'Van mijn moeder leerde ik: als iets niet lukt, is dat je eigen schuld'

Wat betekent het om nu vrouw te zijn? In een reeks interviews stelt V die kwestie aan de orde. Vandaag: jurist en schrijver Sun Li.

Sun Li: `Als Chinees en als vrouw ben ik eerder positief gediscrimineerd.' Beeld Imke Panhuijzen

Sun Li (36) was 3 maanden oud toen ze naar Nederland emigreerde. In het onlangs verschenen De zoetzure smaak van dromen beschreef ze haar jeugd als kind van uitbaters van een Friese dorpschinees. Een subtiel, lichtvoetig maar aangrijpend boek over Chinese overlevers in Friesland. 'Niet relaxed', noemt Sun Li (een pseudoniem) de vreugdeloze ijver van haar ouders. Toch was hun werklust aanstekelijk. Als consultant voor de Wereldbank reist ze door Bosnië en Afrika. Een roman is in de maak, maar over wat nog niet gelukt is, zwijgt ze liever. 'Net als toen ik rijexamen deed.'

Wat leerde je van je moeder?

'Om streng voor mezelf te zijn, gedisciplineerd en verantwoordelijk. Als iets niet lukt, is dat je eigen schuld. Dan heb je niet hard genoeg gewerkt. Als je ruzie hebt, zal het ook wel aan jou liggen.'

Als iets fout gaat, is iemand schuldig.

'Ja, en meestal ben je het zelf.'

Waar was jij zoal schuldig aan?

'Aan alles dat stukging in huis. Ik was nogal onhandig, een beetje afwezig. Ik kwam vaak te laat, had dingen niet op tijd af. Slechte cijfers waren uiteraard mijn schuld. Mijn moeders slapeloosheid ook. 'Door jou lig ik altijd wakker', zei ze. Inmiddels begrijp ik haar beter. Ze groeide op in een klein Chinees dorp in een groot gezin, was de slimste van de klas, wilde tolk worden. Maar haar familie had geen geld en na de Culturele Revolutie zou ze toch in de rijstvelden belanden. Ze heeft haar talent niet kunnen benutten, dat is frustrerend. Als je haar een telefoonnummer geeft, onthoudt ze dat tot het einde der dagen. Dat is haar manier om te bewijzen dat ze intellect heeft.'

Voor iemand die in eigen verantwoordelijkheid gelooft, schikte zij zich opvallend gedwee in haar lot.

'Ze gelooft in eigen verantwoordelijkheid, maar ook in het noodlot. Dat is een raadselachtige paradox, die in de Chinese cultuur lijkt te zijn ingebakken.'

Was haar frustratie te wijten aan haar positie als vrouw?

'Mijn vader zat in dezelfde situatie. Hij hield van reizen en boeken, maar had de lagere school niet afgemaakt. Kok worden was niet zijn droom. Communisme is de ultieme gelijkschakelaar.'

Waren man en vrouw bij jullie thuis gelijk?

'Het patriarchale zat toch diep. Mijn vader nam de beslissingen, stilzwijgend. Hij vertrok eerst naar Hongkong en toen mijn moeder hem achterna reisde, zei hij: ik ga naar Nederland. Hoewel mijn moeder een mondige vrouw was, volgde ze hem altijd.'

Wat werd van jou verwacht?

'Dat ik onvervulde dromen waarmaakte, medicijnen studeerde - de heilige graal der studies. Dat ik dokter werd en trouwde met een Chinese chirurg. Ik moest hard werken, economisch zelfstandig worden, net als mijn broer en zussen. Maar als ik zo zat (zakt onderuit in haar stoel) kreeg ik te horen dat meisjes zo niet horen te zitten. Als jongste kind was ik de meest Nederlandse van ons allemaal. Op mijn 13de ging ik naar de kroeg in het dorp. 'Mazzel, ik ben weg.' Ik ergerde me aan mijn ouders, die schoolprestaties belangrijk vonden maar het sociale verwaarloosden. Een keer bracht mijn vader voor mijn school oude kranten weg, maar dat deed hij zo ijverig dat hij intussen niet met andere ouders praatte. Zó falend! (Lacht.) Ik was hard voor mijn ouders. Zij waren hard voor mij. We spraken nergens over, voor kanttekeningen was geen ruimte. Je krijgt te eten, te drinken, je mag naar school. Wees blij.'

Sun Li 

Geboren 1980, Hongkong
Opleiding vwo (1992-1998), Nederlands recht (1998-2004)
Loopbaan Werd na het werken bij een bank en een zorgverzekeraar rijksambtenaar (ministerie van Financiën en ministerie van Economische Zaken). Sinds 2011 werkt ze als freelancer op het gebied van corruptie, witwassen en terrorismefinancieringsbestrijding voor de Wereldbank. Publiceerde in 2016 De zoetzure smaak van dromen.

Geneeskunde zag je niet zitten

'Ik had niets met biologie. Een spatje bloed en ik ben weg. Ik wilde naar de kunstacademie, maar dat vonden mijn ouders geen echte studie. Het idee dat ik mijn hand op zou moeten houden, schrikte ook mij af.'

Het werd rechten in Groningen. Tijdens je studie ging je in het geheim samenwonen. Waren relaties met jongens verboden?

'Niet keihard verboden zoals in sommige Turkse of Marokkaanse gezinnen, maar ik moest me op mijn boeken concentreren. Overleven was voor mijn ouders een tweede natuur. Altijd het gevoel: er is geen ruimte. Nog steeds als ik mijn moeder bel, kapt ze het gesprek af: er is geen tijd. Dan denk ik: dat valt best mee, maar oké, doei.'

Hoe had je die chirurg dan moeten ontmoeten?

'Ze hadden een droomscenario in hun hoofd, waarbij hij in het allerlaatste jaar van mijn studie zou zijn verschenen. Bij de examenuitreiking.'

De werkelijkheid was anders.

'Mijn ex-vriend was depressief. Die zwartgalligheid zocht ik op.'

Jij zorgde voor hem.

'Hij was ziek. Ik voelde me verantwoordelijk. Ik was eenzaam en hij was lief voor mij.'

Jij betaalde de huur.

'Het was geen gezonde relatie. Tijdens een vakantie met mijn zus in Turkije stond ik voor het eerst sinds tijden op met het idee: ik heb zin in deze dag. Toen realiseerde ik me hoe ongelukkig ik was. Eerst was ik van mijn ouders, daarna van mijn vriend, nooit van mijzelf. Ik dacht: kappen. Pas tijdens een studiejaar in Engeland ervoer ik hoe het is om vrij te zijn.'

Je werd ambtenaar op het ministerie van Financiën. Heb je in jouw carrière nadeel ondervonden van het vrouw-zijn?

'Als Chinees en als vrouw ben ik eerder positief gediscrimineerd. Men verwacht dat ik beleefd en ijverig ben en als dan blijkt dat ik ook nog assertief ben en grapjes maak, is het: 'Hallo hé! Wat relaxed!''

Tijdens een training voor rijksambtenaren ontmoette je je huidige man.

'Een open, hartelijke, niet-oordelende Nederlander. Al na drie maanden stelde ik hem aan mijn ouders voor. Ik dacht: als ik betrokken ouders wil, moet ik dat zelf faciliteren. Ze noemden hem 'die witte', maar waren vanaf het eerste moment dol op hem. Als wij ooit scheiden, kiest mijn moeder waarschijnlijk voor hem. Haar idee van hoe het moet, strookt niet met haar gevoel, terwijl ze aan dat idee toch vasthoudt. Op onze huwelijksdag zat ze nog te jammeren dat ik niet met een Chinees trouwde. (Richt blik ten hemel.) Mens! Dit is toch niet wat we van jou verwachten vandaag!' (Lacht.)

Heb jij je man nodig?

'Ik heb hem niet nodig, maar ben wel blij dat hij er is.'

Ben je afhankelijk van hem?

'Dat zou ik niet willen. Ik check onze salarisgroei, wil niet minder verdienen dan hij. Financiële onafhankelijkheid geeft mij stevigheid. Wij zijn twee entiteiten die samenleven. Hij strijkt zijn kleding, ik de mijne, ik doe de was, hij vouwt die op. Ik kook doordeweeks, hij in het weekend.'

Zou je een gezin willen?

'Het moederschap intimideert me. Ik heb steeds meer vrijheid verworven. Als ik die moet opgeven, word ik misschien ongelukkig. De gedachte dat ik mijn kind daarvan de schuld zou geven, maakt me angstig.'

Waarom?

'Omdat ik als kind zelf niet gelukkig was.'

Zelf heb je toch bewezen dat een kind zich wel redt.

'Misschien voel ik mij te verantwoordelijk om daarop te kunnen vertrouwen.'

Haalde je eigenlijk dat rijexamen?

'Ja, in een keer. Terwijl ik helemaal geen geboren chauffeur ben.'


Wat moet er voor vrouwen nog bevochten worden?
'Op het gebied van gelijke beloning valt nog veel te winnen. Ik geloof in voorkeursbeleid. Soms moet je harde middelen inzetten om iets te bereiken. Als meer vrouwen op hoge posities komen, werkt dat inspirerend voor andere vrouwen.'

Wat vind je van de arbeidsmoraal van Nederlandse vrouwen?
'Ze werken hard, hebben veel verantwoordelijkheidsgevoel. Parttime werken is een mooie verworvenheid. Als je graag tijd met je kinderen doorbrengt moet je dat vooral doen. Als kind wilde ik dolgraag een moeder die klaar zat met de thee.'

Moet de boerkini verboden worden?
'Als Chinees weet ik dat je de cultuur van je ouders van nature trouw bent, ook als je zelf intussen anders leeft. De overheid moet daar niet tussen komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden