Die ene leerlingHenk Bos

Toen bleek dat hij moest rekenen, stapte Karel met een mes op zijn leraar af

Beeld Hedy Tjin

Leerkrachten, docenten en hoogleraren over de leerling die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: Henk Bos (83), voormalig docent wis- en natuurkunde, over Karel, die hij tóch leerde vermenigvuldigen.

‘Opeens stond Karel voor me. Meester, zei hij, lijntjes en driehoeken tekenen vind ik leuk, optellen en aftrekken lukt soms ook aardig, maar vermenigvuldigen vind ik vreselijk en delen kan ik helemaal niet. Als u probeert mij dat te leren, dan rijg ik u aan dit mes.

‘Het waren de jaren zeventig, ik werkte op een scholengemeenschap voor technisch, huishoud- en landbouwonderwijs in Hoogezand-Sappemeer. Voor kinderen met een laag IQ hadden we daar individueel technisch onderwijs. De klassen waren klein, vijftien of zestien leerlingen. Zo konden we ze meer aandacht geven. Veel van hen bloeiden daarvan op.

‘Die dag stond ik voor het eerst voor deze nieuwe klas. Ik had de leerlingen verteld dat ze van mij wiskunde zouden krijgen. Toen ze begrepen dat daar ook rekenen aan te pas kwam, was enige onrust ontstaan. Meester, meester! Dat is dan zeker erg moeilijk? Op de lagere school was taal en rekenen bij de meesten een zwak punt geweest.

‘Om te laten zien dat ze al best wat konden, gaf ik ze een aantal eenvoudige opdrachten. Ik liep langs de tafels en zag dat het menig kind lukte de sommen te maken. Karel niet. Die pakte dat mes uit zijn tas – een flink mes – en kwam op me af. Een forse knul, goed geknipt, redelijk gekleed. Ik zal het nooit vergeten.

‘Meteen wist ik dat hij niet zou prikken. Dat zag ik aan de manier waarop hij het mes vasthield. Onderhands. En aan zijn lichaamstaal. Dit was geen woeste Willem die per se wilde vechten. Eerder een blaffende hond die niet bijt. En dus besloot ik hem gerust te stellen. Nee, de tafels van vermenigvuldiging zou hij niet hoeven te leren. En delen al helemaal niet. Ik vroeg hem wel zijn mes aan mij te overhandigen, wat hij prompt deed. Na tien seconden was de dreiging voorbij.

‘Daarna zette ik hem aan het werk. Ik gaf hem de volgende sommen: 1+1, 1 + 1 + 1, 1+ 1 + 1 + 1. En dat tot en met twintig enen. Vervolgens hetzelfde met tweeën. Tevreden ging hij aan het werk, het puntje van de tong uit de mond. Toen de bel ging was hij vieren aan het optellen. Ik nam zijn schrift in, zette wat mooie krullen en gaf hem het cijfer 8.

‘In de volgende lessen ging Karel door met zijn monnikenwerk. Hij begon daarbij steeds bedenkelijker te kijken. Mag ik u wat vragen, zei hij op een gegeven moment. Ik krijg zo’n kramp in mijn vingers. Mag ik het ook afkorten? Dat ik in plaats van 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 = 72 opschrijf 9 keer 8 = 72?

‘Grootmoedig als ik ben, gaf ik hem toestemming en hij ging weer aan het werk. Na enige tijd keek ik over zijn schouder mee. Daar stond een keurig rijtje sommen: 1 keer 13 = 13, 2 keer 13 = 26, 3 keer 13 = 39, enzovoort. Hij had, zonder dat hij het in de gaten had, ontdekt dat vermenigvuldigen eigenlijk herhaald optellen is. Ik prees hem ervoor. Je hebt het zelf uitgevonden, zei ik. Wat knap! Hij glom van genoegen.

‘Deze geschiedenis sterkte me in de gedachte dat je als leraar niet altijd op je strepen moet gaan staan. Vaak is het beter op zoek te gaan naar ludieke oplossingen. Ik heb natuurlijk wel bij de directie gemeld dat Karel met dat mes zwaaide, maar op mijn advies hebben ze niet ingegrepen. Met een straf hadden ze het alleen maar erger gemaakt.

‘Later koos Karel voor de timmerklas. Dat ging hem goed af, ook het meten en rekenen. Hij haalde prima cijfers en vertrok hier met zijn diploma houtbewerken. En het mes? Ik herinner me niet meer wat daarmee gebeurd is. Vermoedelijk heb ik het na dat incident bij de ouders afgeleverd, waarbij ik heb uitgelegd wat er gebeurd was. En daarna heb ik het nooit meer teruggezien.’

Karel heet in werkelijkheid anders.

Die ene leerling

Lees op deze pagina meer verhalen van leerkrachten, docenten en hoogleraren die vertellen over die ene leerling die hun kijk op het vak veranderde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden