SPAANS BASKENLAND

DE SPAANSE premier Aznar dreigt de ETA en haar aanhang dat zij op hun tellen moeten passen en dat zij er heel snel achter zullen komen wat hij daar precies mee bedoelt: 'Vraag me niet naar nadere details.'..

Wat voor geheim strijdplan zou Aznar ontwikkelen om een eind te maken aan de nog altijd aanzwellende golf van terroristische aanslagen? Een militaire bezetting van Baskenland? Het oppakken van alle tienduizenden Basken die bij de verkiezingen stemmen op Euskal Herritarrok, de politieke tak van de ETA? Het opzetten van doodseskaders zoals begin jaren tachtig gebeurde onder een socialistische regering?

Deze suggesties zijn natuurlijk ondenkbaar. Zolang hij aan de macht is, benadrukt Aznar de ETA te bestrijden met alle wettige middelen die hem ten dienste staan. Bovendien zijn de pogingen de Baskische kwestie 'militair' op te lossen in het verleden (tijdens de Franco-dictatuur) al uitgeprobeerd, en zonder enig resultaat.

De vraag hoe het geweld dan wel uitgeroeid kan worden, is om wanhopig van te worden. Dertig jaar lang al gooit de ETA met bommen en maakt links en rechts mensen af met een nekschot. En tot op heden heeft niets daartegen geholpen. Tegengeweld en volle gevangenissen, een algehele amnestie voor de terroristen, autonomie voor Baskenland die verder gaat dan waar ook, het heeft allemaal niet mogen baten.

Het enige dat helpt, is tegemoet komen aan de eis van de ETA: volledige onafhankelijkheid van Baskenland. Dat idee zou bespreekbaar zijn indien een ruime meerderheid van de Basken er voorstander van zou zijn. Maar keer op keer blijkt dat gematigde en radikale nationalisten niet meer dan de helft van de bevolking uitmaken, en de rest wil niet van het idee horen. Laat staan de inwoners van de deelstaat Navarra en van Frans Baskenland, die in het nationalistische concept een inherent deel van het mythische vaderland Euskal Herria zijn.

De doelstelling is dus niet te verwezenlijken: niet alleen Spanje, maar ook Frankrijk zou een deel van zijn grondgebied moeten afstaan tegen de zin van de bewoners daarvan. Die zouden worden uitgeleverd aan lieden die niet het minste respect voor het menselijk leven tonen en wier politieke overtuigingen een wirwar van nationalisme, leninisme, racisme en basisdemocratie zijn. Al met al een garantie voor een intolerante dictatuur.

Met die weg afgesloten, is het perspectief voor het beëindigen van het Baskische terrorisme weinig opbeurend. Na elke aanslag volgt een ritueel van veroordelingen, harde woorden, dreigementen en demonstraties. Spanje is ziek van het geweld, dat is duidelijk. Twee jaar geleden leek het beleid van het opsporen en strict vervolgen van de daders succes te hebben. De veiligheidsdiensten infiltreerden in de organisatie en in samenwerking met de Franse autoriteiten werden hele reeksen terroristen opgepakt en veroordeeld.

De ETA kondigde een bestand af, officieel om de mogelijkheden voor een politieke oplossing te onderzoeken. In werkelijkheid om de uitgeholde organisatie weer op de been te helpen, nieuwe commando's onder de radikale jeugd in Baskenland te werven en de infrastructuur te herzien. Het huidige offensief met vrijwel dagelijks aanslagen in heel Spanje toont aan dat de ETA een enorme slagvaardigheid heeft ontwikkeld.

De terroristen beschikken ook nog altijd over een sterke 'omgeving', zoals het in het jargon heet. Sympathisanten die informatie inwinnen en doorgeven, en die de daders van de aanslagen safe houses bieden. De laatste moord, op de ex-gouverneur Jauregui, was tekenend: de man woonde in Chili, kwam over voor een korte vakantie en zijn aanwezigheid werd direct verlinkt. Het legioen potentiële verklikkers is groot. Bij de laatste verkiezingen haalde Euskal Herrotarrok 17 procent van de stemmen.

Aznar richt zich vooral tegen de Baskische Nationalistische Partij (PNV), die weigert de banden met de radikalen te verbreken en dus een handlanger is. Deze strategie van verkettering van de grootste regeringspartij van Baskenland werkt vooralsnog averechts.

De PNV maakt er allang geen geheim meer van ook volledige onafhankelijkheid na te streven, zij het langs democratische weg en zonder slachtoffers te maken. De partij is door de constante ETA-aanslagen echter in het nauw gebracht en reageert zich af op Madrid, waardoor een dialoog steeds verder op de achtergrond raakt.

Het zomeroffensief van de ETA zal aanhouden, en de dreigende taal van de premier belooft weinig goeds. Zoals de schrijver Vazquez Montalban gisteren zei: 'De zomer is nog maar net begonnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden