Sinds de machtsgreep in Cambodja verliest menigeen zijn baan 'Mekong-veerman dient nationale zaak'

Um Luonn wil zijn baan terug. Nieuw bewind of niet, de 50-jarige Cambodjaanse veerman laat zich niet zomaar opzij zetten door zijn voorganger, die een strafblad heeft wegens smokkel, maar tot de 'juiste' partij behoort....

Van onze correspondent

Toine Berbers

NEAK LOEUNG, Cambodja

Het lijkt een kansloze zaak, want Um Luonn, die behalve een Cambodjaans ook een Nederlands paspoort bezit, behoort tot de royalistische Funcinpec. Dat is de partij van de afgezette eerste co-premier, prins Norodom Ranariddh. Veel partijgenoten van Um Luonn hebben de wijk genomen naar het buitenland, want overal worden oude rekeningen vereffend, huizen ingepikt en banen overgenomen.

Um Luonn weet dat de Nederlandse ambassade bereid is zijn vrouw en hem te helpen bij repatriëring naar Nederland, waar zijn twee kinderen in Breda naar school gaan. Maar hij wil zijn drie veerboten over de Mekong niet in de steek laten, hoe aftands ze ook zijn. 'Ik ben de geschiktste persoon, want ik heb van de Neak Loeung Veerdiensten een winstgevende onderneming gemaakt.'

Onder donkere wolken puft het scheefhangende pontje slaperig naar de overkant. Lachend duiken kinderen van de roestige gangboorden het bruine water in. Het valt moeilijk voor te stellen dat de overtocht van West- naar Oost-Neak Loeung ook maar een moment de gedachten van 's lands sterke man kan beheersen.

Maar de schijn bedriegt. In het elegante, perfect onderhouden parkje voor het veerkantoor legt onderdirecteur Va Nath uit dat de verbinding tussen de hoge, met hutjes getooide oevers een belangrijke schakel is in hoofdweg 1, de verbinding tussen Phnom Penh en de Vietnamese metropool Ho Chi Minhstad (Saigon). 'De veerman van Neak Loeung dient een nationale zaak.'

Het is ook een lucratieve baan. Va Nath wil gezien de politieke gevoeligheden liever niets kwijt over Um Luonns voorganger, Phat Sareth. Die was na drie jaar veermanschap de trotse bezitter van twee riante villa's.

Maar Phat Sareths fortuin keerde in 1991, toen de politie in zijn pas aangelegde tuin enkele van de honderden gestolen Toyota-Landcruisers aantrof die de VN en andere hulporganisaties als vermist hadden opgegeven. Phat Sareth liet zijn ponten 's nachts overuren maken voor de smokkel naar Vietnam. Het hele stadje wist het al jaren. Maar niemand had iets durven ondernemen,omdat deze veerman de bescherming genoot van de machtige Cambodjaanse Volkspartij (CPP), de ex-communisten van Hun Sen.

Pas toen buitenlandse donoren zich boos maakten over de afvoer van hun wagenpark naar de zwarte markt in Saigon, greep de regering in. Maar Phat Sareth was in minder dan een jaar weer op vrije voeten. 'De schurk zei dat hij met het geweer tegen het hoofd door smokkelbendes tot medewerking was gedwongen', vertelt een hoge ambtenaar op het ministerie van Verkeer en Waterstaat .

Ook rechtspraak is in Cambodja politiek. Neak Loeung, waar op het modderige marktplein een sociaal-realistische Vietnamese en Cambodjaanse soldaat in witte steen de vriendschap uitbeelden, is een CPP-bolwerk.

De CPP bedacht Phat Sareth met de post van vice-gouverneur in de grensprovincie Svay Rieng. Daar wachtte hij zijn kans af om zijn oude baan weer op te nemen. Die kwam vorige week, toen de machtsgreep van de CPP op het platteland een uittocht van Funcinpec-functionarissen teweegbracht.

Um Luonn werd ontboden bij de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, Tram Iv Tek, CPP-bewindsman in de moeizame regeringscoalitie. Eigenlijk vallen belangrijke onderwerpen als het veer van Neak Loeung rechtstreeks onder minister Ing Kieth, de Funcinpec-man die de Nederlandse Cambodjaan aan zijn baan had geholpen. Maar het ongemakkelijke evenwicht is sinds de machtsgreep verstoord.

Ing Kieth vertoefde voor medische behandeling in Frankrijk. Hij faxte doktersverklaringen naar Phnom Penh om te bewijzen dat hij echt een zware operatie had ondergaan en niet een van die collega's is die vaker over Parijse boulevards slenteren dan langs de oevers van de Mekong. Het signaal dat Ing Kieth mogelijk wil samenwerken met Hun Sen kon evenwel niet verhinderen dat de CPP'er Tram veerman Um Luonn ontsloeg.

'Tram gaf wel toe dat ik mijn werk goed deed, maar hij stond onder druk', vertelt Um Luonn. 'We mochten de explosie in Phnom Penh geen staatsgreep noemen, maar dit was er duidelijk wel een: staatsgreep in Neak Loeung', zegt hij met een grijns.

De druk is volgens Diep Len, een van zijn 138 werknemers, uitgeoefend door de gouverneur van Svay Rieng, die vond dat de nieuwe veerman hem met te weinig egards behandelde. 'Um Luonn is te Nederlands geworden. Hij is kundig man, maar je moet in dit land ook de juiste mensen de juiste cadeaus geven', zegt Len, die zelf ruim tien jaar in Duitsland en Frankrijk heeft gewoond. Zijn baas kwam eind jaren zeventig als vluchteling naar Nederland.

'Natuurlijk, er gebeurt wel eens wat, maar dat is met een loon van veertig gulden in de maand noodzakelijk', lacht Um Luonn, die trots is op de vele vrienden die hij - zonder smeergeld - maakte. Hij sleepte veertig miljoen gulden Deense hulp in de wacht. Een fonkelnieuwe pont, die van de eigen werf afrolde, ligt klaar om in gebruik genomen te worden. Het CPP-parlementslid voor Neak Loeung, Cheam Yeap, is hem goedgezind en hielp hem met het indienen van zijn klacht bij de machtigste man van het land. Ook de Denen protesteerden. De premier krabbelde volgens Um Luonn 'Stuur deze man aub niet weg' in de kantlijn.

De spanning is nu te snijden. Path Sareth was gisteren op bezoek bij zijn vriend de gouverneur. Um Luonn pendelde de 65 kilometer heen en weer tussen het veerkantoor en de hoofdstad. Wie zal winnen? De Nederlandse Cambodjaan is ervan overtuigd dat hij mag blijven. 'Het is Hun Sens tactiek om vrienden onder de Funcinpec te maken. Hij wil geen dictator lijken', gokt hij.

Hun Sen probeert de van Ranariddh vervreemde vleugels van Funcinpec te paaien. Um Luonn kreeg zeven jaar geleden onenigheid met de ijdele prins. Misschien vertrouwt de premier het overzetten in Neak Loeung dan toch aan hem toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden