het eeuwige levenSusanna Kosomma (1956 - 2020)

Susanna Komossa (1956 - 2020), feministische architect met ijzeren discipline

Ze hield evenveel van gangbare architectuur als van het Nieuwe Bouwen. Susanne Komossa stak haar mening niet onder stoelen of banken.

Ze hekelde het dictaat van het modernisme. Voor haar was dat slechts één van de stromingen, zeker niet de enige. De gedachtenspinsels van Le Corbusier, dé architect van de 20ste eeuw, waren voor haar niet de heilige graal.

Naast het Nieuwe Bouwen kon Susanne Komossa ook de traditionelere architectuur waarderen, zoals de markthallen, passages en badhuizen in een stad als Boedapest, zegt haar man Martin Aarts. Kleur vond zij ook belangrijk. Daarover moest beter worden nagedacht, mannelijke architecten deden dat vaak niet.

Toen zij in 1986 afstudeerde als architect, was dat nog echt een mannenberoep. ‘We deelden de drive om te kunnen doen wat we wilden doen, ook al was dat voor vrouwen op dat moment niet gebruikelijk’, stelt collega Karin ­Laglas, met wie ze in het Bouwnetwerk zat. ‘Susanne leerde ik daar kennen. Ze was een vriendin die met ijzeren discipline acht vrouwen met een professioneel leven in de bouw elk jaar op haar verjaardag samenbracht. Stuk voor stuk vrouwen met eigen keuzes en een feministische inslag.’

Komossa was naast praktiserend architect ook hoofddocent architectuur aan de Technische Universiteit Delft. Acht jaar geleden werd longkanker bij haar vastgesteld. Ze herstelde hiervan en vijf jaar lang ging het goed. Totdat twee jaar geleden opnieuw kwaadaardige cellen werden ontdekt. Chemo en bestralingen hielpen niet meer. ‘Drie maanden geleden werd ze alleen nog palliatief behandeld. We hebben er samen met onze zoon Jochem nog een sentimental journey van gemaakt, met reizen naar plekken waar ze van hield’, zegt Aarts. Uiteindelijk overleed ze op 30 mei.

Susanne Komossa werd geboren in de Duitse stad Bochum. Vermoedelijk had ze Italiaanse of Poolse voorouders. Elk jaar ging het gezin op vakantie in Zeeland, zodat ze goed Nederlands leerde spreken.

Ze besloot in Delft architectuur te gaan studeren. Hier ontmoette ze Martin Aarts, die al in het tweede jaar zat. Hij werd de liefde van haar leven en ze zou Nederland niet meer verlaten. Na de studie ging ze werken bij architectenbureau Tuns & Horsting in Rotterdam. Uiteindelijk begon Komossa in 1991 een eigen bureau aan huis: Komossa Architecten BNA.

Tegelijkertijd stortte ze zich op haar promotie. Dat lukte in 2008. ‘Het was haar levensdoel. Haar moeder had ooit willen promoveren, maar dat kon in die tijd niet. Ze was voor haar moeder ook reuzetrots dat het haar wel lukte. Ze zei altijd dat ‘wij’ waren gepromoveerd. Op haar rouwkaart prijkte ook de titulatuur dr. en ir. voor haar naam’, zegt Aarts, zelf stedebouwkundig planoloog bij de gemeente Rotterdam.

Een van haar levenswerken was de Atlas van het Hollandse Bouwblok. Dat was een uitwerking van haar promotieonderzoek naar de ontwikkeling van het stedelijke bouwblok in Amsterdam en Rotterdam vanaf de 17de eeuw. Een ander standaardwerk was Kleur in hedendaagse architectuur. Komossa was volgens Aarts ‘zeer uitgesproken, heel on-Duits’. ‘Als je een congres in Duitsland bijwoonde, waren de lezingen uiterst saai. Duitse collega’s houden niet van superlatieven, terwijl Susanne wel zei iets super of geweldig te vinden.’

Roberto Cavello, die als docent in Delft met haar samenwerkte en een onderzoek deed naar hybride gebouwen in Rotterdam, zegt dat ze daarnaast ‘vastberaden en kleurrijk was, en als geen ander studenten wist te enthousiasmeren.’

Als praktiserend architect ontwierp ze onder meer vijf woningen in het eilandenrijk Nieuw Sloten in Amsterdam en een kinderdagverblijf in Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden