Interview

'Seksuele spanning tussen mannen en vrouwen gooit de zaak overhoop'

Wat betekent het om nu man te zijn? Schrijver Maarten 't Hart: 'Ik was met vrouwen altijd op mijn moeder geënt.'

Maarten 't Hart: 'Ik heb nooit overwogen om mij om te laten bouwen. Maar ik koesterde wel de wens om iemand anders te zijn.' Beeld Imke Panhuijzen
Maarten 't Hart: 'Ik heb nooit overwogen om mij om te laten bouwen. Maar ik koesterde wel de wens om iemand anders te zijn.'Beeld Imke Panhuijzen

Schrijver Maarten 't Hart (71) hunkerde er jarenlang naar om een vrouw te zijn, maar toen hij zich verkleedde als 'Maartje', zag hij dat hij te groot en te schonkig was.

Wat heeft u van uw moeder geleerd?

'Haken, naaien, breien en borduren. Verder vooral angst en voorzichtigheid. Overal lagen catastrofes op de loer. De deuren in huis moesten stevig vergrendeld. De spinnen en bloedzuigers die ik mee naar huis bracht, vond ze vreselijk. Ze was ook bang voor planten. Ik had eens papavers voor haar geplukt. Nou, die moesten meteen weer weg. Opium, doodeng. Ze was ervan overtuigd dat mijn vader vreemdging, terwijl zijn gedrag daartoe geen aanleiding gaf. Haar voorzichtigheid ging zo ver, dat ze nog nauwelijks van haar plaats kwam. Reizen maken, ergens anders naartoe gaan, dat was er allemaal niet bij.'

Maarten 't Hart

1944 Geboren te Maassluis

1962 Eindexamen Groen van Prinsterer Lyceum, Vlaardingen

1968 Doctoraal biologie Rijksuniversiteit Leiden

1971 Debuutroman Stenen voor een ransuil. Daarna tientallen romans en essays

1975 Multatuliprijs voor Het vrome volk

1978 Gepromoveerd op de driedoornige stekelbaars

2003 Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw

2017 J.M.A. Biesheuvelprijs (niet opgehaald) en publicatie van de essaybundel De wereld van Maarten 't Hart

En van uw vader?

'Een heleboel. Werken met spijkers en hamers, stekkers uit elkaar halen. Hij was nergens bang voor. Als ik met hem op stap was, ik ook niet. Hij wilde graag een motor, maar dat mocht niet van mijn moeder. Zij was machtig, hoor.'

Voldeed u als kind aan uw vaders verwachtingen?

'Hij wilde dat ik flinker optrad tegen de rotjongens op school, dat ik niet zo'n schijtlijster was. 'Geef ze toch een hengst voor hun kop.' Ik vluchtte in de fictie. Door te schrijven had ik greep op de wereld. Bij het verwerven van een positie helpen goede hersens ook. Toen ik mijn doctoraalexamen haalde, had mijn vader tranen in zijn ogen. Op mijn academische prestaties was hij trots.'

Tot u als schrijver zijn gereformeerde geloof begon aan te vallen.

'Verschrikkelijk vond hij dat. Als kind zag ik al dat de Bijbel niet klopte, maar dacht ik dat God me nog wel tot zich zou roepen, net zoals hij in de Bijbel bij Samuel gedaan had. Als student vervloog die hoop. Mijn vader heeft alleen mijn eerste twee boeken nog meegemaakt, mijn moeder vrijwel mijn hele oeuvre. Steeds weer een dreun. We spraken er nooit over, maar via via kreeg ik te horen dat ze weer huilend had zitten lezen. Haar liefde heeft ze op mijn broer geprojecteerd. Hoe hij voor haar gezorgd heeft, is fantastisch. Op afroep beschikbaar.'

Als man/vrouw

De interviewreeks 'Als vrouw' maakt een doorstart met een nieuwe dubbelserie, waarbij 'Als man/Als vrouw' wekelijks wordt afgewisseld. Volgende afleveringen zullen op woensdag verschijnen.

Daniela Hooghiemstra interviewt de mannen, Ad Fransen de vrouwen.

U was dat niet?

'Ik ga niet helemaal uit Warmond naar Maasland omdat mijn moeder de afstandsbediening van de televisie niet onder de knie krijgt. Je kunt niet voor iemand anders leven. Ik vind dat althans niet verstandig.'

Op wat voor vrouwen viel u?

'Een beetje schuchtere en teruggetrokken types. Geen wilde gevallen. Wat dat betreft was ik op mijn moeder geënt. Ze hadden ook altijd donker haar, net als zij. Maar ik was niet goed in versieren. Ik kreeg weinig voor elkaar en zag er ook tegenop om, als je dan eenmaal verkering had, bij de familie op bezoek te gaan en verjaardagen bij te wonen. Als meisjesgek moest je ook op terrassen zitten en consumpties betalen. Dat ging allemaal af van mijn tijd om boeken te lezen.'

Vrouwen waren niet zo belangrijk voor u?

'Niet om achteraan te jagen. Ik heb wel goede vriendschappen met vrouwen, meer dan met mannen. Ik zou er ook niet aan moeten denken om met een man te leven. Ja, met mijn broer misschien.'

Lijkt uw vrouw op uw moeder?

'Ik dacht eerst van wel, maar het is toch niet zo. Ze lijkt behoedzaam, maar reist intussen de hele wereld over. Dat jaloerse heeft ze ook niet. Met haar is het op de een of andere manier wel gelukt. We dronken een kopje thee op haar studentenkamer en zo is het geleidelijk gekomen.

Zonder haar zou ik een rommelig bestaan leiden. Ze zorgt dat ik me schoon houd, dat mijn kleren gewassen en gestreken zijn, dat we op tijd eten. Zij is een stabilisatie-vin. Vroeger heb ik wel gedacht: ik ben autonoom. Maar als mij iets akeligs overkomt, vind ik het toch wel fijn als iemand mij in het ziekenhuis komt opzoeken.'

Dit klinkt niet zo romantisch.

'Ik heb liever een innige vriendschap dan hoge pieken en diepe dalen. Ik heb ooit flink gevreeën met een studente. Toen dat misging, ben ik in een diepe depressie beland.'

En toen dacht u: dit nooit meer?

'Dit is niet verstandig. Te ontregelend. Te akelig.'

Vindt u seksuele spanning in de omgang tussen mannen en vrouwen storend?

'Het gooit de zaak overhoop. Een tijdje is het geweldig leuk, maar daarna houdt het op. Als de vlam dooft, dooft ook de vriendschap, of misschien was die er dan zelfs wel nooit.'

U deed iedereen versteld staan toen u in 1991 op het boekenbal als vrouw verscheen.

'Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in mooie dameskleren. Ik heb nooit overwogen om mij om te laten bouwen, in gezond vlees wil ik niet snijden. Maar ik koesterde wel de wens om iemand anders te zijn. Mij te bevrijden van mijn angsten en mijn beperkingen. Niet altijd maar in die eigen huid te zitten.'

Als u een mooie vrouw zag, dacht u niet: die wil ik hebben, maar: die wil ik zijn?

'Ik was een beetje huiverig om met mooie vrouwen om te gaan. Maar hun gave om te betoveren vind ik fantastisch. Dat wilde ik ook.'

En lukte het?

'De eerste keer dat ik me in het openbaar als vrouw kleedde, ben ik vanuit mijn huis in Leiden naar de V&D gelopen om een pasfoto te maken. Op de heenweg was ik in de wolken. Maar toen de foto uit het apparaat kwam, zag ik: het is niet goed genoeg. Op de terugweg kreeg ik tot overmaat van ramp een man achter me aan, toeterend in zijn auto.'

Hij viel op u als vrouw?

'Dat weet je dus nooit zeker, hè? Gewoon een mooie vrouw worden is moeilijk als man. Op de beelden van het boekenbal zag ik later ook weer dat ik te groot en te schonkig was. Het zat er gewoon niet in. Inmiddels heb ik me daarbij neergelegd.'

Waarom heeft u zich in de jaren tachtig zo fel tegen het feminisme gekeerd?

'Aanvankelijk vond ik het een mooie beweging, maar als man kwam ik helaas niet binnen. Later draafden ze door. Ze schilderden mannen af als onderdrukkers, terwijl ik in mijn omgeving juist zag dat veel mannen door vrouwen onderdrukt werden. De tuinbroeken en het korte haar vond ik lelijk. Ze ontkenden de biologische verschillen, terwijl die evident zijn.'

U ontkende die zelf eigenlijk ook, door u als vrouw te verkleden.

'Achteraf vind ik dat ook naïef van mezelf.'

Zijn er op uw 71ste nog illusies over?

'Ik vind het leven er niet boeiender op geworden. Ik verveel me eigenlijk een beetje. Ik streef graag iets na, maar door mijn leeftijd heb ik het idee dat ik niet méér kan bereiken dan ik al bereikt heb. Mijn vrouw heeft daar minder last van, zij doet van alles. Ik zou weer een boek moeten schrijven. Het conflict over de in de Bijbel veronderstelde wedergeboorte dat in 1942 losbarstte onder de gereformeerden vind ik een mooi onderwerp. Of het zo is dat de doop die mogelijk maakt, zoals Abraham Kuyper beweerde. Midden in de oorlog vlogen ze elkaar daarover in de haren. Dat is van een absurditeit en een eigenaardigheid...'

Het idee dat wedergeboorte onder handbereik ligt, moet u wel aanspreken.

'Zeker. Ik begrijp de voorstanders ook. Maar de kinderdoop staat niet in de Bijbel en aangezien dat toch het boek is waarop de gereformeerden zich baseren, moet ik zeggen: sorry Abraham Kuyper, maar dit is helaas een hersenspinsel van u.'

Ervaart u veroudering als een probleem?

'De fysieke kwalen zijn vervelend, maar over de verandering van mijn uiterlijk maak ik mij geen zorgen. Ik vond het ook niet erg toen ik kaal werd.'

En die van uw vrouw?

'Zij ziet er nog heel jong uit. Met haar maatje 36 zou ze de mooiste dingen kunnen dragen, maar het heeft geen zin om dat tegen haar te zeggen, want ze luistert toch niet.'

Is het feminisme zinvol geweest?

'Vrouwen hebben veel van hun doelen behaald, maar ze hebben het er ook een beetje bij laten zitten. In de top van het bedrijfsleven zijn ze nog steeds ondervertegenwoordigd. Kennelijk zijn ze toch niet ambitieus genoeg.'

Als vrouw

In de serie Als vrouw liet de Volkskrant 28 succesvolle vrouwen aan het woord. Is de emancipatie voltooid? Een tussenbalans.

Topvrouw van het jaar Ingrid Thijssen: 'Van de schoolpleinmaffia heb ik mij nooit iets aangetrokken.'

Columnist Asha ten Broeke (34): 'De haat voor mij als vrouw met een mening is onvoorstelbaar.'

Ex-nieuwslezer Noraly Beyer: 'De weerstand die ik opriep als nieuwslezer ging niet om mijn vrouw-zijn, maar om mijn kleur'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden