Opinie

'Taboe op oude man met jonge vrouw deugt niet'

In onze behoefte aan taboes moeten we niet elke vlaag van verontwaardiging klakkeloos accepteren, vindt Sjoerd van Hoorn.

Foto's van Henk Bleker en vriendin, voorpagina Telegraaf, 13 januari 2012.

Een klein berichtje op Teletekst: leraar geschorst wegens het zoenen met een leerlinge. Het ging om een 42-jarige gymleraar en een 18-jarige leerlinge. Om verschillende redenen is dit een opmerkelijk bericht. Allereerst omdat het hier om twee meerderjarige mensen gaat: je zou denken dat de man en het meisje zelf mogen uitmaken of ze met elkaar zoenen of niet.

Maar het meest opmerkelijke is wel dat het berichtje überhaupt verschijnt. Waarom is het op dit moment nieuws dat mannen dingen uitspoken met (meerderjarige) meisjes - dat is immers iets van alle tijden zou je denken. Sinds enige tijd is nochtans sprake van opvallende media-aandacht voor oudere mannen met jongere vrouwen. Silvio Berlusconi mag zich schuldig hebben gemaakt aan zowat alle denkbare vormen van machtsmisbruik en belangenverstrengeling, het huis was pas echt te klein toen uitkwam dat hij mogelijk het bed heeft gedeeld met een destijds 17-jarige callgirl. Zulks is ongetwijfeld niet helemaal comme il faut, maar met maffiose praktijken is het toch nauwelijks te vergelijken.

Nog bonter was het geval van voormalig minister van Landbouw Henk Bleker. De man had een grand amour opgevat voor een 26-jarige journaliste - en zij voor hem. Columnisten struikelden over elkaar heen om Bleker uit te maken voor Vieze Oude Man. Dat het liefde kon zijn, kwam bij de professionele cynici kennelijk niet op, ze hadden het misschien te druk met het uitventen van hun eigen projecties.

Er heerst, om kort te gaan, een soort taboe op relaties tussen oudere mannen en jonge vrouwen of meisjes. Omgekeerd geldt dit taboe overigens niet, een oudere vrouw die een jonge man aan de haak slaat is een cougar met een toyboy, een vrouw die haar seksualiteit beleeft en wat al niet. Het is een frappant voorbeeld van emancipatie.

We lijken in een tijd te leven waarin er steeds meer een taboe op taboes rust. 'Taboedoorbrekend' is zo'n beetje de ultieme lof voor een wet of voor een kunstwerk. Dus komt er een 'homohuwelijk' en hebben kinderen van lesbische stellen voor de wet twee moeders. Want Iedereen is Gelijk. Sinds de jaren zestig zijn er steeds meer taboes verdwenen, zo lijkt het, en vrijwel iedereen beschouwt die tendens als een goede zaak.

Of toch niet? Is er bij nader inzien geen sprake van de paradoxale situatie dat we aan één kant taboes opruimen terwijl er aan de andere kant nieuwe taboes ontstaan? Jedes Vorurteil, das man abgetan glaubt, bringt, wie Aas die Würmer, tausend neue zutage, zei Kurt Tucholsky al.

Niet alleen waar het seksualiteit aangaat, zijn we heel wat burgerlijker dan in de jaren zeventig; ook op het gebied van gezondheid en persoonlijke hygiëne (of wat daarvoor wordt aangezien) tieren de taboes welig. Over enkele decennia rusten er ongetwijfeld taboes op roken, niet sporten, dik zijn en geen deodorant gebruiken.

Over een en ander wordt overigens niet gesproken in termen van taboes, nee het ís gewoon zo dat niet sporten slecht is en dat een man niet veel ouder mag zijn dan een vrouw. Taboes komen tot stand uit een hang naar zuiverheid, een fantasie van een smetteloze, sneeuwwitte werkelijkheid. Sport, medicalisering en gezonde seksualiteit zijn niet voor niets stokpaardjes van totalitaire regimes, die zich graag beroepen op het gesundes Volksempfinden. Daarbij is het van het grootste belang dat het taboekarakter van het taboe onbewust blijft.

De vraag is natuurlijk waarom we enerzijds collectief taboes afwijzen, terwijl we anderzijds met nieuwe verboden behept worden. We hebben kennelijk een onuitroeibare psychische behoefte aan grenzen aan wat is toegestaan. Dat geldt ook voor grote vernieuwers die op één gebied radicaal zijn, maar op andere gebieden vaak weer oerconservatief.

Het is goed om ons van die behoefte aan taboes bewust te zijn, zodat we er op een redelijke manier mee omgaan in plaats van onszelf aan de ene kant het beeld van een smetteloze gezonde taboeloze samenleving voor te spiegelen en aan de andere kant hysterisch agressief te worden wanneer iemand onze particuliere normen overtreedt.

Wellicht hebben we momenteel eerder behoefte aan meer dan aan minder taboes, maar dat is geen reden om elke vlaag van door de media geïnstigeerde massale verontwaardiging klakkeloos te accepteren.

Het nieuwe taboe op oudere mannen en jonge vrouwen zouden we mijns inziens moeten tegengaan, al was het alleen maar omdat het om echte liefde kan gaan. Helaas is het, zoals de Israëlische sociologe Eva Illouz heeft laten zien, echter juist de liefde die steeds meer cynisch wordt beschouwd - zodanig zelfs dat er op elke tragische liefde een taboe rust. En heeft niet elke liefde wel iets tragisch, al was het maar haar eindigheid?

Sjoerd van Hoorn is filosoof en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden