Sierra Leone verkeert in staat van ontbinding

In normale tijden moet je binnen twee dagen van Sierra Leone's tweede stad Bo naar Amsterdam kunnen reizen. Nu deden de Sierraleoonse onderwijzeressen Lucinda Bockarie en Safula Moijueh er negen dagen over....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Indachtig de internationale boycot van het West-Afrikaanse land, waar dit jaar een militaire staatsgreep plaatsvond, zijn er geen lijnvluchten meer op de hoofdstad Freetown. Ambassades zijn gesloten, dus visa zijn niet te krijgen. De ambtenarij werkt niet meer uit protest tegen de coup. Het telefoonnet beperkt zich tot Freetown. 'In Bo waren geen telefoonkaarten meer te koop', zegt Moijueh.

Ten einde raad togen de twee onderwijzeressen per bus en openbare taxi richting Guinee, om daar in Conakry het vliegtuig te pakken. Liberia zou dichterbij zijn geweest, maar aan de grens wordt gevochten tussen leger en militie.

De rit naar Conakry duurde drie keer zo lang als normaal. 'Steeds waren er wegversperringen met soldaten en ex-rebellen die de handen ineen hebben geslagen.' Hoeveel blokkades? 'Veel meer dan tien.' Steeds moest de uitnodiging van de Nederlandse gastorganisatie (Christelijke Plattelandsvrouwen Bond, CPB) worden getoond. Steeds moest er worden betaald. Aan de grens moesten de Guinese douaniers worden omgekocht. 'Het kostte ons meer aan smeergeld dan aan reisgeld', zegt Moijueh.

Eenmaal in Conakry kregen de vrouwen geen visum voor Nederland omdat ze geen vliegticket hadden. De CPB wist niet of ze erin zouden slagen Conakry te bereiken, en vond het te riskant de tickets vooraf te betalen.

Uiteindelijk zijn ze er toch in geslaagd Nederland te bereiken om de media, ministeries en non-gouvernementele organisaties ervan te doodringen hoe ernstig de situatie in Sierre Leone is.

Het land dreigt in de categorie Somalië te geraken: onbestuurbaar en opgegeven. Dat is de conclusie die de Amerikaanse publicist Kaplan al in 1994 trok in zijn geruchtmakende essay The Coming Anarchy, drie jaar na het begin van de rebellie door Foday Sankoh's Revolutionary United Front (RUF).

Vorig jaar dachten optimisten Kaplan de mond te kunnen snoeren. Toen werden er na een vredesakkoord democratische verkiezingen gehouden en Ahmed Tejan Kabbah werd tot president gekozen. Langer dan een jaar duurde de rust niet. Op 25 mei grepen de militairen de macht, na een verbond met hun voormalige vijanden van het RUF te zijn aangegaan. Sindsdien verkeert Sierra Leone in staat van ontbinding. De aanwezigheid van de West-Afrikaanse vredesmacht Ecomog, waarbinnen de Nigerianen domineren, heeft daar weinig aan kunnen veranderden.

Moijueh vertelt hoe het verenigd Sierraleoons leger zijn naam People's Army absoluut onwaardig is. De soldaten zijn jong, dronken, stoned en ongedisciplineerd. 'Hun gedrag kan van het ene op het andere moment omslaan.' Zodra ze niets te eten hebben, gaan ze roven. Van de chiefs trekken ze zich niets aan.

Economisch ligt het land dankzij de plunderingen en de sancties op zijn gat. 'Er heersen voedseltekorten. De ziekenhuizen zijn leeg, de banken gesloten. Scholen eveneens. Ambtenaren moeten maandenlang op hun salaris wachten.' Smokkel van en naar buurland Guinee vormt de overlevingsstrategie. Vooral de Sierraleoonse diamanten vinden gretig aftrek over de grens.

Moijueh ziet met lede ogen aan hoe haar leerlingen haar door de chaos ontglippen. 'Ze ontwikkelen een nieuwe levensstijl. Jongens gaan handelen in smokkelwaar of hangen rond met de soldaten. Meisjes gaan in de prostitutie.'

Op 23 oktober leek het tij weer even te keren, toen de militaire junta toezegde dat het de macht eind april zou worden overdragen aan de wettig gekozen president Kabbah. Maar inmiddels wijst alles erop dat het regime vooral van plan lijkt zijn eigen positie te versterken.

Bockarie is pessimistisch. 'De enige oplossing is vasthouden aan de recente vredesovereenkomst, die machtsoverdracht in april behelst. Verder moeten alle groepen ontwapend worden. Daarvoor is een neutrale vredesmacht nodig, zonder Nigerianen. Want die worden door de junta als partijdig beschouwd. Maar misschien willen ze wel pas aan opbouw denken als het gehele land is vernietigd, net als in Liberia.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden