Het eeuwige levenToine Eggenhuizen

Toine Eggenhuizen (1938-2020), Dominicaan die vrijheidsstrijder werd bij ANC

Hij ging naar Zuid-Afrika om mensen te bekeren, maar vond dat hij ze beter kon helpen met de anti-apartheids- strijd. Daarna werkte hij 40 jaar voor het ANC.

Toine Eggenhuizen.

Nadat hij drie jaar als missionaris voor de Dominicanen had gepoogd in Zuid-Afrika zieltjes te winnen voor de katholieke kerk, legde hij het witte habijt af en werd activist voor de anti-apartheidsbeweging. Hiermee kon hij de zwarte bevolking beter helpen.

Van 1980 tot zijn dood was hij de financiële man van het African National Congress (ANC). Toine Eggenhuizen overleed 19 augustus in Zuid-Afrika, een maand en een dag voor zijn 82ste verjaardag. De herdenkingin Johannesburg trok nationale aandacht. Hij was zijn hele leven vrijgezel. Wel was hij pleegvader van twee dochters: een witte en een zwarte. Zijn zus Toke Hommes, bij wie hij in Nederland altijd logeerde, zegt: ‘Inmiddels had een van de pleegdochters een kind Lulu Antoinette dat naar hem was genoemd en dat hij als zijn eigen kleinkind beschouwde. Hij had echt een ‘opagevoel’.

Eggenhuizen werd geboren in Nijmegen als derde in een gezin met acht kinderen. Zijn vader was administrateur van de Heilig Land Stichting (nu Museumpark Orientalis). Hij had een sterk rechtvaardigheidsgevoel, ook door de gebeurtenissen in de oorlog. Van jongs af aan wilde hij strijden tegen ongelijkheid en onderdrukking. ‘En als je de zwarte mensen wilde helpen, kon dat in die tijd eigenlijk alleen als missionaris’, zegt Hommes.

Eggenhuizen besloot zich aan te melden bij de Dominicanen. Na een priesteropleiding en taalcursus in Engeland, werd hij in 1967 naar Zuid-Afrika gezonden. Hier kreeg hij de parochie van Viljoenskroon in de Oranje Vrijstaat onder zijn hoede.

Bij aankomst hoorde hij kinderen roepen lehhowa (witte man), maar een ander kind corrigeerde ze: hase lekhowa ke ntate (dat is geen witte man, maar onze pastoor’). Tot zijn schrik zag hij dat de rooms-katholieke kerk juist samenwerkte met het apartheidsregime. ‘Ik preekte in de zwarte gemeenschap ‘heb je naasten lief’, maar voelde mij daarbij een hypocriet.’ Hommes: ‘Hij was altijd al nuchter geweest en vond veel kerkregels onzinnig, zoals het verplicht eten van vis op vrijdag.’

In 1970 besloot hij te breken met de kerk. Hij ging naar Johannesburg waar hij werkte in een gastenverblijf. Daarnaast schreef hij anti-apartheidsartikelen, werd lid van een mensenrechtcomité en legde contacten met critici van de apartheid zoals dominee Beyers Naudé. In november 1976 werd Eggenhuizen het land uitgezet na de publicatie van zijn boek The other blanket, een onderzoek naar de trekarbeid en alle ziekten ten gevolge van dat systeem.

Terug in Nederland kon hij Zuid-Afrika naar eigen woorden ‘niet van zich afschudden’. Hij besloot naar Londen te gaan, waar hij zich inzette voor hulp- en anti-apartheidsorganisaties. In 1980 werd hij door het ANC gevraagd het Londense kantoor te leiden. Toke: ‘Hij was altijd als eerste op kantoor. Eén keer had de metro vertraging en was de werkster er eerder. Zij overleed toen omdat er een bom geplaatst was op de deur.’

Vanuit het kantoor regelde hij voedsel, medicijnen en boeken voor de ANC-kampen in omliggende landen. In Londen woonde hij in het huis van ANC-lid Beryl Baker. Na de vrijlating van Nelson Mandela in 1992 verhuisde eerst Baker en later ook Eggenhuizen terug naar Zuid-Afrika, waar ze gingen werken op het ANC-kantoor in Johannesburg.

Vaak werd hem door het ANC gevraagd om met pensioen te gaan, maar hij weigerde met het excuus dat hij niet van golf hield en niet kon bridgen. In juli werd hij ziek, en werd beenmergdysplasie bij hem vastgesteld. Een maand later had hij ook corona opgelopen. Een longontsteking werd hem fataal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden