Reportage Thuisblijvers

Thuisblijvers in de zomer: ‘Mama, mogen we nu een dagje uitrusten?’

Djennat (links) met haar broer Diyae en moeder Samira op kinderboerderij Nieuw Bos en Lommer in Amsterdam. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Na de vakantie komen de kinderen terug op school met verhalen over hun belevenissen in verre landen. Maar niet alle leerlingen hebben iets te vertellen. Een kwart van de Nederlandse gezinnen gaat niet met vakantie uit geldgebrek. Hoe komen deze kinderen de zomer door?

Tsineat (9) loopt soms naar het basketbalveld in een parkje vlak bij zijn huis in Tilburg-West. Hij gaat naar de supermarkt met zijn oudere broer en zus, wandelend door de stille buurt. Hij speelt hockey op de tegels van de achtertuin, in zijn eentje tegen de schutting.

Veel meer heeft hij in de zomervakantie niet te doen. Eigenlijk is het te heet om buiten te spelen, dus meestal is hij binnen. Met de andere kinderen uit de buurt speelt hij ook niet. ‘Hier wonen alleen maar meisjes.’

Hij houdt van gamen. Spelletjes op de tablet, Fortnite op de laptop van zijn zus, filmpjes kijken op YouTube. Zijn vrienden zijn allemaal met vakantie. Tsineat zou ook wel weg willen. Naar zijn getrouwde zus in Londen, of naar Disneyland, zoals een van zijn vrienden. Maar ja. Hij haalt zijn schouders op.

Tsineats ouders vinden hem te klein, er is ook geen geld. Zijn gezin behoort tot het kwart van de Nederlandse gezinnen dat ’s zomers niet op vakantie gaat. Volgens de vakantie-enquête van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichtig (Nibud) geeft 54 procent van deze Nederlanders aan dat dat om financiële redenen is. Ondanks de verbeterde economie is dat percentage toegenomen: 12 procent meer dan vorig jaar.

Buurtcampings

‘Tranen met tuiten’, huilen de kinderen als ze aan het begin van de zomervakantie afscheid nemen van school, zegt Irene Schmeltz, adjunct-directeur van basisschool de Regenboog in Tilburg. Nu de scholen weer zijn begonnen, ziet ze veel blije gezichten. ‘De thuissituatie is bij niet iedereen florissant. Als je met je moeder en vijf broertjes en zusjes op een appartementje zit, ga je erg terugverlangen naar school.’

Maar de terugkeer is vaak juist ook pijnlijk. Terug op school vertelt Tsineat zijn klasgenootjes eigenlijk nooit over de vakantie. Want wat moet hij vertellen? ‘Na de vakantie vertellen kinderen in de kring waar ze zijn geweest’, zegt Roderik Schaepman, van de Buurtcamping, een landelijk initiatief waarbij ’s zomers in verschillende steden parken worden omgebouwd tot tijdelijke campings. ‘Dan komen verslagen uit verre oorden als Thailand voorbij. Kinderen hier hadden nooit iets te vertellen. Vooral de eerste schooldag is een moeilijk moment.’

Roxanna (14) hoepelt met de jongere kinderen op de Buurtcamping Zuiderpark in Den Haag. Op de camping staan, naast reguliere bezoekers, gezinnen die het niet breed hebben. ’s Zomers mogen zij er een weekend gratis kamperen. Roxanna heeft vriendinnen gemaakt en het is vlak bij haar huis: fijn voor als ze een logeerafspraak wil maken. Er zijn spelactiviteiten waaraan ze kan meedoen en ze is veel buiten. ‘Vanavond treed ik op op de talentenjacht.’

Maar als het weekend voorbij is heeft ze nog vijfenhalve week over, waarin ze niet op school zit maar thuis is, in een klein appartement met haar moeder. Wat doet ze dan? Ze houdt van zingen, dus zingt ze achter de computer liedjes mee van YouTube. Tot haar moeder daar genoeg van heeft, want de computer staat in de woonkamer. En dan? Ze lacht. ‘Netflixen.’

Leerkloof

Kinderen uit gezinnen die het niet breed hebben, lopen in de zomer vaak ook een leerachterstand op, zegt hoogleraar educatie en pedagogiek Jan van Tartwijk.

‘Alle factoren die slecht zijn voor de ontwikkeling van kinderen, zoals armoede en een onveilige thuissituatie, spelen tijdens het schooljaar een kleinere rol dan in de vakantie. Tijdens de vakantie blijft het effect van school uit en dan vallen kinderen die vanuit huis minder mee krijgen een heel stuk terug.’

Amerikaanse onderzoekers hebben dit de learning gap genoemd: kinderen met een lagere sociaal-economische status (SES) kunnen hun klasgenootjes net bijhouden. Maar in de zomervakantie lopen ze soms zo’n achterstand op, dat ze een deel van het schooljaar bezig zijn die achterstand weer in te halen.

Samira en haar kinderen op straat in Amsterdam. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Om het effect van de learning gap tegen te gaan en om kinderen en ouders een ontspannen vakantie te bezorgen, bestaan genoeg initiatieven. Kinderen kunnen gratis naar weekendscholen, buurtcampings of workshops.

‘In de gemeente Tilburg is zomerbesteding voor gezinnen met minder geld behoorlijk goed geregeld’, zegt Mariëlle van Oorschot, coördinator van IMC Zomerschool in Tilburg West. ‘Het probleem is bereik: hoe zorgen we dat onze informatie bij ouders terecht komt op een voor hen begrijpelijke manier? Vaak zijn het gezinnen waarvan de ouders niet Nederlandstalig zijn.’

Zomerkamp Indische Buurt

In het cultuurcentrum Jungle in de Indische Buurt in Amsterdam, zitten tien moeders aan het ontbijt. Ze spreken elke donderdag af. Soms nodigen ze experts uit om te vertellen over voeding, bijvoorbeeld. Of gezondheid.

Een van die moeders is Najat. Ze vertelt de anderen over een jaarlijks zomerkamp dat wordt georganiseerd vanuit het buurtcentrum. Zij deed het jaar ervoor ook de organisatie. ‘Het is een dagkamp. Vorig jaar hebben we pizza’s gemaakt, workshops gedaan en huisjes gebouwd bij jeugdland.’

‘Moeilijk,’ vindt een moeder in roze hijab.

‘Wat vind je moeilijk?’, vraagt Najat.

‘Met halen en brengen…’ De moeder aarzelt. ‘Die grote vindt niet alles leuk, misschien.’

Die grote is haar zoon van 9. Najat vertelt haar dat hij zelf mag kiezen of hij mee wil, dat het gratis is. Dat ze foto’s zal sturen van vorig jaar. Dat zelfs het eten wordt geregeld. De moeder twijfelt nog.

Djennat, Diyae en Samira

Djennat (9) laat haar vakantiedagboek zien. Het staat vol met verhalen, tekeningen en kaartjes van zwembaden en attractieparken. ‘Ik heb zeven nieuwe vrienden gemaakt’, vertelt ze trots. Binnenkort gaat ze met moeder Samira en broer Diyae (12) naar Artis.

Bij haar om de hoek is een kinderboerderij, ze kent alle dieren bij naam. School vindt ze ook leuk – later wordt ze dokter, presentator, danseres of het liefst een combinatie van die drie – maar ze geniet van de vakantie. Soms moet ze haar dagboek checken om te zien wat ze die week allemaal heeft gedaan, zo druk heeft ze het.

Af en toe blijft het gezin een dagje thuis om uit te rusten. Dan liggen ze gedrieën languit op de bank voor de tv, of de kinderen doen bordspellen op hun kamer. Diyae was laatst een hele dag aan het oefenen op zijn harp.

Samira kwam er een paar jaar geleden alleen voor te staan. Man weg, zijn schulden liet hij achter. Samira moest haar huis uit en dan maar kijken hoe ze het zou redden. Je zou het niet denken als je rondkijkt in haar witgeverfde appartement, maar toen ze er introk was het een bende. ‘Anything is possible if you believe in yourself’ staat in schrijfletters op de muur.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Ik wil anderen inspireren’, zegt ze. ‘Het gaat nu juist heel goed.’ Nee, op vakantie kan ze niet. Hoeft ook niet, hoewel ze graag nog eens langs zou gaan bij haar opa in Marokko. Maar de kinderen ontbreekt het ’s zomers aan niets. ‘Ze zeggen soms: ‘mama, mogen we nu een dagje uitrusten?’’

Hoe ze dat doet? Het antwoord is plannen. Heel goed plannen. Zo heeft ze steeds maar één eetkamerstoel gekocht, omdat ze de hele set niet in één keer kon betalen. Zo koopt ze maanden vóór een kinderfeestje af en toe wat flesjes frisdrank in de aanbieding. Naar een uitje neemt ze eten mee, heel af en toe mogen de kinderen een ijsje.

Het antwoord is ook: weten wat je kunt krijgen. Voor in de zomer is er de Stadspas, waarmee ze in Amsterdam allerlei uitjes kan ondernemen. Voor de dansles van Djennat is er het Nationaal Fonds Kinderhulp. De harples van Diyae wordt betaald van de 800 euro die hij en Djennat vorig jaar hebben gewonnen met een duet voor harp en piano bij de talentenjacht Best of the West. Voor de pianoles is weer een ander potje.

Djennats vrienden en vriendinnen zijn nu nog op vakantie, maar ze zijn nooit de hele zomer weg. Bovendien heeft ze nieuwe vrienden gemaakt om mee te spelen. Na de zomer zullen andere kinderen op school vast vertellen over hun vakanties naar verre oorden. Dat zou ze zelf ook best willen. ‘Maar als ik aan de beurt ben, vertel ik dat mijn vakantie veel leuker was.’ Ze lacht. ‘Ik heb het altijd het drukst.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.