STIFF UPPER LIP

OVER geen land is het afgelopen jaar zoveel onzin geschreven als over Groot-Brittannië. Dat had twee duidelijke oorzaken: de verkiezingsoverwinning van Tony Blair, die een einde maakte aan achttien jaar Conservatief bewind, en het overlijden van 'de prinses van het volk', Lady Di, die tot een opstand tegen het koningshuis...

DIRK-JAN VAN BAAR

Zelf ben ik nog steeds van mening dat Blair een voortzetting is van de Thatcher-periode. Als Blair iets heeft veranderd, dan is het de Labour-partij, en wel in conservatieve richting. Het kan best dat dit een stempel gaat drukken op Groot-Brittannië als geheel, in de vorm van bijvoorbeeld de afscheiding van Schotland en Wales, maar dat zijn niet de maatschappelijke hervormingen waarop de traditionele achterban van Labour had gehoopt. Zelfs een verhoging van de uitkeringen, vroeger het eerste wat Labour deed als zij aan de macht kwam, heeft niet plaatsgevonden.

De tijd van de Britse arbeidersklasse is nu ook voor Labour voorbij, en ingeruild voor een volkskapitalisme dat de proletarische onderkant van de samenleving tot keurige kleinburgers moet transformeren.

Dat New Labour zich op de middenklasse richt, kan niet meer worden betwijfeld na de afkondiging van - overdreven strenge - maatregelen die ongehuwde moeders tot werken moeten aansporen. Ook de Britse gehandicapten hebben al gemerkt dat New Labour niet automatisch voor de zwakken kiest.

Hier waait een keiharde wind, waarvoor zelfs de gehate Tories, die gebrek aan 'compassie' is verweten, zijn teruggeschrokken. Als ware bekeerling lijkt Blair in zijn missie te geloven. Er zullen nog veel meer maatregelen volgen die Old Labour, dat voorzichtig begint tegen te sputteren, op de kast zullen jagen. Voorganger Blair predikt een populistische vorm van 'inclusion', en aarzelt niet het - aristocratische - koningshuis daarin te betrekken.

De Windsors hebben nu dankzij de 'people's princess' (Tony Blair) een nieuwe mythe die hen dwingt tot een minder stijf protocol. Het hele koninkrijk, inclusief de koningin, houdt nu van de Beatles, Elton John en de Spice Girls. 'Compassie' is het nieuwe modewoord, waarvoor zelfs de meest geharnaste thatcheristen zich gevoelig betonen. Ook Lady Thatcher zelf heeft zich lovend over Tony uitgelaten. Dat is nogal wat. Het is dus niet zo vreemd dat velen zich door deze euforie hebben laten meeslepen, een euforie die voor de doorgaans sarcastische Britten een nieuwe ervaring moet zijn geweest.

Over de massahysterie rond de begrafenis van prinses Diana had ik mijzelf, als aanhanger van stiff upper lip, een spreekverbod opgelegd. Maar aan het eind van het jaar wil ik er toch wat over zeggen. Uit deze gebeurtenis bleek weer eens hoe makkelijk publieke emoties naar boven komen, ook bij mensen die daarvoor ongevoelig dachten te zijn. Of men nu kasteelromans leest, of koningsdrama's van Shakespeare, iedereen was aangedaan.

Drie jaar terug werd er nogal lacherig gedaan toen honderdduizenden Noord-Koreanen in de straten van Pjongjang stonden te huilen bij de begrafenis van hun leider Kim Il Sung. Maar dit verdriet was echt, even echt als het verdriet rond de dood van Diana. Het blijkt heel erg moeilijk om zich flink te houden als werkelijk iedereen - op straat en op televisie - loopt te snotteren. Dat pleit juist voor het stiff upper lip dat de arme prins Charles zo kwalijk is genomen.

Openbare sentimentaliteit heeft met 'compassie' niets te maken, net zoals het protest tegen landmijnen niets zegt over iemands inborst. Het duidt op het oprukken van een kletsmoraal als mensen worden aangemoedigd om zonder gêne voor hun emoties uit te komen.

Alle remmen zijn los als het volk aan hoogwaardigheidsbekleders gaat voorschrijven hoe ze zich moeten voelen. De Britten mogen hun koninklijke familie dankbaar zijn dat zij zich niet door de publieke emotie liet meeslepen, en zich de week na Diana's dood in een Schotse burcht verschanste. Daarvoor is nou een monarchie, om als enige het hoofd koel te houden.

Het kan best dat de Britten even de kluts zijn kwijtgeraakt, omdat de ster van Blair is gaan stralen en de Britse economie een powerhouse in Europa is geworden. Het is prachtig als Duitsland voor het eerst in honderd jaar achterloopt (al heeft Volkswagen wel een bod gedaan op Rolls Royce), en als de Britse film de Franse film in de schaduw stelt. Maar zo'n 'nieuwe lente' betekent nog niet het einde van de eeuwige Tories of het koningshuis.

Natuurlijk verandert Groot-Brittannië. Maar de mensen die nu zo blij zijn met Blair juichen voor een vernieuwing die door Thatcher is ingezet. De Windsors hebben zwaardere stormen doorstaan, en de populariteitscijfers van prins Charles zijn alweer sterk gestegen.

Het beste dat men de Britten voor 1998 kan toewensen is tegenslag. Dan komen ze - stiff upper lip - weer tot zichzelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden