Interview sophie hilbrand

Sophie Hilbrand: ‘Ik vond burn-out altijd een beetje een zwaktebod, tot ik er een kreeg’

Na Sophie in de kreukels, over botox, maakt presentator Sophie Hilbrand nu de tv-serie Sophie in de mentale kreukels, over haar burn-out en wat ze daar (niet) van leerde. ‘Ik kan nog stééds niet niksen op de bank.’

Sophie Hilbrand: 'Ik vond een burn-out altijd een beetje een zwaktebod, totdat ik er zelf een kreeg.' Beeld Robin de Puy / de Volkskrant

‘Ik weet nog dat ik op een dag in mijn agenda keek en dacht: holy shit, wat druk! Toen kreeg ik een telefoontje, of ik Spuiten & slikken wilde overnemen van Nicolette Kluijver, die zwanger was. Het leek me ergens wel lachen, maar ik voelde vooral paniek: hoe dan?! Ze hebben niet door hoe druk het is! Kort daarna ging het mis, op een draaidag van Ruben vs Sophie. Ik moest een plan schrijven, maar dat lukte niet. Mijn hoofd was blanco, er kwam geen idee meer in me op. Het gaat niet, zei ik, en ik ging naar huis. De hoofdredacteur van BNN is me een paar dagen later komen opzoeken. Aaaah, zei hij terwijl ik in de keuken stond te huilen. Zó ongemakkelijk, zo kut.’

Sophie Hilbrand (41) leunt ontspannen voorover. Ze draagt de trui, jeans en sneakers waarin je haar kunt uittekenen. Knot op het hoofd, open blik. Gestaag werkt ze zich deze morgen door een stapel pannekoekjes met fruit in het Amsterdamse café The breakfast club, terwijl ze honderduit vertelt over de burn-out die haar drie jaar geleden trof.

Uiteindelijk zat ze op doktersadvies zes maanden thuis. Met enige verwondering haalt ze de gebeurtenissen uit die periode in 2013 terug. ‘Ik vond een burn-out altijd een beetje een zwaktebod', zegt ze. 'Toen ik er zelf een kreeg dacht ik: hè, ik? Ik dacht dat dit me nooit zou overkomen.’ Ook bij BNN waren ze verbaasd. Hun stoere, stuiterende Sophie een burn-out? Voor haar tv-serie Sophie in de mentale kreukels, vanaf 21 maart te zien, begon Hilbrand, tot dan toe ‘niet heel zelfreflectief’, een zoektocht naar het ontstaan van haar burn-out. Ze gaat haar eigen sporen na, maar ontleedt ook de stressmaatschappij. Want ze is niet de enige, 1 op de 7 mensen kampt met burn-outklachten. Volgens het beproefde recept van het televisieprogramma Sophie in de kreukels, over botox, spreekt Hilbrand allerlei deskundigen en doorspekt ze haar inzichten met smakelijke quotes van BN'ers. Ze komt tot het ongemakkelijke inzicht dat ze eigenlijk weinig heeft veranderd.

Waarom maak je pas drie jaar na je burn-out een programma erover?

‘Ik had tot voor kort niet uitgebreid stilgestaan bij wat er was misgegaan. Pas toen ik Sophie in de kreukels over rimpels maakte, dacht ik: ik vind het innerlijk nog wel interessanter om te onderzoeken. Ik werd nieuwsgierig naar een periode waarvan ik me niet zoveel kon herinneren.’

Je had net je tweede kind gekregen in 2013. Was dat de nekslag?

‘Ja. Ik had zo veel energie dat ik twee weken na de bevalling alweer aan het werk ging. Kolven deed ik even achter in de auto met een koelboxje naast me. Al snel putten de slapeloze nachten en de borstvoeding me uit. Ik werd prikkelbaar en emotioneel, voelde me down. Ik sliep niet meer, wist niet meer wat ik wilde. Maar ik bleef doorsprinten. Ik kon alleen maar denken: welke eindstreep moet ik vandaag halen en hoe ga ik dat in godsnaam doen? Alles werd een last. Het viel me zo van mezelf tegen toen ik me op een gegeven moment niet meer fit voelde.’

Je noemde het in die tijd een 'bijna-burn-out'. Waarom?

‘Ik herkende me niet in de mensen die geen vaatdoekje meer kunnen vastpakken van vermoeidheid of zwaar depressief zijn. Ik dacht dat dát een burn-out was. Zo erg was het bij mij niet. Fysiek functioneerde ik nog aardig, alleen werd de mentale druk me te veel. Toen ik na twee maanden thuis weer wilde werken, kreeg ik kortsluiting in mijn hoofd. Als mensen me in die tijd vroegen: maar wat wíl je dan, dacht ik: ik wil je nu keihard op je bek slaan! Het is een chaotische soep in mijn hoofd, ik ben bezig te overleven en jij vraagt me wat ik wil? Ik heb werkelijk geen idee.’

Waarom werk je zo hard?

‘Ik ben heel enthousiast over mijn werk. Daarnaast zit het gewoon in me om mezelf uit te putten. Ik ben er door de serie wel achter dat werk in mijn geval niet de enige oorzaak was; ik doe het natuurlijk ook zelf. Er zijn zat mensen in vergelijkbare omstandigheden die niet omvallen. Ik ben een waardeloze planner, bijvoorbeeld. En ik ben best impulsief. Ik gooi mijn ideeën eruit, en dan komt er weer een nieuw idee bij me op en wil ik alles veranderen. Dat geeft stress. Toen ik 40 werd, kreeg ik van mijn vriendinnen een knipselmap over mij. Daar stond in: ‘Voor de beste ideeën en plannen die daarna net zo makkelijk weer worden afgezegd, moet je bij Sophie zijn.’ Ik moet leren nadenken voor ik een plan de woonkamer in slinger en mijn gezin al op het paard zit.’

Hilbrand groeide op in een warm en bedrijvig nest. Haar vader was directeur van een afvalcontainerbedrijf en haar moeder werd zijn secretaresse toen Sophie en haar zus groter waren. Sporten, spelletjes, veel humor, clubjes en verenigingen, het gezin Hilbrand bruiste en het was er altijd een zoete inval. ‘We waren de hele tijd dingen aan het doen’, zegt Hilbrand. ‘Dat was leuk, maar we stonden misschien wat weinig stil bij het gevoel. We zijn niet zo van de confrontaties en willen liever dat het gezellig is. Als puber had ik een vriendin die ook in de serie over haar burn-out praat. Wij waren stoer, vonden we, en daar hoorde kwetsbaarheid niet bij.’

Haar ouders lieten haar vrij. ‘Ik stuiterde door het leven zonder lang genoeg na te denken over wat ik nou wilde. Ik deed wel eens een beroepskeuzetest, maar kon niet kiezen.’ Als tiener was ze rusteloos, als student marketing miste ze grip op het leven en vluchtte in verliefdheden. ‘Ik had mijn pad nog niet gevonden, zocht het in cursussen en bijbaantjes en leefde veel 's nachts. Ik was een flierefluiter en wilde altijd doorrausjen, bang om iets te missen. Ik werd pas rustig als iedereen sliep.’ Impliciet kreeg ze wel haar vaders levensinstelling mee van ‘hard werken zonder piepen’. Haar leven kreeg pas richting toen ze op haar 26ste voor het televisieprogramma 6pack ging werken. De opluchting was groot en ze stortte zich er vol op. ‘Hier kwam na alle omzwervingen alles samen.’

‘Ik moet leren nadenken voor ik een plan de woonkamer in slinger en mijn gezin al op het paard zit.’ Beeld Robin De Puy

Het is eigenlijk wonderlijk dat je niet eerder bent ingestort.

‘Nou, ik heb wel eerder een soort burn-out gehad. Toen ik 6pack deed, heb ik ook een maand thuisgezeten, omdat ik niet sliep. Ik was de hele dag ideeën aan het bedenken en draaide door. Zo verantwoordelijk voelde ik me. Jammer dat je niet harder geknald bent, zei mijn toenmalige vriendje. Dan was je misschien van je gedrag afgekomen. Maar ik ben pas echt geknald na mijn tweede kind.’

Heeft de combinatie van werken en zorgen je uiteindelijk genekt?

‘Ja. Ik veranderde mijn levensstijl niet nadat mijn eerste kind was geboren en ook niet na de tweede. Ik dacht: dat doe ik er wel even bij. Maar de omslag naar een gezin bleek groot. Mijn generatie is opgevoed met het idee van carrière moeten maken, kinderen kwamen later wel. Het was: grijp je kansen, een slimme meid is op haar toekomst voorbereid! En nu zitten vrouwen van tegen de 40 aan de ivf omdat de carrière voorging. Voor het moederschap zijn we veel minder geënthousiasmeerd. Dat kon wel wachten; we hadden als generatie vrouwen eindelijk de mogelijkheid om te werken.

‘Ik had best wat beter voorbereid aan het moederschap willen beginnen. Dan had ik er beter over nagedacht hoe ik de eerste periode met kleine kinderen had willen doorbrengen. Ik vind het nogal een meerwaarde, moeder zijn. Als ik naar mijn kinderen kijk en denk: jullie hebben in mijn buik gezeten, dan geeft mij dat een fantastisch gevoel. Dat het bevredigend kan zijn fulltimemoeder te zijn, kwam eerst niet eens in me op. Met de kennis van nu zou ik na de bevalling - hier met die baby! - drie maanden in het park gaan wandelen.’

Echt? In Sophie in de mentale kreukels maakt je partner Waldemar Torenstra zich zorgen over een volgende burn-out omdat je nog steeds zo hard werkt.

‘Ja, dat is confronterend. Het ligt soms op de loer. Door dit programma te maken, kwam ik erachter dat ik niet wezenlijk ben veranderd. Ik doe vaak te veel en zorg niet altijd goed voor mezelf.

‘Twee kleine kinderen, twee banen, dat is bikkelen en veel mensen zullen zich erin herkennen. Ik zou niet anders willen, je hoort mij niet zeggen: terug naar het aanrecht met die vrouwen, maar het vergroot de kans op een burn-out wel voor tweeverdieners. Ik heb goede oppassen en heb een deel van mijn sociale leven opzij geschoven, maar het blijft puzzelen hoe ik mijn tijd indeel. We moeten elkaar er maar doorheen loodsen.’

In de leader van Sophie in de mentale kreukels rolt er een traan over je wang. Wat vond je het ergst van je burn-out?

‘Dat ik er niet genoeg voor de kinderen kon zijn. Ik had gewoon een baby'tje thuis! Als die traan rolt, denk ik aan de dag dat mijn oudste uit school kwam en vroeg: waar is mama? En dat ik toen in bed lag en niks kon. Maar de kinderen hebben er volgens mij niet veel van gemerkt. Ik was juist lekker veel thuis ineens.’

Kun je er nu wel genoeg voor je kinderen zijn?

Stilte. ‘Het blijft lastig. Als ik me afvraag wie er thuis eten en dan ineens bedenk: kut, ik niet!, dan voelt dat zo... gkkkk.’ Ze maakt met haar handen een wurggebaar.

‘Ik heb de oerdrang op mijn kroost te zitten. Als ik op de set aan mijn kinderen denk, zegt alles in mijn lijf: naar huis! Maar zodra er iets leuks op werkgebied voorbijkomt, stort ik me daarin. Soms moet je ook over je moedergevoel heenstappen als je aan het werk bent. Ik las laatst een quote van een topvrouw bij Yahoo die zei: je kunt thuis blijven of parttime werken of vól voor je carrière gaan, maar pick one and go for it. Anders ben je voortdurend met jezelf in conflict. Ik doe alsof ik parttime werk, zodat ik overdag meer thuis kan zijn, maar ‘s avonds werk ik veel. Ik wil vol overtuiging keuzen maken. Dat vraagt om een wandelingetje af en toe, om tijd en rust. Een grote aanpassing in mijn leven. Als mijn kinderen beteuterd vragen of ik niet thuis eet, wil ik zonder schuldgevoel kunnen zeggen: nee, maar morgen wel.’

Voor Sophie in de mentale kreukels struint Hilbrand door de wondere wereld van behandelaars, experts en genezers. Ze praat onder anderen met een hersenwetenschapper, een psychiater, een mindfulnesstrainer en een paardencoach. Met haar kenmerkende lichte toon en open vizier ondervraagt ze hen.

‘Als mijn kinderen beteuterd vragen of ik niet thuis eet, wil ik zonder schuldgevoel kunnen zeggen: nee, maar morgen wel.’ Beeld Robin de Puy / de Volkskrant

Wat was je belangrijkste inzicht?

‘Dat mindere momenten bij het leven horen, niet alles hoeft voortdurend leuk te zijn. Psychiater Dirk de Wachter zei: laat ons ook een beetje ongelukkig zijn. Als ik niet opgewekt was, dacht ik voorheen dat er iets mis was. Ik vond dat je opgewekt móést zijn. Een ander inzicht: praat met je vrienden, zeker in deze tijd van persoonlijk geluk en succes nastreven. Want die ratrace maakt het er niet gezelliger op. Al zal ik nog steeds niet snel een vriendin bellen als het tegenzit.’

Welke therapie zou je kiezen uit het royale aanbod in je televisieserie?

‘De psychotherapeut. Ik ben wel eens in therapie geweest toen het misging en dat hielp. Ik leerde beter onder woorden te brengen wat ik voel. Dat zit niet zo in mijn natuur, maar ik kreeg er lol in. In mijn programma’s heb ik mezelf er ook in kunnen trainen. Bij nader inzien was dat opkroppen en dingen voor mezelf houden best eenzaam. Maar het kwam niet in me op om het te delen als het minder ging. Goedgeluimd zijn is toch gezelliger. Dat was ook een voedingsbodem. Ik heb niet op tijd aangegeven dat het niet meer ging; dat is helemáál ongezellig.’

Doe je het nu rustiger aan?

‘Ik kan nog steeds niet niksen op de bank. Mijn vastgeroeste levensinstelling is nog steeds: er moet wat gebeuren, anders is het saai. En: niet piepen. Toen ik zwanger was, dacht ik: wel arelaxed dat ik wéér een kind krijg en wéér thuis zit met zwangerschapsverlof. Sorry jongens, sorry, sorry, sorry! Ik heb een supergroot verantwoordelijkheidsgevoel naar BNN.’

Je bent niet assertief genoeg.

‘Inderdaad, maar ik vind het óók een van mijn leukste eigenschappen: ik help je, we gaan er gewoon voor. Ik wil niet the pain in the ass zijn, dat nooit. Hardnekkig, hè? Ik zie waar het misgaat en dan noem ik dát mijn leukste eigenschap.

‘Ik kan me voorstellen dat mensen denken: je hebt een leuke baan en een leuk gezin, dus houd even je bek met je burn-out en regel het dan. Count your blessings. Daar ben ik het mee eens. Dat het me soms niet goed lukt, geeft me een schuldgevoel.’

‘Ik kan me voorstellen dat mensen denken: je hebt een leuke baan en een leuk gezin, dus houd even je bek met je burn-out en regel het dan. Daar ben ik het mee eens.’ Beeld Robin de Puy / de Volkskrant

De verbazing bij BNN was groot, vertelde je eindredacteur. Jij, de immer stoere en vrolijke Sophie een burn-out... Vond je het genant?

‘Mijn eindredacteur vond het genanter dan ik. Hij vond het lastig mensen te vertellen met welk programma we bezig waren, merkte ik. Dan zei hij: ehm, Sophie heeft een burn-out gehad. Alsof het genant voor mij was, een zwaktebod. Blijkbaar doet het afbreuk aan het beeld dat mensen van je hebben. Dat ideaal van energiek, vrolijk en stoer, zo ben ik wel. Maar ik ben ook een stresskip en piekeraar. Dat vrolijke, stoere is ook een rol geworden die op televisie goed werkt. Ik heb er mijn succes aan te danken.’

Moet je voor je gevoel aan dat beeld voldoen?

‘Niet meer zo sterk, op een gegeven moment wordt die Sophie ook wel saai, vind ik. Ik zoek nu meer verdieping, dat zie je ook in mijn programma’s. Het zou toch oppervlakkig zijn alleen maar als een opgewekte energiebal door het leven te stuiteren. Ik vind het nu interessanter om in dat leven te wroeten. Het zijn gewaardeerde eigenschappen: draaft altijd op, superenergiek, lekker om tegen aan te lullen. Maar zo wil ik niet levenslang zijn. Er komen steeds weer andere eigenschappen bij.’

Ben je bang dat je er op een dag uit ligt bij de tv?

‘Nee hoor, ik kan me voorstellen dat ik dit nog heel lang doe, zoals Hanneke Groenteman of Mies Bouwman. En anders komt er iets moois voor in de plaats, daar heb ik vertrouwen in. Ik heb een fijne afslag bij BNN genomen met de maatschappelijke programma’s die ik maak. Tot die tijd deed ik gewoon wat mensen vroegen, ik dacht nooit: vind ik dit nog leuk, past het wel bij me? We sjeesden bij BNN door van het een naar het ander en het meeste wás ook leuk, maar op een gegeven moment gold dat niet meer. Dat heeft ook een rol gespeeld: ik ben van huis, maar waarvoor eigenlijk? Voor een wedstrijd tegen Ruben, in Ruben vs Sophie? Wacht even, is dit het wel?

‘Waldemar heeft toen wel eens tegen me gezegd dat ik me door de buitenwereld laat kickstarten. Dat als ik vermoeid thuiskwam om in mijn holletje te zakken, ik toch weer werd aangetrapt door mijn werk. Nu initieer ik zelf meer en plan ik mijn leven beter. Ik neem bijvoorbeeld de tijd om lange reizen te plannen, terwijl ik eerder dacht: ik kan eigenlijk niet weg.’ Pretogen: ‘Ik heb net een vakantie gepland zonder met BNN te overleggen. We gaan drie weken met de camper door Canada, lekker met zijn vieren.’ Dan: ‘Ik ben er niet rouwig om hoe mijn carrière tot nu toe is verlopen, want ik heb superveel meters gemaakt, maar ik heb nu meer de regie.’

Vorige maand gingen Waldemar en Sophie verkleed in onesies - zij als panter, hij als leeuw - naar de school van hun kinderen om carnaval te vieren. Dochter Robin ging als eekhoorn. Twee dagen heeft Hilbrand aan de eekhoornoren zitten naaien. Ze had slofjes in een tweedehandswinkel gekocht, die uit elkaar gehaald en er met ijzerdraad oren van gemaakt. ‘Gekkenwerk, maar het is zo’n gezellige tijd’, zegt ze. ‘Dat creatieve hoort een beetje bij de school. Ik zit ook bij het schoolkoor, terwijl ik niet kan zingen.’ Ze lacht.

In de serie laat ze haar stressniveau gedurende een dag opmeten. Haar gejaagde fietstocht door de stad om haar kroost op tijd uit school te halen, is met stip het stressvolste moment van de dag. ‘Dan kies ik ervoor om mijn kinderen op te halen, terwijl ik bedenk wat ik allemaal nog moet doen.’

Heeft je burn-out je nieuwe inzichten gebracht?

‘Over mijn kinderen zeker. Een tante van Waldemar vertelde eens dat haar dochter toen ze klein was na school altijd even moest huilen. Ze maakte zich zorgen en raadpleegde de school, maar daar speelde niets. Toen zei een arts: ‘Ik vind het logisch. Ze heeft zich de hele dag grootgehouden en dan komt ze thuis en daar is mama. Dan wil ze gewoon even in haar armen huilen. Zeg dan niet: ‘flink zijn’, maar zet een kopje thee en knuffel haar.’ Dat probeer ik nu ook bij mijn kinderen te doen. Als hun vriendjes naar huis gaan, zie ik die pruilhoofdjes van vermoeidheid en teleurstelling over dat vertrek. Terwijl ik eigenlijk denk: nou zeg, de hele dag staat ongeveer in het teken van waar jullie zin in hebben, kom op! Maar dan schakel ik om en zeg: kom maar even bij me. Ik wil dat mijn kinderen zich veilig voelen en zich kunnen openen.’

'Ik wil dat mijn kinderen zich veilig voelen en zich kunnen openen.' Beeld Robin de Puy / de Volkskrant

Welke rol heeft Waldemar in het gezin?

‘Waldemar is de stabiele factor thuis. Hij is een harde werker en kan extreem goed plannen. Als ik van de chaotische en impulsieve ideeën barst, zegt hij op een gegeven moment: we gaan het zó doen. Dan kan ik nog wel even blaffen, maar het werkt goed. Hij raakt in de war als ik dingen honderd keer wil veranderen en niet meer weet wat ik zelf wil.’

Waldemar zegt in de serie: ‘Een van je leuke kanten was dat je bakken met energie had. Dat is nooit meer teruggekomen.’

‘Ja, dat is zo. Ik heb wel even gerouwd dat mijn grenzeloze energie er niet meer was. Dat vond ik heftig. Ik miste die jeugdige overmoed van vroeger. Maar ik ben eraan gewend geraakt dat ik meer rust moet nemen. Ik heb mijn portie eindeloze onrust wel gehad. Als een kip zonder kop de deur uitrennen, dat ken ik nu wel. Ik stop nu sneller als ik een signaal van oververmoeidheid krijg. Als de koplampen van auto's te fel worden of geluiden te hard klinken, weet ik dat ik overprikkeld ben en gas terug moet nemen. Dan ga ik wandelen of sporten of yoga doen.’

Zei hij eigenlijk niet dat je minder leuk bent geworden?

Lacht. ‘Nou, dat mag ik toch hopen van niet! Hij vindt het leuk om de dingen scherp te formuleren. Hij is niet zo bang voor ongezelligheid.’

Hoe ziet het leven van Sophie Hilbrand 2.0 eruit?

‘Ik weet het nog niet. De uitdaging zit ‘m nu minder in het maken van een nieuw programma. Ik heb veel geleerd van BNN en deze kreukelprogramma’s, maar nu jeukt het. Het is tijd om andere kanten in mezelf aan te boren. Ik heb kennelijk toch de neiging gehad de plannen die anderen voor mij maakten te volgen, om te pleasen, ondanks dat ik zelfstandig ben en mijn eigen geld verdien. Wie weet begin ik ooit een eigen productiebedrijf, word ik echt een beetje de baas. Dat zal een behoorlijke stap uit mijn comfortzone zijn, maar ik kan het wel. Ik wil meer de regie nemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.