REPORTAGE

Student van nu gaat echt studeren

Deze week treden de eerste studenten aan die het moeten stellen zonder basisbeurs. Zijn ze gestrest omdat ze zo veel geld moeten lenen? Of blijft studeren de mooiste tijd van je leven?

Introductie-activiteit aan de Universiteit Utrecht. Deze lichting studenten neemt zich voor wat meer te gaan studeren en ietsje minder lol te trappen. Beeld Julius Schrank

'Mooi kut dat we geen gratis geld krijgen, maar ja, wat doe je eraan?' Met die uitspraak vat aankomend studente Lieke Bokkers (17) de heersende opvatting onder de eerste generatie 'leenstudenten' samen. Om er lachend aan toe te voegen: 'Ik ga wel gewoon op kamers, hoor.'

Gratis geld. Met die utopisch aandoende benaming echoot het oude studiefinancieringsstelsel, met een basisbeurs voor elke student, na in de hoofden van de nieuwe eerstejaars. De lichting studenten die in september begint aan een hogeschool of universiteit, heeft er geen recht meer op: dit studiejaar treedt het nieuwe leenstelsel in werking.

De komende weken beleven veel nieuwe studenten de aftrap van hun studie tijdens de jaarlijkse introductieperiode. In Utrecht is het festijn maandag begonnen. Op de Neude hangen introgroepjes op zitzakken in de schaduw. Een paar studenten spelen een provisorische vorm van Twister op een stuk donkergroen landbouwplastic. Naast de biertap staat een doos van het kleuterspelletje Stef Stuntpiloot, door jongeren vaak gebruikt als drankspel.

Maximaal lenen

De organisatie van de Utrechtse Introductie Tijd (UIT) verwacht met 3.800 aanmeldingen een recordaantal deelnemers aan haar vierdaagse programma. Wat verwachten deze studenten van hun studententijd, waarin ze door bezuinigingen op het hoger onderwijs meer dan ooit op de centen moeten letten? Gaan ze nog wel op kamers, kunnen ze nog een biertje drinken in de kroeg?

De 19-jarige Judith Bel is vrij nonchalant over het leenstelsel. Ze deed vorig jaar al eindexamen maar koos eerst voor een tussenjaar, wetende dat ze daardoor geen basisbeurs zou ontvangen. 'Ik wilde eerst graag reizen', zegt de aankomend studente rechten. Judith gaat maximaal lenen - zo'n 800 euro per maand - maar maakt zich niet druk over een uitdijende studieschuld. 'Met een rechtendiploma heb ik er vertrouwen in dat ik straks een goede baan krijg. En je hebt toch 35 jaar de tijd om het terug te betalen.'

Die houding baart voorzitter Sara Spano van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) zorgen. Ze merkt dat er onder studenten nog veel onduidelijkheid is over het nieuwe leenstelsel. 'Het is door de overheid zo geframed dat het lijkt of terugbetalen in 35 jaar voordeliger is dan de 15 jaar die er nu voor staat. Maar al die tijd loopt de rente over de lening gewoon door. Die rente wordt elke vijf jaar opnieuw vastgesteld: nu is hij laag, maar begin jaren negentig lag hij boven de tien procent. Dat zou in de toekomst weer kunnen gebeuren.'

De mooiste tijd van je leven

De Gooise vriendinnen Elissa Dietz en Danique Dekkers (beiden 18) gaan 'natuurlijk' gewoon op kamers in Utrecht, ook zonder bijdrage van de overheid. Danique: 'Wij hebben het geluk dat onze ouders genoeg verdienen om de studie te bekostigen. Dat is denk ik niet voor iedereen zo.' Elissa leent alleen de basisbeurs van bijna 270 euro. 'Mijn ouders betalen de huur, boeken, het collegegeld en basisvoedsel als brood en melk. Voor kleding en uitgaan willen ze dat ik een baantje zoek.'

Toch zit er volgens de meiden één nadeel aan die royale ouderlijke bijdrage. 'Ik zou me erg schuldig voelen als ik het eerste jaar niet haal,' zegt Danique. 'Toen de studiefinanciering nog een gift was, kon je gewoon zeggen: ik kap ermee. Nu verspil je meteen duizenden euro's.'

Er zijn ook studenten voor wie het wegvallen van de basisbeurs wel degelijk gevolgen heeft. Ict-student Max van den Burg (18) verdient met zijn bijbaantje als computerhulp aan huis genoeg om het gemis van de basisbeurs te compenseren, maar ook hij blijft het eerste jaar thuis wonen om kosten te besparen. Daarna wil hij wel op kamers. 'Ik weet dat je met een studieschuld moeilijker een hypotheek krijgt later. Maar studeren is de mooiste tijd van je leven, daarop moet je niet bezuinigen.'

Alles tegelijk

Eerstejaars economie Dave Dekker (18) denkt daar anders over. 'Op kamers wonen is niet te betalen. Dat was alleen gelukt met gratis geld én een baantje. Ik heb geen zin om me dik in de schulden te steken.'

De 20-jarige Ewald van Dalen behoort tot de gelukkige eerstejaars die nog wel een basisbeurs krijgen: hij begon twee jaar geleden al aan een bacheloropleiding, maar maakte die toen niet af. Tot zijn verrassing krijgt hij nu een beurs: studenten die overstappen van een bachelorstudie vallen niet onder de nieuwe regeling.

Ondanks alle ophef die het leenstelsel de laatste jaren heeft veroorzaakt, denkt UIT-organisator Dennis Fiorenza niet dat het actieve studentenleven, met verenigingen en feestjes, ten dode is opgeschreven. 'Studenten gaan vooral efficiënter om met hun tijd. Ze doen hetzelfde als voorheen, maar nu allemaal tegelijk: een bestuursjaar, sporten, feesten én alle vakken halen.'

De Gooise vriendinnen Elissa en Danique hebben al begrepen dat het Utrechtse studentenleven door eerdere aanscherping van de regels al een stuk serieuzer is geworden. Elissa: 'Tijdens tentamenweken is het volgens mijn zus nu stil in de kroeg. Studeren is echt wat meer studéren geworden.'

Wat er anders is

Vanaf 1 september 2015 verandert de studiefinanciering voor studenten in het hoger onderwijs (hbo en wo). De basisbeurs van ongeveer 270 euro waarop elke student recht had, komt te vervallen.

In plaats daarvan krijgen studenten de mogelijkheid om tot maximaal 854,13 euro te lenen om in de kosten voor hun studie en levensonderhoud te voorzien. Dit 'studievoorschot', plus rente, moet na de studie worden terugbetaald over een periode van maximaal 35 jaar (dat is nu 15 jaar).

De studenten-OV-kaart maakt deel uit van de lening (98,11 euro per maand), maar wordt omgezet in een gift voor wie binnen 10 jaar zijn diploma haalt.

Studenten kunnen ervoor kiezen hun reisproduct niet op te halen. Ook geld lenen is optioneel.

Wie ouders heeft met een laag inkomen, heeft recht op een aanvullende beurs van maximaal 378,22 euro per maand. Ook deze prestatiebeurs is een gift voor wie binnen 10 jaar zijn diploma weet te halen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.