Postuum Tilly van der Zwaard

Tilly van der Zwaard (1938-2019): Koningin van de 400 meter die net te laat begon

In 1962 werd ze als hardloopkampioen vorstelijk onthaald in haar dorp Aalsmeer. Als ze eerder was begonnen, had er nog veel meer in haar carrière gezeten.

Uiterst links: Tilly van der Zwaard.

Vóór haar 21ste verjaardag had ze nog nooit aan atletiek gedaan. Maar twee jaar na haar eerste hardlooprondje won ze twee medailles op het Nederlands kampioenschap, drie jaar later een bronzen medaille op het Europees kampioenschap en vijf jaar later werd ze zesde op de 400 meter bij de Olympische Spelen in Tokio.

‘Dat kon toen nog’, zegt Piet Wijker, voormalig medewerker van het blad De Atletiekwereld. ‘Als je tenminste een uitzonderlijk talent was.’ Zijn allereerste sportinterview hield hij met haar, en in 2011 interviewde hij haar nog een keer. ‘We hadden een bijzondere band.’

Van der Zwaard overleed 6 februari aan slokdarmkanker. Ze woonde in de Amerikaanse staat Florida, waar ze eind jaren zeventig naartoe was geëmigreerd met haar toenmalige man Ger van der Made en hun dochter Eveline. ‘In 1986 zijn ze gescheiden. De laatste jaren woonde ze vlak bij haar dochter in New Smyrna Beach, zodat ze op haar kleinkind kon passen. Maar ze voelde zich daar soms wel eenzaam’, aldus Wijker.

Ruwe diamant

Tilly van der Zwaard werd geboren in een gezin met vier kinderen. Haar vader had een tuinartikelenbedrijf in Aalsmeer. Alle kinderen moesten meehelpen in de zaak. Tijd om aan sport te doen was er niet. Pas toen ze 21 was en een rijbewijs had, wilde ze gaan handballen. Op de sintelbaan rondom het veld was een atletiekclub actief. Dat wilde ze ook wel proberen.

Meteen ontdekte de club dat ze een ruwe diamant was die moest worden gekoesterd. Een handbal zou ze niet meer aanraken. Ze specialiseerde zich op de 400 meter. Ze haalde op die afstand nationale titels in 1962, 1963 en 1964. Ze won ook een bronzen medaille op de Europese kampioenschappen in Belgrado, in een nationaal record van 54,4 seconden. Omdat er geen wereldkampioenschappen waren, was dat een absoluut hoogtepunt. Aalsmeer stond op zijn kop en haalde haar in als de nieuwe heldin. ‘We stonden in een open auto en zijn door het hele Aalsmeerse dorp gegaan. Iedereen gaf bloemen en... nou, het was fantastisch. Ik was net de koningin!’, zei ze.

Behalve op de 400 meter haalde ze ook nationale titels op de 200 en 800 meter. Met Ilja Keizer-Laman en Mia Gommers vestigde ze zelfs een wereldrecord op de incourante 3 maal 800 meter. Persoonlijk liep ze nog een keer een nationaal record op de 500 meter - eveneens een incourant nummer. In 1964 werd ze atlete van het jaar.

Hoge verwachtingen

Ze trouwde dat jaar ook met Ger van der Made. Twee jaar later beviel ze van hun dochter Eveline. Daarna was ze nog sneller. In 1968 liep ze persoonlijke records op de 200, 400 en 800 meter. Maar de hoge verwachtingen voor de Spelen in Mexico kon ze niet waarmaken. Ze werd daar ziek en moest de 400 meter laten schieten; ook sneuvelde ze al in de series van de 800 meter. Tot 1973 zou ze aan atletiek blijven doen.

Enkele jaren later ontdekte haar man tijdens een vakantie in Florida een bedrijf dat hij kon overnemen. In 1979 besloten ze te emigreren en vestigden ze zich in Edgewater. Zij deed de administratie.

Na haar scheiding ging ze op zichzelf wonen. Het leven en het weer bevielen haar zo goed dat ze niet naar Nederland terug wilde. Soms kwam ze even over voor een reünie met haar mede-atletes.

Wijker: ‘In 2013 haalde ik haar hiervoor op en bracht haar naar Papendal. Na afloop zat ze echt te genieten in de auto, ze had het geweldig gevonden.’ Hij vertelt dat ze trots was op de prestaties (‘het olympisch certificaat had ze thuis aan de muur hangen’), maar dat ze ook weleens baalde dat ze niet eerder met atletiek was begonnen. Dan had er zeker nog meer in gezeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.