Postuum Hans van der Voet (1930-2019)

‘Stuurman des konings’ ontdeed Beatrix van haar kille imago en hielp Bernhard bij eerherstel

Hans van der Voet, roemrucht ‘stuurman des konings’, is overleden. Dertien jaar lang was hij als directeur van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) de rechterhand van Ruud Lubbers en koningin Beatrix. Zo kleurde hij een tijdperk mede in. 

Hans van der Voet in 2004. Beeld Martijn Beekman

De vorig weekend overleden Hans van der Voet was hoofddirecteur van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) tussen 1983 en 1995. In die functie verwierf hij bekendheid als de woordvoerder van minister-president Lubbers en koningin Beatrix. Na zijn pensionering stond hij prins Bernhard (1911-2004) bij in diens zucht naar eerherstel.

De levenswandel van Van der Voet was een opmerkelijke. Door de oorlog was van een normale schoolcarrière niet veel terechtgekomen. Het doorlopen van de zeevaartschool in Delfzijl leidde tot het bevaren van de wereldzeeën. Hij werd stuurman in de koopvaardij. Met inmiddels een gezin zocht hij op zijn 35ste een baan aan wal. Hij werd ambtenaar op Binnenlandse Zaken. Na zijn 40ste studeerde hij af in de rechten.

Zijn ambtelijke carrière verliep voorspoedig. Hij werd raadadviseur op het ministerie van Algemene Zaken, een topfunctie aan de zijde van de premier. Daar werd hij opgemerkt door de RVD, die onder Algemene Zaken valt. In 1983 volgde hij Gijs van der Wiel, die sinds 1968 de voorlichting voor zijn rekening had genomen, op als hoofddirecteur van de RVD. 

Evenwichtsbalk 

Van der Voet was van nabij getuige van de lange regeerperiode (1982-1994) van de vorig jaar overleden CDA-premier Ruud Lubbers. Het waren jaren waarin het CDA 54 Kamerzetels had. Toen Van der Voet werd gevraagd naar het einde van de Lubbers-heerschappij, antwoordde hij: ‘Inderdaad, hij kon alles beheersen. Tot het najaar van ’93. Toen is hij gekapseisd.’ Lubbers verloor het vertrouwen in zijn beoogde opvolger Elco Brinkman. Bij de verkiezingen van 1994 leverde het CDA twintig zetels in. Van der Voet maakte nog een jaar Wim Kok mee, tot hij op zijn 65ste met pensioen ging en Eef Brouwers zijn opvolger werd.

De Volkskrant omschreef Van der Voet bij zijn afscheid als een man ‘met het gezicht van een droge komiek, met van die hoge wenkbrauwen die de onwetendheid suggereren van een Fernandel- of Dorus-achtig type’. Hij was vooral een nuchtere man, die met weinig woorden behendig wist te opereren op de evenwichtsbalk van niets zeggen, weinig zeggen of bevestigen. Tegen De Telegraaf zei hij ooit: ‘Als ik ‘mwah’ zeg, dient de journalist beslist door te vragen.’

Zijn afscheid viel samen met het vijftigjarig bestaan van de RVD. Voor de gelegenheid werd in de Ridderzaal een symposium georganiseerd, waar Van der Voet constateerde: ‘Er zijn erg veel journalisten en er is veel meer belangstelling voor de beleidsvoorbereiding, het nieuws dat er nog niet is.’ Nieuwspoort Nieuws, het toenmalige huisorgaan van het internationale perscentrum, noemde hem ‘behoedzaam en bedaard’. Criticasters spraken eerder van ‘laconiek en flegmatiek’.

Privacy

Als woordvoerder van de koningin hield hij zich aan de instructie dat voorlichting moest worden gegeven die het openbaar belang diende, zonder de privacy van de vorst te schaden. Zelf noemde hij dat het streven naar ‘rustige berichtgeving, zonder rellerigheid’. Voor de roddelbladen had hij geen goed woord over, die schreven ‘zo verschrikkelijk veel onzin’.

Om het al te zakelijke imago van koningin Beatrix bij te stellen, liet hij in 1988 een uitgebreide televisiedocumentaire over haar maken. De onlangs overleden Ed van Westerloo sprak met prins Claus en de drie zonen, de prinsen Willem-Alexander, Friso en Constantijn. Schrijfster Hella Haasse interviewde Beatrix. Het leverde een voor die tijd uniek document op. Op Koninginnedag daarna kreeg Beatrix een warm onthaal tijdens een verrassingsbezoek aan de vrijmarkt in Amsterdam. Van der Voet was ook de man achter het boekje van Renate Rubinstein ter gelegenheid van de 18de verjaardag van (toen nog) prins Willem-Alexander.

In zijn rol als hoofddirecteur (nu heet de functie directeur-generaal) raakte Van der Voet bevriend met Bernhard. Hij werd diens vertrouweling en latere adviseur. Bernhard stortte bij Van der Voet zijn hart uit over het onrecht dat hem in zijn ogen was aangedaan in tal van publicaties, te beginnen bij de biografie door Wim Klinkenberg in 1979.

Hans van der Voet wist met weinig woorden behendig te opereren op de evenwichtsbalk van niets zeggen, weinig zeggen of bevestigen. Beeld Martijn Beekman

De opeenvolgende premiers Van Agt, Lubbers en Kok gaven de prins geen ruimte publiekelijk te reageren op wat Bernhard ‘valse aantijgingen’ noemde over onder meer de veronderstelde nazi-sympathieën van zijn moeder en zijn gedrag voor en tijdens de oorlog. Premier Balkenende gaf de hoogbejaarde prins die ruimte wel, in wat achteraf het jaar van Bernhards dood bleek te zijn. Van der Voet was raadsheer op de achtergrond.

‘Brandhout’ 

Eerst verscheen op 7 februari 2004 een open brief van Bernhard in de Volkskrant, waaraan parallel een Rapport-Van der Voet was opgesteld. Beide documenten bestreden publicaties van auteurs als Tomas Ross, Hans Galesloot, Gerard Aalders, Philip Dröge en Jan Kikkert. Die noemden het werk van Van der Voet op hun beurt ‘brandhout’ en ‘historisch broddelwerk’. Van der Voet verscheen in Buitenhof om de brief en het onderzoek te verdedigen. Daarmee leek de kous af.

Maar Bernhard verraste vriend en vijand opnieuw, doordat hij ook een postuum interview aan de Volkskrant had achtergelaten. Het verscheen op 14 december 2004, drie dagen na de bijzetting van zijn lichaam in de Nieuwe Kerk in Delft. In ‘De prins spreekt’ blikte hij met Pieter Broertjes en Jan Tromp onder meer terug op de Lockheed-affaire en bevestigde hij het bestaan van twee buitenechtelijke dochters.

Toenmalig koningin Beatrix was onaangenaam verrast. ‘Welke man hebben we eigenlijk begraven’, vroeg zij zich af, volgens Jutta Chorus in haar boek Dwars door alle weerstand heen (2013). Bernhard had tegen zichzelf in bescherming genomen moeten worden, vond ze. 

Vrijdag is in familiekring afscheid genomen van Van der Voet. Op uitdrukkelijk verzoek was eerder in de week aan zijn overlijden geen ruchtbaarheid gegeven.

Lees ook 

De Volkskrant sprak Hans van der Voet uitgebreid in 1995 bij diens afscheid van de RVD. Lees het hier na.

In dit vraaggesprek uit 2004 met de Volkskrant vertelt Hans van der Voet over zijn vriendschap met de dan net overleden prins Bernhard. 

Dit nieuwsbericht begeleidde het spraakmakende postume interview met prins Bernhard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden