Reportage

Tante Annie weet raad

Van een 100-jarige kun je leren, weet redacteur Astrid van Rooij. Gelukkig heeft zij haar tante Annie die boordevol wijze raad zit. Elke dag een visje of een patatje bijvoorbeeld. Vergeet die superfoods maar hoor.

null Beeld null

'Daar wil je vast wel een plakje cake bij, hè kind? Ik heb van die lekkere gehaald: met rozijnen en chocola.' Nog voor ik over onverzadigde vetten en toegevoegde suikers kan beginnen, schuifelt mijn tante Annie richting keuken. Ik hoor een kastje opengaan. Er worden wat blikken verschoven. Een plastic verpakking kraakt. Met een klap wordt er iets op het metalen aanrechtje gezet. De melk op het fornuis kookt over. Wanneer er iets op de grond valt, loop ik naar de keuken. Ze kijkt me aan terwijl ze met een gele vaatdoek het fornuis schoonveegt. 'Wat kom je doen?' Op de grond ligt een opengesprongen blik met koekjes. Annie gooit de vaatdoek in de wasbak en begint in een van de lades te rommelen. De cake staat op het aanrecht, aan een kant is de verpakking een stukje opengescheurd. Haar blauwe jasje en blouse vallen losjes rond haar schouders. Ze vindt een mesje en gebaart daarmee mijn kant op. 'Ga jij nou maar in de woonkamer zitten, ik kan dit prima zelf.'

Ik loop de kamer in en zet de televisie aan. Over een kwartier begint het journaal, dat wil Annie niet missen. Op de salontafel naast de bank staan tientallen ansichtkaarten opgesteld. 'Hartelijk gefeliciteerd met uw 100ste verjaardag' en 'Op naar de 200 tante Annie!'. Op een van de kaarten blaast een gerimpelde olifant een taart vol kaarsen uit. 'Ja, ja,' zegt Annie als ze binnenkomt, 'ze vergeten me niet, hoor. Ik heb er volgens mij wel tachtig gekregen.' De kopjes met koffie verkeerd, er was nog genoeg melk over, trillen op hun schoteltjes op de maat van Annie's eigen getril. Onder haar arm heeft ze de televisiegids geklemd. 'Die lag nog in de keuken'. Langzaam buigt Annie voorover naar een ander tafeltje. Ook deze ligt vol. Ik schuif de post en kruiswoordpuzzels opzij. De gids vang ik net op tijd op. 'En nu de cake, de cake,' mompelt Annie terwijl ze zich omdraait richting keuken. Ik kijk haar na. 'Kan ik u écht niet helpen?

null Beeld null

Levensles 1: Laat niemand je tas dragen

Tante Annie: '100 jaar, poeh poeh, zo'n oud mens kan vast wat hulp gebruiken. Waar ik ook ben, iedereen wil me helpen. 'Kan ik wat boodschappen voor u doen? Uw tas dragen? Moet ik u een arm geven?' Ik geef toe, mijn bovenbuurman heeft een keer een pak melk gehaald, maar dat was één keer en toen had ik de griep. Zodra je telkens 'ja' gaat zeggen, wordt alles je uit handen genomen. Dan word je luier en luier. Dán word je snel oud. Als ik met vrienden en familie een boottochtje maak, duurt het wel even voor ik het trappetje over ben, maar als we eenmaal varen en ik mijn haarnetje op heb en mijn mond goed dicht houd zodat mijn kunstgebit er niet uitfloept, gaat het hartstikke prima. Waag het niet me dat trapje op te helpen!'

Annie is de nicht van mijn opa van mijn moeders kant. Ze werd geboren in Amsterdam vlak voor de Eerste Wereldoorlog en ging op haar 12de aan de slag als dienstmeisje. 'Mijn stiefmoeder had een hekel aan kinderen', vertelt Annie. 'Ik was beter af buiten de deur en zwierf ook na werktijd tot 's avonds laat met mijn zuster door de stad. We plasten op openbare toiletjes en cirkelden rond het huis van mijn tante in de hoop daar mee te eten.' Mijn eigen moeder, Angeline, werd geboren op Curaçao en verhuisde als peuter met het hele gezin naar Nederland. Na aankomst opende haar vader, opa Piet voor mij, een sigarenzaak in Amsterdam-Oost. Piet vroeg Annie hier te werken en dat heeft ze tot haar 70ste gedaan. 'Een makkelijke man was jouw opa niet,' vertelt Annie mij regelmatig. 'Mijn zuster grapte wel eens: jij hield het 25 jaar bij Piet vol, ik geen uur!' Toch nodigde mijn opa Annie dagelijks uit voor het avondeten, dit kwam met name door mijn Antilliaanse oma, Edna, die dol op Annie was. Toen Edna op 48-jarige leeftijd ziek werd en regelmatig moest worden gedialyseerd, werd Annie de steun en toeverlaat van het gezin en veranderde ze langzaam in Tante Annie: de lievelingstante van de hele familie én de hele buurt, zo ontdekte ik later. Mijn eerste herinneringen aan Annie komen uit mijn kinderjaren, waarin Annie regelmatig met de trein naar mijn ouderlijk huis in Noord-Brabant afreisde om Sinterklaas te vieren en touwtje te springen, dat laatste heeft ze tot ver in de 90 gekund. Nu zijn de rollen omgedraaid en klop ík regelmatig bij Annie aan voor een kop koffie, goede raad en een Cuypie.

null Beeld null

Terwijl we onze cake opeten, begint het journaal. Annie zet het geluid wat harder. Er zijn demonstraties in Denemarken, de huizenprijzen zijn gestegen, in Oekraïne is een tijdelijk bestand afgekondigd. Annie schroeft het volume nogmaals op. Ik vraag me af hoe dik de muren zijn. 'Het is me toch wat hè,' moppert Annie. 'Maar ik moet het kijken, een beetje bij de tijd blijven. Aan het eind van zo'n journaal ben ik alweer vergeten wat er precies gezegd is, maar gelukkig spelen ze er meerdere per dag af.' Annie knipoogt. Na het journaal kijken we een oude aflevering van De slimste mens. Chris Zegers geeft een fout antwoord, Annie wist het wel. Na commentaar van historicus Maarten van Rossem heeft Annie het gehad. 'Die zeurpiet hoef ik niet te zien. Laten we een Cuypie maken.'

We trekken onze jassen aan en knopen onze sjaals om. Naast de kapstok staat een zakje zout. 'Daar kun je om lachen, meid, maar zo kan ik wel elke dag naar buiten. Weer of geen weer, ik heb altijd een strooiwagentje in m'n zak.' Buiten gaat de pas er in. We lopen dezelfde route als vorige week. Van de Tweede Jan Steenstraat langs de dierenwinkel aan de Van Woustraat naar de Albert Cuypmarkt, tot de Zeeman. De route is zo uitgekiend dat we nergens een stoeprand tegenkomen. Ondanks haar slechte zicht loopt Annie de route elke dag, vaak alleen. Bij Zeeman gaan we naar binnen om onze, of eigenlijk Annie's, handen op te warmen. Zonder iets te kopen, gaan we door naar de viskraam. De verkoper begroet Annie met een handkus. Annie slaakt een gilletje en bestelt twee lekkerbekken. 'Volgens mij heb ik thuis nog wat frieten van gisteravond, doen we die er straks bij.'

null Beeld null

2: Vergeet superfood

Tante Annie: 'Als je zo oud en vitaal bent, vraagt men wat voor levenselixer je hebt ontdekt en of je een fanatieke sporter bent. Nou, het tegendeel is waar. Ik kook elke dag, maar let niet zo op de calorieën. Het liefst eet ik patatjes, zelf gebakken in een centimetertje boter in de koekenpan. En dan een kippetje of een visje van de markt erbij, jus eroverheen, heerlijk. Volgens mij is er nog nooit iemand doodgegaan aan patat. Het is toch gewoon een aardappel in kleine stukjes? Aanstellerij, dat lijnen.'

Met de warme vis in haar handtas vervolgen we onze route. We kruisen de Eerste Sweelinckstraat en daarmee het standbeeld van Annie's minst favoriete Amsterdammer. André Hazes. 'Het is een dronkenlap, een vrouwendief. Alleen maar omdat hij toevallig uit deze buurt komt, werd dat beeld hier neergezet. Voor mij is hij geen held.' Zoals Annie altijd doet, lopen we ook vandaag met een boog om het beeld heen. Iets verderop slaan we af naar het winkelcentrum. Bij de supermarkt halen we een rolletje druivensuiker en, na lang zoeken, een lichtblauwe pot dagcrème. 'Ik wil wel mooi blijven.' Een oudere man glimlacht naar Annie als hij ons voorlaat bij de kassa. 'Is dat niks voor u?', fluister ik in haar oor. Annie knijpt hard in mijn arm.

null Beeld null

3: Begin nooit aan een relatie

Tante Annie: 'Ik kan niet zwemmen, niet fietsen en niet autorijden. Maar er is OV en als ik wat verder weg moet wezen, neem ik een taxi. Hetzelfde geldt voor relaties. Het zal allemaal wel fijn en handig zijn, maar het is niet per se nodig. Het geeft alleen maar gedoe. Mijn moeder stierf op mijn 4de, mijn vader hertrouwde met een heks en ging aan de drank. Dat ik geen man en kinderen heb, scheelt een hoop rouw. Begrijp me goed, ik ben niet verbitterd. Ik draag nog elke dag hakken, al zijn ze maar een duimpje dik, en zie er altijd verzorgd uit. Een dag niet gefloten, is een dag niet geleefd. Maar een man, nee, ik blijf lekker alleen. En dat is iets heel anders dan eenzaam.'

Na een kop koffie op het Marie Heinekenplein vervolgen we onze weg in tegengestelde richting. Naar huis. We maken de eettafel voor het raam leeg voor een spelletje rummikub. Terwijl ik de bordjes in elkaar zet, trekt Annie de vitrage voor het raam opzij. 'Marie!', gilt ze naar een dame met een kleurrijke hoed en volle boodschappentassen die de straat oversteekt. 'Dat is toch zo'n leuk mens. Ze woont een paar huizen verderop, kan heerlijk Surinaams koken. Komt hier op vrijdag nog wel eens 'n koppie koffie drinken.' Met een zwiep gooit Annie het raam open. 'Hallo, Marie, hallo!' Marie zwaait eindelijk terug. We pakken ieder een hand stenen uit de rummikubzak, Annie mag beginnen. 'Voor elke steen die je op het eind nog op je bordje hebt, moet je 25 cent betalen, hè.' Annie kijkt me strak aan. Het is uit met de koetjes en kalfjes.

null Beeld null

4: Houd de deur op een kiertje

Tante Annie: 'Alleen zijn, moet je leren. Hoe veel familie en vrienden er ook langskomen, er zijn altijd momenten dat je alleen bent. Die momenten moet je leren waarderen, door puzzels te maken of weg te dromen. Ook moet je niet gaan zitten wachten tot er mensen langskomen. Er ligt een briefje naast de telefoon waar ik in steekwoorden opschrijf waar ik met iemand over heb gepraat. Dan kan ik een paar dagen later zelf nog eens bellen om verder te praten. Als ik alleen ben, zit ik vaak bij het raam, dan kan ik de trams en de buren in de gaten houden. Als ik iemand zie die ik ken of een bouwvakker met een leuke kop, nodig ik ze uit voor een bakje koffie of thee. Zoals je ziet, heb ik tot nu toe nog geen moordenaars binnengelaten.'

'Ik hoef er nog maar drie', zeg ik terwijl ik een rode vier op tafel leg. Annie's bord staat nog vol stenen. Ze zucht en grabbelt in de stoffen zak voor een nieuwe steen. 'Je piest precies voor mijn deurtje.' Twee beurten later legt Annie triomfantelijk een zwarte steen tegen een rijtje blauwe. Ik kijk haar met opgetrokken wenkbrauw aan. 'Dat is niet de juiste kleur, Annie.'

null Beeld null

5: Wees expres een beetje dement

Tante Annie: 'Een eeuw op de wereld, natuurlijk heb je dan nare dingen meegemaakt. Ik ben geboren in de Eerste Wereldoorlog en heb de Tweede met volle verstand meegemaakt. Zodra je de 70 passeert, gaat iedereen om je heen dood. Je moet niet in het verleden blijven hangen. Selectief dement, noem ik dat: expres nare dingen vergeten. Als er iemand overlijdt, loop ik een rondje door de buurt en laat ik wat tranen, maar daarna ga ik verder. Ik heb geen nonnenbloed, zoals mijn zuster. Ik kijk liever vooruit, kan niet jammeren en peinzen. Een nichtje van me is boeddhist. Die is half zo oud als ik en zit de hele dag te bidden, dat vind ik zo ongezellig. Natuurlijk vergeet ik ook wel eens echt dingen. Zoals toen The Bold and the Beautiful naar een ander net ging, ik wist niet meer naar welk en heb het nooit meer gekeken. Ach ja, ouderdomskwaaltjes, mij heb je d'r niet mee. Laatst is er bij iemand in het Sarphatipark een boom op zijn kop gevallen, dat is veel erger.'

Glansrijk win ik het potje. Annie is me 1,25 euro verschuldigd. 'Ik schrijf het op, wie weet win ik het volgende potje en kost het me niks.' We spelen nog twee potjes, ik blijk onverslaanbaar. Als Annie aandringt nog één potje te spelen, schud ik mijn hoofd. Ik ben al te laat voor mijn volgende afspraak. Terwijl ik mijn jas aantrek en mijn spullen verzamel, zie ik hoe Annie haar handtas omkeert. 'Warempel', zegt ze terwijl ze een brief uit de stapel haalt. 'Die had ik net met je willen posten, de brievenbus zit aan de overkant van de dierenwinkel, maar daar zit een stoepje tussen. Wil jij die even posten?' Zonder op te kijken, rommelt ze verder. Ik loop naar haar toe om de brief aan te nemen. 'U wordt toch niet dement hè?' Annie knipoogt en stopt me een tientje toe. 'Voor de rummikub, tot snel, lieverd.'

null Beeld null

De foto's van tante Annie vormen een project van buurvrouw en fotograaf Caro Bonink (49). Tweeënhalf jaar geleden maakte ze voor het eerst een foto van haar. 'Ik was verbaasd dat zo'n oude tante helemaal zelfstandig in de stad woonde en zich daar zo kwiek en opgewekt doorheen beweegt. Eens per week ga ik bij haar langs, tegenwoordig ook zonder camera. Ik wil met deze serie laten zien dat oude mensen niet per definitie zielig of afhankelijk zijn.'

null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
null Beeld null
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden