Het Eeuwige leven Til Gardeniers-Berendsen

Til Gardeniers-Berendsen (1925-2019): de vierde vrouwelijke minister van Nederland

Ze kon beter zonder slaap en tegen een borrel dan de mannelijke ministers. Til Gardeniers weigerde de rol van excuustruus te spelen.

Til Gardeniers-Berendsen. Beeld ANP

De ene jongen mocht studeren, voor de vier meiden was er geen geld in het katholieke gezin waarin ze opgroeide. Niettemin zou Til Gardeniers-Berendsen de vierde vrouwelijke minister in de Nederlandse geschiedenis worden, na Marga Klompé, Jo Schouwenaar en Irene Vorrink.

In 1977 trad ze toe tot het kabinet-Van Agt/Wiegel. ‘Of ze dat een hoogtepunt vond? Ik weet het eigenlijk niet. Zelf zei ze daar weinig over’, zegt haar zoon Jeff Gardeniers, zelf jarenlang wethouder in Leiderdorp.

De oorlog bleef voor Til Gardeniers-Berendsen haar hele leven een trauma. Haar vader was hoofdonderwijzer in het gebombardeerde Rotterdam. Na de hbs-b zou ze gaan werken bij de PTT. Daarna werkte ze enkele jaren in een textielbedrijf in Deurne. In 1950 trouwde ze met haar jeugdliefde Matt Gardeniers, een verkoper in de wolindustrie die een groot deel van het jaar op zakenreis was. Zij zorgde – ‘ik heb een mannenhuishouding’, zei ze zelf – voor de drie zonen die werden geboren in 1951, 1954 en 1958.

Maar intussen accepteerde ze ook bestuursfuncties bij de hockeyclub en de schoolbesturen in Leiden, waar het gezin woonde. Vanwege haar rol in de schoolbesturen ging ze haar stem verheffen op de ledenvergaderingen van de KVP. Ze kon haar mondje roeren en viel in het oog van de toenmalige fractieleider Norbert Schmelzer. In 1971 kwam ze in de Tweede Kamer.

Til Gardeniers werd woordvoerder onderwijs, cultuur en maatschappelijk werk in een tijd dat het in politiek Den Haag stormde met het kabinet-Den Uyl, het meest linkse naoorlogse kabinet. In 1976 diende ze samen met Hannie van Leeuwen een initiatiefwetsvoorstel in over abortus, dat uitging van het principe ‘nee, tenzij’. Er was geen meerderheid voor. Een jaar later werd ze wel minister voor Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk. Nogal eens werd gezegd dat die ene vrouwelijke minister als excuustruus diende, maar dat liet Gardeniers zich niet zeggen. Ze was een intelligente vrouw met een fotografisch geheugen en een wiskundeknobbel. En ze kon beter zonder slaap en tegen een borrel dan de meeste mannelijke ministers als het overleg tot de late uurtjes doorging.

Een van haar grote verdiensten was de oprichting van de Regionale Instellingen voor Geestelijke Gezondheidszorg (Riaggs) waardoor psychiatrische patiënten niet langer hoefden te worden opgesloten. Zelf vond ze de Wet Gehandicaptenzorg belangrijker. Van 1981 tot 1982 was Gardeniers minister van Volksgezondheid in het ruziënde kabinet-Van Agt/Den Uyl.

Hoewel ze geen juridische achtergrond had (‘ze heeft nog wel eens overwogen een universitaire studie te doen, maar dat is er niet van gekomen’, zegt haar zoon Jeff) trad ze vervolgens toe tot de Raad van State, waar ze zich bezighield met sociale kwesties. Ook was ze jarenlang voorzitter van de Anne Frank Stichting en bestuurder van het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

Na de enorme verkiezingsnederlaag van het CDA onder Elco Brinkman in 1994 – de partij ging van 54 naar 34 zetels en zou voor het eerst geen deel uitmaken van het kabinet – werd ze voorzitter van een commissie die de oorzaak onderzocht. Gebrek aan eensgezindheid en regie was de conclusie, wat deels te wijten was aan Brinkmans bestuursstijl. ‘Barbertje moet hangen’, concludeerde Brinkman.

Gardeniers bleef de partij trouw. Ze was een drijvende kracht achter ‘CDA kleurrijk’ dat tot doel had de diversiteit van de partij te bevorderen. In februari vorig jaar was ze voor de laatste keer op het CDA-congres. Ze leed toen al aan vasculaire dementie. Ze overleed 22 oktober op 94-jarige leeftijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden