Eeuwige Leven Sonja van der Gaast

Sonja van der Gaast (1928-2018), feministe avant la lettre, mobiliseerde iedereen

Ze zat in het bestuur van de PvdA maar bereikte nooit de top: geen talent voor ondergeschiktheid. Des te meer voor solidariteit.

Sonja van der Gaast

Op 6 december 1979 verzamelden zesduizend vrouwen zich op het Malieveld voor een fakkeltocht naar het Binnenhof waar ze protesteerden tegen kernwapens. Het NRC kopte boven een grote foto: ‘Ban de Bom is terug’.

Sonja van der Gaast-Bakker Schut werd bekend als vredesactiviste. Zij was het brein achter de actiegroep Vrouwen tegen Kernwapens en de Brede Vrouwenvredesconferenties. Haar woning aan de Reinwardtlaan in Utrecht was soms een actiecentrum. Voor haar ging de strijd voor de vrede nauw samen met de strijd voor emancipatie. Wapens toys for the boys weerspiegelden het machtsstreven van mannen.

Sonja van der Gaast zou voor de PvdA in de gemeenteraad van Utrecht en in het landelijk partijbestuur zitten. Dat ze nooit de top zou bereiken had te maken, zo schreef een familielid, met het feit dat de Bakker Schuts geen talent voor ondergeschiktheid hadden. Voor solidariteit wel. Ze bleef de partij trouw tot haar overlijden op 10 mei, ondanks kritiek op de samenwerking met de VVD.

Feministe avant la lettre

Ze werd als Sonja Bakker Schut geboren in het dorp Ellecom op de Veluwe. Haar vader Frits Bakker Schut was directeur Nationaal Plan en Stadsontwikkeling in Den Haag. Haar ouders scheidden op haar derde, waardoor ze naast een broer ook drie halfboers had, onder wie voormalig RAF-raadsman Pieter Bakker Schut.

Haar ‘tweede vader’, huisarts in Arnhem, zat tijdens de oorlog in het verzet. Hij werd opgepakt en kwam via kamp Amersfoort in een tuchthuis in Darmstadt terecht. Dat versterkte haar gevoel van ‘nooit meer oorlog’. Na het gymnasium studeerde ze in Amsterdam sociale geografie. Hier leerde ze haar man kennen: de spoorwegarchitect Koen van der Gaast.

Na het huwelijk in 1952 zorgde zij voor de vier kinderen. ‘Ze werd fulltime huisvrouw, met de juiste pannelappen, de gemerkte theedoeken in een steeds ruimere woning. Ze speelde haar rol, hoewel het verlangen naar betaald werk bleef, feministe avant la lettre als ze was’, zegt haar dochter Saskia.

Ze werd actief in het vormingswerk voor jongeren. ‘Ze zag dat er weinig te doen was voor de jeugd in Utrecht en was onder meer betrokken bij de oprichting van het cultureel centrum de Kargadoor. In 2010, bij het 40-jarig bestaan, werd de grote zaal van de Kargadoor als eerbetoon naar haar genoemd; de Sonja van der Gaast-zaal’, vertelt James van Lidtht de Jeude, toenmalig wethouder in Utrecht en daarna burgemeester in Deventer en Almelo.

Pleitbezorger

In 1972 richtte ze het MIAC (Mondiaal Informatie en Actiecentrum) op dat mensen bewust probeerde te maken van de Derde Wereldproblematiek. Ze stond bekend als een groot pleitbezorger van samenwerking van de PvdA met andere linkse partijen. Ze betreurde dat het telkens mislukte. ‘Als je begrip hebt voor het standpunt van anderen, dan kan je ook makkelijker je eigen standpunt verdedigen’, zei ze in een interview met VredesMagazine.

Ze zat altijd op de linkervleugel van de partij. Het lidmaatschap van de gemeenteraad combineerde ze met een rol als activiste die bij ontruiming van een kraakpand moeiteloos met de krakers optrok.

Nadat haar man begin jaren negentig ziek werd, trok ze zich langzaam terug uit de politiek en het actiewezen. ‘Maar ze bleef geïnteresseerd’, zegt Saskia van der Gaast. ‘Ik heb mij de afgelopen dagen afgevraagd wat maakte dat Son alles en iedereen kon mobiliseren? En ik denk dat dat haar acceptatie van De Ander was, Die Ander die anders is en dat ook mag zijn.’ Op 7 juni zal de Utrechtse gemeenteraad stilstaan bij haar leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden