Strafrecht schiet tekort in Hoofddorp

Hoe geschokt we ook zijn over de Hoofddorpse kindermoord, het vervolgen van de ouders heeft volgens Vasco Groeneveld weinig zin....

RECHTSPREKEN in strafzaken is blussen als het huis al is afgebrand. Het vonnis komt altijd achteraf, het kwaad is reeds geschied. Toch wordt er rechtgesproken, enerzijds om de dader te corrigeren, anderzijds om derden te laten zien wat de regels van de rechtsorde zijn en wat er gebeurt als deze worden overtreden. De rechter vonnist met inachtneming van 'de ernst van de feiten en de persoon van de dader'.

De feiten van de Hoofddorpse kindermoord zijn zonder meer ernstig. Maar zoals het er nu naar uitziet, hebben de ouders gehandeld in een toestand van ontreddering en diepste wanhoop, en dat maakt het strafrecht tot een volkomen ongeschikt middel om op een dergelijke gebeurtenis te reageren.

Van vervolging zal geen enkele afschrikkende werking uitgaan: om vanzelfsprekende redenen niet naar de ouders, maar ook niet naar mensen die zich in vergelijkbare situaties bevinden. Je mag aannemen dat wie in dergelijke psychische nood verkeert, zich met van alles bezighoudt, behalve met de maatschappelijke appreciatie van zijn daden.

Blijft over als argument voor strafrechtelijke vervolging: de geschonden rechtsorde. Er is iets vreselijks gebeurd, en de maatschappij wil dat niet onbeantwoord laten. Maar welk antwoord past hier in vredesnaam?

De Bijbel schrijft voor: 'oog om oog', een standpunt waarmee velen zich kunnen verenigen. Maar hieruit volgt ook: voor een oog niet méér dan een oog. Hoe zwaar straf je iemand die zijn eigen kinderen heeft omgebracht? Deze persoon is immers al gestraft, door het verlies van zijn kinderen en de omstandigheden die hem daartoe hebben gebracht. Medea doodde uit wanhoop haar kinderen. Moeten we Medea veroordelen? Dat is zinloos, met haar daad heeft zij het oordeel al over zichzelf uitgesproken.

Het strafrecht kent tbs als instrument voor gestoorde daders. Maar ook aan oplegging van tbs gaat een - vaak langdurige - strafrechtelijke procedure vooraf die toegespitst is op 'gewone' misdrijven en reeds alle kenmerken heeft van een bestraffing: van het verblijf in het huis van bewaring tot het openbare proces.

Voor gevallen waarin overduidelijk gehandeld is uit psychische overmacht zou een nieuw soort rechtsgang in het leven moeten worden geroepen. Uiteraard stelt de politie eerst de feiten vast. Maar daarna moet zo snel mogelijk worden bepaald of de dader niet net zozeer slachtoffer is van de omstandigheden als het slachtoffer zelf. Blijkt dat het geval, dan kan in een vroeg stadium worden afgezien van strafvervolging.

Bij gebeurtenissen als de Hoofddorpse kindermoord is het verband tussen daad en vervolging zo iel, om niet te zeggen irrelevant, dat het strafrecht daar niets te zoeken heeft. Het idee dat vervolging van deze mensen enig nut heeft, voor wie dan ook, komt overeen met het verbranden van heksen omdat de oogst van dat jaar is mislukt. Het is bijgeloof, een poging om onheil te bezweren, meer niet.

De gebeurtenissen in Hoofddorp hebben weinig te maken met een 'geschonden rechtsorde', maar laten eerder zien hoe verknipt en fataal een mensenleven soms kan verlopen. Diep medelijden en, voor zover mogelijk, hulpverlening lijken mij de enige juiste reacties.

Vasco Groeneveld is rechtbankverslaggever bij het juridische persbureau Argos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden