Spierballenkunst en giga-bloemen

Fluisteren en je eigen stem terughoren, afgeschoten worden met een kanon, tekeningen die werkelijkheid worden. Op de Kleine Biënnale komt participatiekunst tot zijn recht....

In de druipende regen draait André van Bergen de schroeven van zijn enorme houten kanon aan. Bovenop de heuvel waarin Fort ’t Hemeltje verscholen ligt, steekt het gevaarte schuin de lucht in. De loop precies wijd genoeg om een kind of een petieterig vrouwtje in te stoppen. De kogelhuls – een oliedrum – waarin de menselijke kogel kan plaatsnemen is strak aangespannen met enorme elastieken.

De kunstenaar merkt achteloos op dat je na de lancering gewoon in het meertje in de verte terechtkomt. Of op de snelweg daarachter natuurlijk, als het tegenzit.

Fort ‘t Hemeltje in Houten, even onder Utrecht, huisvest de komende weken De Kleine Biënnale, een tweejaarlijks kunstevenement voor kinderen. Ook zonder kunst is het fort een oord waar kinderen de wildste avonturen kunnen beleven. Je kunt rondsluipen door de veiligheidsgangetjes rond de kruitkamers bijvoorbeeld. Of je kunt van een heuvel naar beneden glijden, om beneden te ontdekken dat er een heel gebouw onder schuilgaat.

Fort ‘t Hemeltje maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de rij forten tussen Gorinchem en Muiden. Het verdedigingssysteem, waarbij grote stukken land bij een aanval onder water gezet werden, was achterhaald tegen de tijd dat het voltooid werd in de 19de eeuw.

Een deel van de de forten kan tegenwoordig bezocht worden om te eten, te slapen – of kunst te kijken. De Kleine Biënnale heeft tien nieuwe kunstwerken over dit spannende terrein verspreid.

Sommige kunstenaars gebruiken de militaire geschiedenis, zoals André van Bergen met zijn imposante kanon. De Engelse kunstenaar Mark Bain neemt het geluid van bezoekers op en stuurt dat, geholpen door een enorme versterker en de galm in de gewelven, als rollende donder weer terug door de gangen. Waar vroeger de kanonnen opgesteld stonden, worden de kinderen nu door geluid van hun sokken geblazen.

De organisatie heeft een balans gevonden tussen dit soort spierballenkunst en bescheidener werken. Servet Kocygit werkte in de aanloop naar de tentoonstelling samen met groep zeven van een basisschool en toont alleen het resultaat als de manshoge foto Higher Education, die kinderen stomverbaasd doet uitroepen ‘of dat echt zomaar mocht’, al die tafels opstapelen in de klas.

En de Koreaan Yeondoo Jung liet kinderen hun toekomstdromen tekenen en bouwde die vervolgens in sprookjesachtige sets precies zo na voor een foto. Wonderland heet de fotoserie die mooi inzicht geeft in de werking van de kinderfantasie. Zonder zorg om perspectief, zwaartekracht of realisme. Met bloemen met stelen van drie meter hoog, haar dat in draden als zeewier wappert en een slaapkameraanzicht dat meteen ook een plattegrond is – door de foto’s van Yeondoo Jung valt het vooral de grote mensen op.

Bij ongeveer de helft van de werken wordt interactie van de kinderen verwacht. Ze komen terecht tussen prachtige brommers-met-insectenlijven van Ingrid Mol, die deel uitmaken van een verhaal dat gaandeweg duidelijk wordt. Of ze mogen fluisteren in microfoons in een installatie van Suchan Kinoshita, en later hun eigen woorden in de gangen terughoren.

Dat doet erg denken aan de ‘participatiekunst’ die tot voor kort nog populair was op kunstmanifestaties voor volwassenen – veel van deze kunst zou daar gewoon zo kunnen staan. Het verschil is dat volwassenen zich sneller generen, en dat dit soort kunst hier eigenlijk beter tot zijn recht komt.

Dat de samenstellers ervaring hebben met locatiekunst en -theater (curator Mark Kremer programmeerde lange tijd voor het Utrechtse Festival aan de Werf) is ook een voordeel: de kinderen die over het terrein zwerven krijgen de kunst in kleine porties voorgeschoteld en hebben daardoor steeds weer zin om zich ergens in te verdiepen of aan mee te doen.

Zo is de Kleine Biënnale een alternatief voor kunst-met-uitleg in een museum, voor gekmakende pretparken, en is het een dagje uit dat zelfs de kleine kunsthaters over de streep trekt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden