Sterren durven niet terug naar Iran

De Koerdische Iraniër Bahman Ghobadi is hoofdgast tijdens Movies that Matter filmfestival in Den Haag. Zijn nieuwe film gaat deze week in Nederlandse première....

Den Haag. Nu zijn er ook al zorgen om Hishkas, de bekendste rapper uit Iran. ‘Hij belde vanuit Dubai dat hij terugging naar Iran. Sindsdien hebben we al drie dagen niks meer van hem gehoord. Hij kán in de cel zitten.’

Het begint erop te lijken dat regisseur Bahman Ghobadi (1969) met No One Knows About Persian Cats, zijn bekroonde film over de underground muziekscene in Teheran, diezelfde muziekscene ook maar meteen heeft opgeblazen. Een goed deel van de muzikanten uit de cast verblijft inmiddels in het buitenland, en durft niet meer terug te keren naar Iran, uit angst voor de politie.

Ghobabi nam zijn film in 18 dagen op, zonder vergunningen. Popmuziek maken is verboden in Iran, maar met een bevolking waarvan de helft onder de 30 jaar oud is, valt zo’n verbod moeilijk te handhaven.

De regisseur is hoofdgast op het Movies That Matter Festival in Den Haag, dat een retrospectief aan zijn werk wijdt. De hoofdpersonages in No One Knows About Persian Cats zijn twee jonge muzikanten – zangeres Negar en toetsenist Ashkan – die net uit de gevangenis komen en pogingen doen het land te ontvluchten. Ze willen hun droom – een muziekoptreden in Londen – waarmaken. In zijn deels gedramatiseerde en deels als documentaire opgenomen film volgt Ghobadi het tweetal bij alle strubbelingen van het (illegaal) verkrijgen van paspoorten en visa.

‘Ik ontmoette Negar en Ashkan tijdens de voorbereidingen van mijn film. Ze vertelden me dat ze naar Londen wilden, voor altijd. Ik zei: oké, geef me twee dagen om het script aan te passen.’

Na de wereldpremière op het Cannes Filmfestival, keerden de twee – die samen het bandje Take It Easy Hospital vormen – ook echt niet meer terug naar Iran. Dat was vooraf doorgesproken, legt de regisseur uit, die er zelf ook rekening mee hield dat hij met zijn clandestiene film direct een streep zou zetten onder zijn carrière in Iran.

Ghobadi, gevierd maker van internationale arthouse-successen als A Time for Drunken Horses (2000) en Half Moon (2006) kreeg in eigen land toch al nauwelijks meer een poot aan de grond. ‘Mijn films werden er amper of niet vertoond. Maar nu kreeg ik ook geen vergunning meer om een nieuwe film op te nemen. Kunstenaar zijn in Iran is nu onmogelijk, tenzij je jezelf continu censureert. Maar dat wilde ik niet langer.’

Toen hij na zijn bezoek aan Cannes terugvloog naar Teheran werd Ghobadi gearresteerd. Hij zat een week in de cel.

No One Knows About Persian Cats is ook een reis langs de uiteenlopende (verborgen) muziekstromingen die Teheran rijk is. De beoefenaars repeteren verstopt in een kelder, of bijvoorbeeld in een koeienstal. ‘Dat is allemaal echt. We konden overal maar één keer filmen, anders werd het risico te groot. Ik geloof overigens dat je de stress, de nervositeit en de energie van Teheran ook enkel kunt vangen wanneer je zo werkt zoals wij, met een kleine crew en een kleine camera.’

Ghobadi, die ervan uitging dat hij werd afgeluisterd, wisselde tijdens de opnames dagelijks van telefoon. Sommige shots buiten, waarin ook echte agenten te zien zijn, filmde hij op de vergunningen van collega-regisseurs.

‘Dat kan. Als je tenminste een paar duizend dollar betaalt. Ik toonde dan een fictief script, waarmee ze wel akkoord gingen.’

Naar het festival in Den Haag nam hij ook een van de muzikanten uit zijn film mee; Shervin Najafian, die in No One Nows About Persian Cats getraumatiseerde kinderen muziekles geeft, en dat ook in het dagelijks leven doet. Bij aankomst in Nederland vernam Najafian dat de politie zijn huis is binnengevallen en zijn computer en muziek-cd’s in beslag heeft genomen.

‘Hij kan niet meer terug’, zegt Ghobadi. ‘Dus jullie zullen hem moeten helpen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden