Tevreden roker is zeldzaam

Nog vijf dagen en dan zullen zo'n 150 duizend Nederlanders stoppen met roken. Maar slechts weinigen redden dat op eigen kracht....

Een pakje zware per twee dagen.

Dat is te merken die paar malen in de week dat de man een balletje slaat. Snel buiten adem.

Ergens in juni maakt hij zich vreselijk kwaad, omdat het stoppen met die verslaving bij een lange reeks voornemens en evenveel mislukte pogingen blijft. De advertentie in de rubriek oproepen van de zaterdagkrant komt eind juni als geroepen: 'Stoppen-met-rokenexperiment in het Amsterdamse Slotervaart Ziekenhuis. Deelnemers gevraagd.' De man meldt zich terstond aan bij de rookpoli van het ziekenhuis.

Er moet een berg papier worden gelezen. De daaraan gekoppelde documenten, waarmee de farmaceutische firma GlaxoSmithKline zich indekt tegen eventuele schadeclaims, worden ondertekend. Behalve hijzelf, hoort de man achteraf, doen 38 mannen/vrouwen mee. Er zullen negen sessies volgen, zes wekelijkse van een half uur, gevuld met het blazen in de koolmonoxidemeter, het invullen van steeds weer hetzelfde enquêteformulier, het prikken van buisjes bloed om stofwisselingsprocessen in de gaten te houden en het aanmoedigend gesprekje met de dokter, soms de psychologe, met wijze raad (extra bewegen tegen stress, zoek afleiding).

Daarnaast zijn er drie zittingen van een hele dag waarop de proefpersoon moet verschijnen, driemaal voor de koolmonoxidemeter, driemaal dezelfde enquête, drie reeksen bloedprikken en geen peppraatje.

Op 11 juli, daags voor het begin van de derde van de negen weken, krijgt de man te horen dat hij de volgende dag moet stoppen met roken. De dokter, longarts in opleiding, opent een verzegelde envelop met zijn cliëntnummer waarin de werkzame stof X zit, of het placebo. Twee pillen daags.

Eind augustus is het achter de rug. Het viel allemaal mee – achteraf, hoewel de echte en virtuele wereld een tijdlang vergeven leken van tabak. De prikken herinnert hij zich amper, evenals de enquête die op de automatische piloot werd ingevuld (Bent u zenuwachtig? Prikkelbaar? Ongeconcentreerd? Lusteloos? Etcetera.) Wel mist hij het rituele gesprekje met de arts.

Dokter: 'Hoe is het gegaan?'

Cliënt, flauw: 'Goed.'

Dokter: 'Niet gerookt?'

Cliënt: 'Niet gerookt.'

Dokter: 'Ook niet stiekem een trekje?'Cliënt: 'Kijk dokter, als ik rook, rook ik een pakje Gauloise per dag. Als ik niet rook, rook ik niets. Ook niet stiekem.'

Op de laatste zitting merkt dokter op: 'Ik denk dat je de werkzame stof hebt gehad. Gezien het gemak waarmee je gestopt bent.'

Cliënt: 'Dat was theater.'

Dokter tot slot: 'Begin december kun je bellen over de resultaten van het onderzoek. Dan krijg je te horen of je X hebt gekregen, of het placebo.'

Op 1 december meldt drs. Paul van Spiegel, hoofd afdeling longziekten en directeur rookstopkliniek (die los staat van het experiment), telefonisch dat de resultaten van het GlaxoSmith-Kline-onderzoek niet erg duidelijk zijn, dat die in Londen geëvalueerd moeten worden, dat hij later in de maand meer weet. Of de man de werkzame stof of een placebo heeft gehad, kan Van Spiegel nog niet zeggen. Er wordt een afspraak gemaakt.

Op de derde verdieping boven de ingang van het Slotervaart is de afdeling medische psychologie gezien de belettering niet te missen. De medisch psychologe Cornelise Pastor en Van Spiegel belichten de stand van zaken in het Glaxo-onderzoek.

Van Spiegel: 'Het onderzoek vond plaats in Europese landen; in Nederland in Amsterdam en Zutphen. Twee maanden na de proef waren in Nederland 29 van de 39 deelnemers nog gestopt, dat is 75 procent, en meer dan elders in Europa. Wat niet duidelijk werd uit het onderzoek is wat werkte: stof X, de begeleiding, of beide. Een andere vraag is: wat werkte in welke mate tegen de psychische en fysieke afhankelijkheid bij tabaksverslaving?'

Van Spiegel: 'We gaan in Nederland nader kijken naar de details van de begeleiding en naar de dosering van X, een glycine-antagonist, die lijkt op vroegere eetlustremmers en die inwerkt op neurologische kanalen die een rol spelen bij hunkergedrag, het smachten naar tabak. Bijwerkingen die altijd wel tot uitval van enkele proefpersonen leiden, zijn eigenlijk niet voorgekomen. Waarschijnlijk is X te laag gedoseerd en zal een hogere dosering meer duidelijkheid verschaffen.'

Pastor merkt op dat het er op lijkt dat de begeleiding in Nederland beter werkt dan elders, dat in Amsterdam de deelnemers individueel werden gecoacht en in Zutphen meer groepsbehandelingen hebben plaatsgehad. Niet bekend is of 'Amsterdam' het beter heeft gedaan dan 'Zutphen'.

Een paar jaar geleden schreef Van Spiegel op de Forum-pagina van De Volkskrant te verwachten dat rookverslaving niet alleen in zijn rookstoppoli, maar in heel Nederland zal worden beschouwd als een chronische aandoening en ook als zodanig behandeld zal worden, eventueel met een ziekenhuisopname bij grote kans op een terugval.

Dat denkt hij nog steeds, alleen zal de behandeling niet in het ziekenfonds zitten. Minister Hoogervorst, 'onlangs ook gestopt met roken', wil er niet aan. Sterker, hij zal 45 miljoen bezuinigen op de tabaksverslavingszorg. 'Schandelijk en medisch-economisch gezien kortzichtig', vindt Van Spiegel.

Hij is ingenomen met het instellen van rookvrije werkruimten voor iedereen. 'Dat helpt de roker ook', zegt hij, omdat hem daarmee de gelegenheid wordt geboden te stoppen met roken. Mensen zoeken gelegenheden om van hun verslaving af te komen. Nieuwjaarsdag is er zo een.'

De rookverslaving is in de rookstoppoli goed te behandelen met het receptgeneesmiddel Zyban, nicotinevervangers en begeleiding. In de vier jaar dat de kliniek bestaat zijn er jaarlijks ongeveer zeventig mensen individueel behandeld, naast zes groepen van twaalf personen. Pastor: 'Van de deelnemers rookt 45 procent na een jaar niet. Daar ben ik heel tevreden mee, gelet op de slechts 5 procent mensen die op eigen kracht na een jaar nog steeds gestopt is met roken.'

De behandeling wordt ook steeds effectiever, zegt Van Spiegel. Hij verwacht dat over tien tot twintig jaar medicatie wordt verstrekt op basis van het genetisch profiel van een patiënt. Op dit moment werken de meeste geneesmiddelen niet of onvoldoende, omdat mensen genetisch allemaal anders zijn.

Dat slechts weinigen onder de talloze rokers die vanaf 1 januari stoppen op 31 december 2004 nog steeds van de tabak afblijven, doet er statistisch gesproken niet zoveel toe. Zij blijven in het grote circuit van ongelukkige rokers die ooit zullen stoppen. Van Spiegel: 'Tevreden rokers, daar zijn er maar weinig van.'

De man rookt nog steeds niet. Ook op 12 juli 2004 niet, bezweert hij. Psychologe Pastor: 'Je rookstopstrategie is er een van geen weg terug, op straffe van gezichtsverlies.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden