Interview Asha Puthli

Van deze ster keek Donna Summer disco af: Asha Puthli

De Indiase zangeres Asha Puthli. Beeld Hilde Harshagen

Ze stond aan de wieg van de disco in Europa. Kwam over de vloer bij Andy Warhol. Beoefende opera en jazz. En zong voor Gorbatsjov en Ruud Lubbers. De Indiase Asha Puthli is een fenomeen, een cultster voor wie je wilt afreizen naar Le Guess Who.

Ze neemt aardse zaken niet al te serieus, en dat laat ze iedereen die met haar in gesprek gaat eigenlijk voortdurend weten. Wie Asha Puthli vraagt naar haar leeftijd, krijgt een mysterieus antwoord. ‘Drieduizend jaar.’ Een verwijzing naar de oorsprong van het hindoeïsme.

Maar de Indiase zangeres, die overigens 74 is, hint met zo’n opmerking natuurlijk ook naar haar carrière, die je toch wel bovennatuurlijk mag noemen. Ze zong opera, daarna vrijgevochten freejazz, en ontstak vervolgens het blikkerende licht van de space-disco – over haar rol in die muzikale manie van de jaren zeventig heeft zij een paar opmerkelijke anekdotes te vertellen.

Toch kent lang niet iedereen Asha Puthli. ‘Ik was een kleine vis in een grote vijver’, zegt ze. Maar de muziek van Puthli, en dan vooral de plaat The Devil Is Loose uit 1979, zweeft nog altijd vrijelijk door het universum van de psychedelische, nauwelijks te doorgronden popmuziek. Liedjes als Space Talk (‘Venus, please help me, SOS planet, I need someone right now!’) zijn sprookjesachtig mooi, want lijken gezongen door een disco queen from outer space, en duiken dus nog steeds op in geestverruimende dj-sets, plaatcompilaties en afspeellijsten, ook bij de beter ingevoerde dansfeestjes. Jazeker: Asha Puthli is een cultzangeres, en typisch zo’n fenomeen dat je wilt zien zingen op het grensverleggende Utrechtse festival Le Guess Who.

Asha Puthli: ‘We denken nu dat jazz toen heel groot was, maar er was nauwelijks werk.’ Beeld Hilde Harshagen

Maar al kent niet iedereen dus Asha Puthli: de zangeres zelf kent wel nogal wat mensen. En de namen die zij ogenschijnlijk achteloos dropt in een gesprek, vertellen feitelijk het ongelooflijke verhaal van haar kunstzinnige leven. Asha Puthli fladderde in haar Indiase sari langs grootheden uit de opera, de beeldende kunst, dans, film en politiek. En steeds als ze ergens wortel leek te schieten en succes begon te krijgen, vloog ze weer weg. ‘Alles wordt voor je bepaald, er is een route voor je uitgestippeld. Het enige wat je hoeft te doen is toeslaan op het moment dat een mogelijkheid zich voordoet. Nooit blijven hangen omdat je bang bent voor verandering.’

Michael Gorbatsjov (én Ruud Lubbers)

We ontmoeten Asha Puthli in Den Haag, bij hotel Des Indes, met uitzicht op het onder herfstbladeren bedolven Lange Voorhout en de Hofvijver. ‘Ik was jaren geleden toevallig eens in Den Haag, met Michael Gorbatsjov, en deze plek betoverde mij. Het leek wel een plaatje uit een oud prentenboek.’

Wacht even: Gorbatsjov? ‘Ja, hij was destijds betrokken bij de conferenties van het Global Forum, weet je nog? Voor spiritualiteit in de politiek. Hij wilde dat ik een conferentie voor hem opende met een Indiaas mantra, in Kyoto. En in 1995 was er ook een forum in Den Haag. Ik zong toen voor, hoe heette die man ook alweer... Ruud Lubbers! Ik vond het geweldig hier en ik ben altijd terug blijven komen naar Den Haag.’

Ornette Coleman

De loopbaan van Asha Puthli begon niet in de politiek, maar in de Indiase kunst. Puthli groeide op in Mumbai, bij liefhebbende en ruimdenkende ouders. ‘Ik wilde mij artistiek ontwikkelen maar in India was dat een probleem. Je ging als kind van zekere statuur niet werken in het entertainment, dat kon gewoon niet in de jaren vijftig en zestig. Maar mijn ouders vonden het wel goed was als ik me globaal op de hoogte stelde van de Indiase cultuur. Dus ik ging dansen. En zingen. En dat kon ik heel aardig. Een zanglerares pikte mij uit mijn groep, en ik ging opera zingen. Westerse opera, want Indiase opera bestaat niet. Maar dat vond ik uiteindelijk te beklemmend. Wie opera zingt, sluit zijn stem af voor andere zangkunst. En ik leerde via vrienden Westerse muziek kennen. Amerikaanse jazz en geïmproviseerde muziek, daar luisterde ik ’s nachts naar op de radio. Toen kreeg ik ineens de kans naar de Verenigde Staten te gaan, met een studiebeurs.’

Daar voltrok zich een klein wonder. Maar Puthli vertelt erover alsof het de normaalste zaak van de wereld was. ‘Een hoge baas van platenlabel CBS had een boek gelezen over India, van een journalist van het blad The New Yorker. Daarin stond een stuk over mij: de schrijver had me horen zingen. Dus zocht de CBS-man John Hammond mij op. Hij vertelde dat de saxofonist Ornette Coleman een zangeres nodig had voor zijn album Science Fiction. Maar hij had al heel veel vocalisten afgewezen. Hammond dacht dat ik geschikt zou zijn. Dus hij loodste mij de studio in waar Coleman en zijn band zaten te spelen. Ze wisten niet dat ik zou komen, maar ik wandelde gewoon naar binnen. Coleman zei: wil je deze twee stukken zingen? Zal ik je de muziek even laten zien op papier? Nee, hoeft niet, zei ik. Ik was jong en durfde alles. Bovendien deed ik aan yoga, en ik kon mij goed focussen op moeilijke dingen. Ik zong de stukken What Reason Could I Give en All My Life. Coleman vond het prachtig. En het was klaar.’

Asha Puthli over haar ontmoeting met Michael Gorbatsjov en Ruud Lubbers in Den Haag: ‘Ik vond het geweldig hier en ik ben altijd terug blijven komen naar Den Haag.’ Beeld Hilde Harshagen

Donna Summer

Het album Science Fiction uit 1972 werd een spectaculair jazzsucces. Het was de eerste plaat waarop de avant-gardistische jazzvernieuwer een zangstem gebruikte. De wonderlijke, met buigzame Indiase intonatie gezongen stukken van Puthli gaven het album een exotisch en mystiek tintje. Een mooi begin voor Puthli van een rijke carrière in de jazz, zou je zeggen. Puthli: ‘Nou nee. We denken nu misschien dat de jazz toen heel groot was, omdat de platen uit de jaren zeventig nu zo hoog aangeschreven staan. Maar er was nauwelijks werk in de jazz. Het waren de jaren van de rock.’

Dus ging Puthli vanuit New York naar Londen. ‘Ik kon daar zingen in een bandje. Intussen verscheen mijn naam in jaarlijstjes van de beste jazzvocalisten, voor Science Fiction. Ik werd uitgenodigd voor een Britse talkshow. Ik zong een liedje. En ik kreeg direct daarna drie aanbiedingen van platenmaatschappijen.’

Puthli mocht in 1972 een eigen album maken, met een ingevlogen producer en een band. Puthli had in New York iets van de Amerikaanse disco opgepikt – dat leek haar ook wel wat. Ook al bestond die disco in Europa nog niet. Haar eerste, titelloze plaat deed het goed, en Puthli kon optreden in heel Europa. ‘Ze vroegen nog wel of ik mijn naam wilde aanpassen, maar dat weigerde ik. Ik dacht: al die hippe westerse musici die naar India gaan, de Beatles en zo, die veranderen hun naam toch ook niet?’

Een goede keuze, want de verschijning van Puthli en die zweverige liedjes op een bescheiden discobeat trokken nachtclubs en podia vol. ‘Op een avond in Duitsland, ik geloof in München, kwam na de show een vrouw naar de kleedkamer. Dat was Donna Summer, bleek later. Ze was nog niet bekend, speelde in een bandje genaamd Family Tree. Ze vroeg naar de ontwerper van mijn kleding – ik droeg nog steeds van die Indiase gewaden en zo. Ik gaf haar alle tips die ze wilde hebben.’

Een paar jaar later brak Summer door als discokoningin. Ook in wapperende gewaden, en met liedjes die wel héél veel leken op de psychedelische disco van Puthli. ‘Okay, wil jij dat even opschrijven in het Wikipedia-lemma over disco? Donna Summer leende mijn stijl, mijn sound en mijn imago. De druiven zijn niet zuur hoor, ik heb er vrede mee. Maar inderdaad: ik stond aan de wieg van de disco in Europa.’

Andy Warhol

Donna Summer werd een popster. Asha Puthli niet. Ze was eigenzinnig, zegt ze. Wilde zich nooit vastleggen in structuren, en paden die door anderen voor haar gebaand werden. ‘Ik wilde ook niet aan de lopende band liedjes maken. Ik geloofde in kwaliteit, niet in kwantiteit. En ik denk dat ik door mijn eigenwijsheid een soort cultheld ben geworden. Kijk: mensen die mij wél kennen, die echt zoeken naar waardevolle muziek, dat zijn sowieso veel aardiger, grappiger en sympathiekere mensen dan gemiddelde muziekliefhebbers. Die mensen heb ik gewoon graag om mij heen.’

Puthli speelde tussen de bedrijven door nog in een paar films, waaronder de merkwaardige Italiaanse B-film Squadra Antigangsters uit 1978. ‘Ik was gevraagd daar een liedje voor te zingen, maar de actrice die dat nummer zou lip-sincen, Ursula Andress geloof ik, die werd ziek of zwanger of zo. Toen heb ik ook die rol maar gespeeld. Ik geloof dat ik me daar nu een beetje voor moet schamen, maar het schijnt dat die film tegenwoordig ook cult is, dus vooruit.’

Daarna maakte Puthli nog een enkele, weinig succesvolle plaat. Ze kreeg een zoon en vond dat die haar warme aandacht nodig had, dus de carrière ging op pauze. Ze ging wonen in Florida. En ontdekte pas een mooi stuk geschiedenis over zichzelf, in de Verenigde Staten. ‘Toen ik begin jaren zeventig in New York woonde, raakte ik bevriend met Holly Woodlawn, een van de dragqueens uit de entourage van Andy Warhol. Zij nam mij mee naar Warhols Factory, en daar hing ik dus vaak rond. Warhol vond me wel leuk. En dat bleek toen vorig jaar die grote Warhol-tentoonstelling werd geopend in het Whitney Museum in New York. Daar werden van die tijdscapsules opengemaakt. Van die dozen waar Warhol objecten en foto’s in had gestopt, ingedeeld per jaar. In de doos van 1973 bleek mijn eerste plaat te zitten, naast spullen van Marcel Duchamp en een songboek van The Beatles.’

De erkenning zit hem voor Puthli in dit soort eerbetonen. En bijvoorbeeld de show die zij gaat geven in Utrecht. ‘Ik ga liedjes zingen uit mijn hele oeuvre, met een paar musici die ik al mijn hele muzikale leven ken. Ik zing trouwens ook het nummer You’ve Been Loud too Long, dat ik schreef in Warhols Factory – dat wist je niet hè?’

Ze heeft heel lang niet opgetreden, zegt ze, maar maakt zich geen zorgen over haar comeback op respectabele leeftijd. ‘Ik zeg altijd: iedere vogel kan zingen, maar niet iedere vogel haalt de lente. Ik heb het gevoel dat ik de lente heb gehaald.’

Asha Puthli , zondag 22.45 uur, TivoliVredenburg.

Wat is Le Guess Who?

Het grensoverschrijdende muziek- en cultuurfestival Le Guess Who vindt in Utrecht plaats van donderdag tot en met zondag. Op een groot aantal plekken in het centrum van de stad vinden in totaal 150 concerten plaats van artiesten van over de hele wereld. Er is een ­satellietprogramma met beeldende kunst, films en fotografie. The ­Washington Post geeft hoog op van het festival ‘in de schaduw van ­Amsterdam’. 

Van acterende koeien tot duurzame kleding en van betoverende fotografie tot levensgrote, kunstige drollen: wekelijks tipt onze V-vlogger Lisa een evenement dat het bezoeken waard is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden