Het Eeuwige leven Ton van Kempen

Ton van Kempen (1956-2019): kunsthistoricus in de ban van twee vrouwen

Twaalf jaar werkte hij aan een boek over Suzanne Leenhoff, ofwel Madame Manet. Daarna bracht Ton van Kempen haar verhaal ook het theater.

Ton van Kempen

Eigenlijk had kunsthistoricus en theatermaker Ton van Kempen in zijn leven twee vrouwen. Een was Nicoline van de Beek met wie hij niet alleen zijn woning in Culemborg en twee kinderen had, maar met wie hij ook bijna één persoon was.

De andere was Suzanne Leenhoff uit Zaltbommel, echtgenote van de beroemde Franse schilder Édouard Manet. Twaalf jaar werkte hij aan een boek over haar. Nadat hij in eigen beheer Madame Manet, Muziek en Kunst in het Parijs van het Impressionisme had uitgegeven reisde hij vijf jaar lang één, twee en soms zelfs drie keer per week naar boekwinkels in Nederland met de vraag of zij het in consignatie wilden nemen. ‘Hij kreeg steeds meer plezier in die bezoekjes omdat hij van boekwinkels hield en daar zelf altijd weer prachtige boeken zag’, zegt Van de Beek.

Daarnaast ging hij langs de theaters met een voorstelling over het boek, waarin hij het verhaal over Manet vertelde en zijn vrouw de personages uitbeeldde. Het lukte hem van het kunsthistorische boek een tweede druk van 3.000 exemplaren te verkopen. Wat niemand van de theaterbezoekers wist was dat hij sinds 2014 slokdarmkanker had. Die ziekte sloopte hem. Ton van Kempen overleed 15 januari in Culemborg.

Van Kempen werd geboren in een lerarengezin van drie kinderen in Heerlen. Na de middelbare school bij de paters ging hij naar de Pedagogische Academie. ‘Hier ontdekte hij de wereld. Het was de tijd van lang haar en brede blikken’, aldus Van de Beek.

Hij was onrustig. Hij volgde een LOI-cursus tekenen en schilderen, deed een opleiding tot tekendocent, ging naar de kunstacademie in Maastricht, studeerde kunstgeschiedenis en was van 1984 tot 1986 cultureel medewerker voor het Japan-Netherlands Institute in Tokio.

Hij werd in 1990 docent kunst- en cultuurbeschouwing aan de Toneel- en Kunstacademie in Maastricht. In dat jaar ontmoette hij theatermaakster Nicoline van de Beek op het landgoed Charme in Frankrijk, waar zij beiden cursussen gaven. Van de Beek: ‘We hadden precies dezelfde interesses en gedachten. Als de één een idee kreeg voor een voorstelling, kon de ander in zijn of haar verbeelding dat als in een film ook zien.’ Ze gingen samenwerken. Negen jaar lang leidden ze op zondag groepen van soms wel 150 kinderen rond in het Rijksmuseum.

Intussen raakte Van Kempen gefascineerd door het verhaal van Suzanne Leenhoff uit Zaltbommel. Haar vader was beiaardier in deze plaats en ontving in 1847 een gast die zijn complimenten had geuit over het stadscarillion. In huis stond ook een piano en hij vroeg de 17-jarige Suzanne iets te spelen. ‘Kent u een stukje van Franz Liszt?’ Het meisje probeerde het, maar het ging wat moeilijk. ‘Zal ik het dan doen?’, zei de gast, die zowel de vader als de dochter niet hadden herkend. ‘Ik ben Franz Liszt.’ Hij vond haar zo talentvol dat hij haar uitnodigde voor een muziekopleiding in Parijs, waar zij de schilder Manet – een van de voorlopers van de impressionisten – ontmoette en met hem trouwde.

Van 2002 tot 2014 stortte Van Kempen zich samen met Van de Beek helemaal op die geschiedenis. ‘Hij werd Madame Manet. Ton en ik hadden het jarenlang bijna alleen maar over het boek. Onze kinderen van 16 en 18 jaar groeiden ermee op. Ze zijn het nu wel een beetje zat, geloof ik’, vertelde ze in 2016 in Trouw.

Hij was toen al erg ziek. ‘Als we een voorstelling deden, lag hij op een matje en bouwde ik het decor op. Tijdens de voorstelling leek het of hij niets mankeerde. Maar daarna was hij zo moe dat hij weer op zijn matje lag als ik het decor afbrak’, aldus Van de Beek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.