'Toen de pil kwam was dat een enorme opluchting'

Wat betekent het om nu vrouw te zijn? In een reeks interviews stelt de Volkskrant die kwestie aan de orde. Chef-kok Jean Beddington (68): 'Ik heb nooit aan deuren hoeven rammelen. Maar het old boys network, daar hoorde ik niet bij.'

Jean Beddington: 'Ik ben dol op mannen. Ze zijn zo anders dan wij.' Beeld Imke Panhuijzen

Hoewel vrouwen al eeuwen in de keuken staan, valt het aantal vrouwelijke topchefs op de vingers van één hand te tellen. De uit Engeland afkomstige Jean Beddington was in Nederland een zeldzaamheid. Dertig jaar lang werkte ze zes dagen per week, twaalf uur per dag in haar eigen zaak, Beddington's in Amsterdam. Met een tongval die Brits is gebleven legt ze uit waarom zo weinig vrouwen dat voorbeeld volgden.

Wat heeft u van uw moeder geleerd?

'Om anderen te vertroetelen. Zij was altijd aan het koken en bakken. Omdat ze wist dat ik 's ochtends vroeg wakker werd, zette ze 's avonds naast mijn bed alvast iets lekkers klaar. Toen ik 9 was, overleed ze aan kanker. Mijn vader voedde me op als een jongen. 'Willy, give me the saw, fetch me the hammer.' We kregen vijf huishoudsters van wie alleen nummer drie kon koken. Eentje was bipolair. Als ze zei: 'I'm going to post a letter, girls', wisten mijn zusje en ik dat ze de kroeg inging. (Lacht) 'Cheers! Bottoms up!' riepen we dan.' (Lacht nog harder)

Jean Beddington

1948 Geboren te Derby, Engeland
1969 Bachelor of Arts in Birmingham
1972-1975 Shizen Shoku-kookschool en papier maken in Japan
1976-1979 Rijksacademie Amsterdam
1980-1983 Chef-kok in diverse restaurants
1983-2003 Restaurant Beddington's
2003-nu Auteur van kookboeken en eigenaar van Jean Culinary Creative; catering, menu-advies en productontwikkeling

Was dat grappig?

'Wij moesten in korte tijd zelfstandig worden. Dat was niet leuk. Maar gelukkig hadden we elkaar.'

Toen kwam jullie stiefmoeder.

'Oh my God, yes. Mijn vaders badmintonpartner. Mrs Bucket uit Keeping Up Appearances. Alles voor de buitenkant. Als ze de telefoon opnam, zette ze een hoge, chique stem op, die daalde zodra ze hoorde dat ik het was. 'Oh, it's you.' Ze was aanvankelijk nog getrouwd met een ander. Als ze 's avonds kwam om mij een kus te geven, wendde ik mijn hoofd af. 'You're still married', zei ik dan. (Lacht) Gemeen, hè? Voor haar zal het ook niet makkelijk geweest zijn.'

Uw vader stuurde u naar kostschool.

'Daar zat ik tussen 550 meisjes, allemaal verliefd op die ene wiskundeleraar. Het voordeel van een meisjesschool is wel dat je langer jezelf kunt blijven. De vraag wat jongens van je vinden, speelt een minder grote rol. Omdat we allemaal hetzelfde uniform droegen, waren we ook niet de hele tijd met uiterlijk bezig. Soms gingen we met z'n allen opgemaakt de bus in voor een dansavond op een jongensschool. Ik was nogal verlegen. Het losbandige kwam later pas.'

Wanneer?

'Rond mijn 17de hing ik nachtenlang in de kroeg. 'We saw your daughter', kreeg mijn vader te horen. Ik nam een Afrikaanse jongen mee naar huis. Zijn huid was zo zwart dat hij licht absorbeerde. Beeldschoon, maar in ons dorp werd er vreemd tegenaan gekeken. Mijn vader wilde dat ik het uitmaakte. 'You're such a racist', riep ik.'

U stond uw mannetje.

'Behoorlijk, ja. Als ik mijn vader in die tijd begroette, zei ik: 'Good day, sir. How are you?'

Door die meisjesschool had u niet veel ervaring met jongens.

'Hét onderwerp was: hoe worden wij zo snel mogelijk ontmaagd? Het was een belemmering die uit de weg geruimd moest worden. Toen het eindelijk gebeurde, was ik ook meteen zwanger. Ik had het geluk dat mijn vader een abortus voor me regelde. Een streng katholieke vriendin van mij moest haar kind laten adopteren. Toen de pil kwam, was dat een enorme opluchting. Eindelijk vrij.'

Had u een plan voor uw leven?

'Ik wilde grafisch ontwerper worden. Aan trouwen of kinderen dacht ik niet. Ik wilde vooral weg uit Engeland, de wereld zien en proeven. Met vrienden ben ik in een Land Rover naar Nepal gereisd. Mijn vader schreef: als je geld op is, moet je om hulp vragen bij de Britse ambassade. (Lacht) Hij bedoelde: ik ben er als het nodig is. Uiteindelijk kon ik altijd op hem rekenen. Hij was misschien ook wel trots op me, al zei hij dat nooit. Ik ben doorgereisd naar Japan. De manier waarop traditie en technologie daar naast elkaar bestonden, fascineerde me. Ik ben een atelier begonnen om papier te maken.'

Tijdens een vakantie in Amsterdam ontmoette u een Nederlander.

'Dat was overrompelend. Binnen vier maanden zijn we getrouwd. Hij wilde dat en ik dacht: oké. Maar toen ik bij hem introk, ging het mis. Hij was dominant en bezitterig, ik mocht mezelf niet zijn, niet met andere mannen praten. Zijn vader was ook zo. Zijn moeder droeg een bril om haar blauwe plekken te verbergen.'

Sloeg hij u ook?

'Als ik tijdens ruzies won met woorden, voelde hij zich machteloos en was het: bam! Ik wist niet wat slaan was, ik vond het eng, maar had ook medelijden met hem. En ik schaamde me. Toen hij me op een dag echt in elkaar sloeg, dacht ik: dit wil ik niet meer. Hoe durft hij? Ik heb geld van mijn vader geleend en ben weggegaan. Met al mijn exen heb ik goed contact, behalve met hem. Nooit meer gezien. Ik weet niet of hij nog leeft.'

U bent daarna nooit meer getrouwd.

'Nee, done that. Toen ik Nico (Beddingtons huidige partner, red.) ontmoette, wilde ik ook niet samenwonen. Dat durfde ik pas weer toen ik mijn eigen restaurant had. Mijn basis.'

Intussen had u het koken ontdekt.

'Ik gaf al kookles. Iemand vroeg mij om in zijn restaurant te koken en daarna werd ik overal gevraagd. Vormgeven, een beetje de mama zijn, alles kwam samen. Ik dacht: ik wil mijn eigen zaak.'

Heeft u moeten vechten voor uw positie?

'Ik heb nooit aan deuren hoeven rammelen. Maar toen ik mijn eigen restaurant opende, merkte ik dat er een old boys network van chef-koks was waar ik niet bij hoorde. Cas Spijkers was een uitzondering. Hem kon ik altijd bellen als ik een recept niet snapte.'

Was u geïnteresseerd in het feminisme?

'Daar had ik het te druk voor.'

Wat kunnen mannelijke chef-koks dat vrouwelijke niet kunnen?

'Indruk maken, risico nemen. De nouvelle cuisine was dikdoenerij. Maar als je niet experimenteert, word je niet beroemd. Een vrouw wil een eigen plek waar ze fatsoenlijk kan koken, ze vernieuwt alleen op kleine schaal. Een man opent drie zaken met nog twee bistrootjes en maakt er een show van.'

Hoe heeft u vernieuwd?

'Door te zeggen: ons voorgerecht is Japans, ons hoofdgerecht is Italiaans en ons nagerecht is Frans. Dat was ongekend in Nederland.'

Waarom doen zo weinig vrouwen wat u gedaan heeft?

'Ze willen niet zo hard werken. Ik was nooit thuis, alleen op zondag. Dan is het moeilijk om een man te houden. Kinderen hebben is onmogelijk.'

Wilde u geen kinderen?

'Nico wilde absoluut geen kinderen. Hij zei: als jij kinderen wilt, moet je bij me weggaan. Maar als je blijft, steun ik je in alles. Ik heb soms betreurd dat ik geen kinderen had, maar uit het vertroetelen van mijn gasten heb ik ook veel voldoening gehaald.'

Heeft u een man nodig?

'Ik ben dol op mannen. Ze zijn zo anders dan wij. Als je vraagt: 'Zet je het vuilnis even buiten?', zeggen ze 'ja', maar denken ze 'straks'.' (Kijkt stralend) 'Nico maakt mijn leven gezellig. Van mijn werktijden heeft hij nooit een probleem gemaakt. Hij bleef 's avonds laat op, zodat we nog even konden napraten. Of hij zette iets lekkers voor me klaar.'

Net als...

'Mijn moeder, yes! Ik heb een fantastische man. Zonder hem had ik het niet volgehouden.'

Welk onrecht wordt vrouwen aangedaan?
'Het is nog steeds moeilijk om door te dringen in mannenbolwerken. Als je ambitieus bent, word je al snel een haaiebaai genoemd. Maar voor het feminisme ben ik te egoïstisch. Ik houd niet van lang discussiëren, ik vecht mezelf er wel uit.'

Is de hoofddoek een vorm van onderdrukking?
'Als de keuze om die te dragen vrijwillig is, is van onderdrukking geen sprake. Toch heb ik er ook dan moeite mee. Ik vind het niet prettig als mensen hun religie zichtbaar uitdragen, omdat ze daarmee op het eerste gezicht afstand creëren tot andere gelovigen of nietgelovigen.'

Hoe zijn bij u thuis de taken verdeeld?
'Hij zorgt voor mij. Ik zorg voor hem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden