar in je zien. Ik heb het geluk dat je op mij veel soorten vrouwen kunt projecteren. Dus én een onafhankelijke vrouw, die zoals in Kan door huid heen zelf haar huis verbouwt, én het naïeve escortmeisje in Escort. Ik weet niet goed hoe dat kan. Iemand zei laatst: jij bent stoer en kwetsbaar tegelijk. Misschien ook vrouwelijk én mannelijk?'

Rifka Lodeizen

1972 Geboren in Amsterdam
1992 Voorbereidend jaar studie geneeskunde
1994 Studie Nederlandse taal- en letterkunde (niet afgemaakt)
1996-2000 Theaterschool De Trap
1997 Ontdekt door filmregisseur Eddy Terstall, eerste hoofdrol in Hufters en hofdames
1997-heden Speelt talloze hoofdrollen in films en tv-series
2009 Gouden Kalf voor Kan door huid heen
2013 Gouden Kalf voor dramaserie Overspel
2016 Diploma Script Academy
2017 Gouden Kalfnominaties voor Tonio en Verdwijnen. Schreef mee aan script van Kleine IJstijd van Paula van der Oest.

Regisseert een man anders dan een vrouw?

'Soms, dan gaat het om bepaalde emoties. Ik denk weleens over een rol: als een man in het echt zo tegen me zou doen, zou ik me gekwetst voelen. Maar dan zegt de regisseur: 'Nee hoor, deze vrouw heeft daar geen last van, dat is een tough cookie.' Je merkt dat hij eigenlijk zijn eigen verhaal vertelt. Dat doet iedere regisseur.'

Een vrouw die haar zoon verliest (Tonio); die in een psychose raakt (Kan door huid heen); die ongeneeslijk ziek is (Verdwijnen): u speelt vaak zware rollen. Bent u dat nooit beu?

'Niet echt, maar ik denk weleens: hoe moet ik dit nou weer waarmaken? Gelukkig heb ik net in een krimi gespeeld, was ik rechercheur. Af en toe lekker schieten en met latex handschoentjes onder een roodwit afzetlint door kruipen.

'En ik schrijf de laatste tijd veel scenario's. Ik heb veel eigen ideeën. Meestal begint een idee met iets wat me dwarszit of met een fascinatie, zoals toen een vriendin een relatie kreeg met een getrouwde man. Ik reageerde daar eerst afwerend op, maar toen begon ik het te zien als een verslaving en begreep ik het beter. Ze weet dat het eigenlijk niet goed voor haar is, maar toch verlangt ze telkens naar meer, omdat ze te weinig krijgt. Het houdt zichzelf in stand. Dat is een prachtig gegeven voor de ontwikkeling van een personage.'

Hoe is uw leven buiten al die zware rollen?

'Tamelijk gelukkig. Ik denk soms: wonderlijk, hoe voorspoedig alles is gelopen.'

Valt er voor een vrouw nog iets te winnen in de filmwereld?

'Ik durf mijn honorarium nooit te vergelijken met dat van mannelijke collega's. Daaraan kan nog wel iets worden verbeterd. Natuurlijk verdiende Pierre Bokma in Tonio meer dan ik. Hij heeft een grotere staat van dienst.'

Hoe is de machtsverhouding tussen mannen en vrouwen in de filmwereld?

'De filmwereld leent zich misschien meer voor grensoverschrijdende situaties. Zo van: 'Zullen we vanavond even het script doornemen?' Ik was heel naïef. Het is ook logisch dat een regisseur graag het meisje kiest dat hij of zij het leukst vindt, en dan wordt het vaak een vaag gebied, lastig om grenzen te stellen.

'Ik ben blij met de MeToo-discussie en hoop dat mijn dochters van 13 en 7 zullen opgroeien in een klimaat waar het makkelijker is grenzen aan te geven. Dat ze zich niet schamen om nee te zeggen, en dat het mannen moeilijker wordt gemaakt hun macht te misbruiken, in welke branche dan ook.'

Had u daar ooit twijfels over?

'Zo tot mijn 23ste - tot mijn eerste grote rol Hufters en hofdames van Eddy Terstall - vond ik het leven ingewikkeld, ontbrak het me aan durf en zelfvertrouwen. Ik was erg bezig met mijn lotsbestemming: als ik nu linksaf sla dan kan mijn leven zo ongelooflijk anders lopen dan als ik rechtsaf sla. Daarmee kom je niet echt vooruit.'

Viel uw leven destijds samen met die seksueel vrijgevochten rol in uw debuutfilm Hufters en hofdames?

'Ik denk dat ik altijd zo'n uitstraling heb gehad. Ik werkte vroeger als barkeeper en je wilt niet weten hoe vaak mannen dachten: die kan ik wel even grijpen. Van ongewenste aanrakingen is mijn leven doorregen. Maar je krijgt mij niet zo makkelijk mee naar bed. Het seksuele vind ik iets kostbaars. Ik moest eerst vijf keer koffie drinken met een man en dan wist ik het nog niet zeker.'

Recent verscheen een biografie over uw overleden vader, beeldend kunstenaar Frank Lodeizen, Dichter van de droge naald. Hij verloor op zijn 11de zijn ouders en zijn zusje Rifka, ze werden voor zijn ogen gedeporteerd naar Sobibor. Hij raakte van verdriet aan de alcohol. Heeft zijn trauma de vader- dochterrelatie beïnvloed?

'Ik was er extra gevoelig voor, gevoeliger dan mijn broers misschien. Ik kon als jong meisje goed het lot van anderen op mijn schouders nemen. Tweedegeneratieproblematiek noemen ze dat, kinderen van oorlogsslachtoffers die een redderssyndroom hebben. Dat is nog steeds een valkuil, al kan ik nu beter aanvoelen wat van een ander is, waarmee die ander zelf moet dealen.'

U heette eerst Rifke, dat heeft u op de middelbare school veranderd in Rifka, de naam van uw vaders vermoorde zusje. Wilde u zijn gemis invullen?

'Ik vond Rifka gewoon mooier klinken, ik deed dat niet voor mijn vader. Maar kinderen springen gauw in het gat waar iemand iets is verloren. Daar valt immers het meeste te halen, dan ben je meteen heel dichtbij. De moeder, de zus, de verzorger, ik denk dat ik dat een tijdlang allemaal voor mijn vader wilde zijn om zijn verdriet te verzachten.'

Hoe reageerde hij op u?

'Wij hadden een sterke band, maar hij vond het ook lastig om een dochter te hebben, vooral toen ik ouder werd en in de puberteit kwam. Ik zag dat het contact met mijn twee broers makkelijker was. Ik was best een lastige puber, elke dag was het hommeles tussen ons. Maar ik ben achteraf blij dat ik zo'n puber was, het is gezond om je af te zetten.'

Neemt u uw vader nog iets kwalijk?

'Toen hij stierf, was ik vreselijk verdrietig. Gek genoeg zag ik in dat verdriet steeds die vader die me optilde toen ik een meisje was, het beeld van de vader als held, beschermer. Later is dat verdrongen door de vader die in de knoop zat met zichzelf, met het leven. Als mijn ouders ruzie maakten omdat hij weer eens te lang in de kroeg had gezeten, vond ik dat altijd zielig voor hem. Ik koos nooit partij voor mijn moeder. Daarmee heb ik haar tekortgedaan, zie ik nu. Ik zag alleen maar een hoopje schuldgevoel omdat hij niet aan de verwachtingen kon voldoen.'

'Mijn vader was ook een heel bijzondere man, een inspirator. Hij moedigde iedereen aan te schilderen of schrijven, geloofde heilig dat het een manier was om bij jezelf te komen. Je kon met hem eindeloos filosoferen over het leven.'

De opvoeding kwam op uw moeder neer.

'Ze werkte niet, zij gaf ons een veilig nest, er was thee als we uit school kwamen. Zij nam de opvoeding heel serieus. Dat was onze redding.'

Wat leerde u van uw moeder?

'Ze heeft haar kinderen veel vertrouwen gegeven, ons nooit in een mal gestopt of gezegd: die of dat moet je wezen. En mijn moeder eet heel bewust, biologisch. Van haar heb ik onder meer geleerd dat je de natuur niet helemaal moet leeggraaien.

'In Tonio speel ik Mirjam Rotenstreich, de vrouw van schrijver A.F.Th. van der Heijden. Ik kon daarbij goed putten uit de rol die mijn moeder had in het gezin. Ik dacht voortdurend: die kunstenaarsvrouwen maken het toch maar mooi mogelijk dat zo'n man scheppen kan.'

U heeft een gezin, u bent een veelgevraagd actrice. Leeft u met een kunstenaarsman?

'Ik heb een geweldige man, die er voor de kinderen is als ik er niet ben. In die zin is hij misschien een kunstenaarsman. Hij is vertaler, kan zijn tijd zelf indelen. Hij kookt meestal en als ik in het buitenland moet filmen doet hij alles. Heel bijzonder.'

Wilde u graag moeder worden?

'Ja, als je me vroeger vroeg: 'Wat wil je worden?', dan antwoordde ik: 'Moeder!' Dat was het enige wat ik zeker wist. Het heeft me niet teleurgesteld, ik vind het fantastisch.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden