Het eeuwige levenScotty Gravenberch (1970-2020)

Scotty Gravenberch (1970-2020): De man die al in 1998 Zwarte Piet aanpakte

Al 22 jaar geleden kwam hij met een boek waarin hij het racisme van Zwarte Piet aan de kaak stelde. Het succes van de campagne maakte hij niet mee.

Scotty Gravenberch

In 1998 publiceerde hij samen met antropoloog Lulu Helder het boek Sinterklaasje kom maar binnen zonder knecht, waarin zij als een van de eersten de traditionele figuur van Zwarte Piet als een vorm van alledaags racisme aan de kaak stelden.

Dat zij tegen heilige huisjes aanschopten, was duidelijk. De media vielen massaal over de samenstellers heen. ‘Nederland is tolerant, Sinterklaas is een Nederlands feest en dus is Sinterklaas niet racistisch, zo redeneert men’, zo verdedigde Gravenberch zich in een interview met Het Parool. Hij dacht toen dat het nog wel tien jaar zou duren voordat Zwarte Piet uit het straatbeeld zou zijn verdwenen.

Maar 22 jaar later duurt de discussie nog altijd voort. Dit jaar zal Sinterklaas vermoedelijk in de meeste gevallen zonder zwarte knecht binnenkomen, al is het niet helemaal duidelijk of de oorzaak ligt bij corona of bij de opwinding rond Black Lives Matter.

Scotty Gravenberch zal het zelf niet meemaken. Hij overleed 11 augustus in Portugal, nog geen maand na zijn 50ste verjaardag. Zijn jongere broer Ingo Gravenberch zegt dat de doodsoorzaak onduidelijk is. ‘Het autopsierapport is er nog niet. Wat we weten is dat het een natuurlijke dood was en geen corona.’

Vrijbuiter

Gravenberch was zijn hele leven een vrijbuiter – een rolling stone die gewoon vertrok als het hem ­ergens niet ­beviel. Hij was 17 maanden geleden naar Lissabon gegaan omdat hij daar een baantje kon krijgen bij een callcenter dat ­onder meer voor Uber werkte. ­Tegelijkertijd zou hij dan zijn nieuwe boek Ploegscharen van Deik kunnen voltooien. Het boek gaat over een televisiepresentator van het ochtendjournaal die het middelpunt wordt van de maatschappelijke polarisatie als een dronken tirade van hem ‘viral’ gaat.

PvdA-politicus en publicist ­Pieter Hilhorst was eind juli nog bij hem op bezoek in Portugal. ‘Hij zat goed in zijn vel. Hij dacht dat zijn boek mooi inhaakte op de ­gebeurtenissen rond Black Lives Matter. We gaan nu ons best doen om het toch gepubliceerd te ­krijgen.’

Hilhorst noemt Gravenberch een heel creatieve, slimme en grappige man. ‘Hij was ook een groot kunstenaar. Ik heb van zijn ouders twee schilderijen gekregen en die zijn fantastisch.’

Intelligente jongen

Scotty Gravenberch werd geboren in Den Bosch. Zijn vader Erwin Gravenberch was van Surinaamse afkomst, zijn moeder was Nederlands. Hij was een intelligente ­jongen die naar het gymnasium mocht. Maar later zou hij worden teruggezet naar de mavo. Nadat hij daar het diploma had gehaald, ging hij eerst in militaire dienst – zijn vader en opa waren allebei beroepsmilitair geweest – voordat hij besloot alsnog te gaan studeren. Na een colloquium doctum begon hij aan een studie filosofie.

Hier ontmoette hij Lulu Helder. Bij de samenstelling van het boek Sinterklaasje kom maar binnen zonder knecht kwamen zij in aanraking met programmamaker en publicist Anil Ramdas die toen ­samen met Stephan Sanders het televisieprogramma Het Blauwe Licht presenteerde. Pieter Hilhorst was daar redacteur. ‘Scotty volgde mij op. In 2001 ben ik samen met hem nog op bezoek geweest bij Ramdas in New Delhi waar hij toen als correspondent werkte voor NRC Handelsblad. Toen zijn we drie weken met elkaar opgetrokken en echte vrienden geworden’, zegt Hilhorst.

Volgens zijn broer Ingo was hij in de eerste plaats schrijver. Hij maakte gedichten, raps en verhalen, maar kon er niet van leven. Daarom had hij er allerlei losse baantjes bij. ‘Hij was iemand met een eigen kijk op de wereld. Hij gaf daar niet alleen commentaar op, maar probeerde ook altijd verbeteringen aan te dragen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden