Spaanse clerus draagt tienduizend martelaren aan

Spanje is in de twintigste eeuw de natie der martelaren bij uitstek geweest. Althans, dat menen de Spaanse bisschoppen. Zij hebben het Vaticaan een lijst doen toekomen van mensen die hun leven hebben gegeven voor het katholieke geloof en derhalve in aanmerking komen officieel tot martelaren te worden verheven....

Paus Johannes Paulus II wil in het jubeljaar 2000 extra eer betonen aan de martelaren van de twintigste eeuw en heeft al zijn bisschoppen gevraagd kandidaten te stellen voor het martelaarschap, in de katholieke traditie het voorportaal van zaligverklaring en later heiligverklaring. De Spaanse bisschoppen hebben het verzoek op extreme wijze gehonoreerd met 10 duizend kandidaten. Tweede op de lijst van martelaren-naties is Mexico, dat overigens slechts 200 namen heeft ingeleverd.

De meeste Spaanse kandidaten werden om het leven gebracht tussen 1931 en 1939, tijdens de Tweede Republiek en de Spaanse burgeroorlog volgend op de opstand van generaal Franco, die volmondig gesteund werd door de katholieke kerk. De bisschoppen omschrijven deze periode als 'de laatste religieuze vervolging in Spanje'.

Volgens de Spaanse bisschoppenconferentie stierven tijdens de burgeroorlog '6832 mensen als martelaren van het geloof, van wie 4184 leden van de seculiere clerus, 12 bisschoppen, een afgezant van het Vaticaan, 2365 monniken, 238 nonnen en verschillende seminaristen'.

Direct na overwinning van Franco en het begin van diens dictatuur werd Spanje door paus Pius XII bestempeld tot 'de uitverkoren natie van God' die de atheïstische horden had verslagen. Pius zette een reeks zaligverklaringen van Spaanse martelaren in gang waaraan Paulus VI na het Tweede Vaticaans Concilie een einde maakte om de oude wonden van de burgeroorlog niet open te rijten.

De huidige paus heeft meer zaligen en heiligen in de 'catalogus' opgenomen dan al zijn voorgangers in de twintigste eeuw samen: hij verklaarde 282 personen heilig en 828 zalig; 405 van het totaal op grond van martelaarschap en daarvan waren meer dan de helft Spanjaarden. In november vorig jaar werden in Rome acht Spaanse monniken gecanoniseerd die in 1934 door linkse opstandelingen in Asturias waren geëxecuteerd.

De rol van de katholieke kerk tijdens de burgeroorlog en de Franco-dictatuur blijft een bron van ongenoegen en twisten. Naast het leger was de kerk de belangrijke pijler waarop de macht van de caudillo rustte. De hiërarchie schaarde zich nadrukkelijk aan de kant van de overwinnaars en leverde geen enkele kritiek op het bewind. De bevolking sprak van 'de dictatuur van de zwartrokken'.

De bisschoppen willen nog altijd geen afstand nemen van dat verleden.

Terwijl de kerk in bijvoorbeeld Frankrijk excuses heeft aangeboden voor haar rol tijdens de Tweede Wereldoorlog en de paus herhaaldelijk om vergiffenis vraagt voor de fouten die zijn gemaakt door de kerk (zelfs de excommunicatie van Luther heeft Johannes Paulus ongedaan gemaakt), vinden de Spaanse bisschoppen het onnodig de positie van de kerk als bondgenoot van Franco te veroordelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.