Utrechtse homo's en lesbo's kibbelen over roze monument

De pijnbank moest eraan te pas komen om de Utrechtse wijnkoopman Barend Blomsaet een bekentenis af te dwingen. Nadat hem de duimschroeven waren aangedraaid, bekende hij schuld aan 'veele vuyle en onnatuerlijke actiën met andere manspersonen'....

Het Utrechts gerecht legde in de daarop volgende jaren nog eens zeventien 'sodomieten' dezelfde straf op. De gebeurtenissen in Utrecht zetten bovendien een keten van vervolging door heel Nederland in. Met een roze gedenksteen, die vandaag wordt onthuld op het Domplein - ooit dé ontmoetingsplaats voor mannen met homoseksuele voorkeuren - wordt de Utrechtse sodomietenvervolging herdacht.

De expliciete verwijzing naar de vervolging van sodomieten maakt het Utrechtse monument tot een unicum. Nergens ter wereld wordt de homogeschiedenis op een dergelijke wijze belicht. De historische lading maakt de gedenksteen ook controversieel. Homo's en lesbo's kibbelen over de vraag van en voor wie het monument is.

'Vanuit emancipatorisch opzicht vind ik het geen punt dat lesbische vrouwen meeliften, want in de huidige afwijzing van homoseksualiteit worden mannen en vrouwen evenzeer getroffen', zegt Th. Sandfort, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. 'Maar in historisch opzicht is het problematisch. De oorsprong van het monument heeft duidelijk te maken met de geschiedenis van mannen. Dat historische element wordt in Utrecht benadrukt. Het homomonument in Amsterdam vangt wél de hele breedte van de homobeweging.'

'Ik zou het kwalijk vinden als het monument door homoseksuele mannen wordt gemonopoliseerd', reageert E. Kotkamp, bestuurslid van het COC in Utrecht. Het zou, vindt ze, een ontkenning zijn van de rol van vrouwen in de homo-emancipatie. 'Misschien is die rol altijd wat minder zichtbaar geweest dan die van mannen, maar daarom niet minder relevant.'

Maar E. Tichelaar, die als archivaris uitgebreid onderzoek deed naar de Utrechtse sodomietenvervolging, zegt: 'In mijn onderzoek ben ik slechts een enkele, zijdelingse verwijzing naar seks tussen vrouwen tegengekomen.' Deze lacune betekent niet dat vrouwen in vroeger eeuwen geen intieme omgang met elkaar hadden. Wel duidt ze op een uitgesproken sekseblindheid bij de autoriteiten. Vrouwen hebben bijgevolg nimmer aan dezelfde vervolging blootgestaan als mannen.

Toch kan daarmee de Utrechtse gedenksteen niet zonder meer als 'homomonument' worden betiteld, nuanceert Sandfort. 'Homoseksualiteit in de huidige zin van het woord was in de achttiende eeuw onbekend. Het ging toen om het verrichten van bepaalde handelingen die zondig of strafbaar waren. Die mannen werden dan ook niet gestraft voor wie ze waren, maar voor wat ze déden.'

Aan veel Utrechtse homo's gaat deze academisch getinte discussie grotendeels voorbij. 'Zo'n monument is toch flauwekul', klinkt het op het terras van Utrechts bekendste homobar De Wolkenkrabber. 'Wij hebben geen enkele binding met een paar mannen die in de achttiende eeuw zijn gewurgd. Op deze manier worden we weer in een hoekje geduwd, terwijl we gewoon een deel van de samenleving zijn. Als de gemeente dan toch wat wil doen, kan ze beter bepaalde bevolkingsgroepen tolerantie bijbrengen. '

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden