Interview Schizofrenie

Schizofreniepatiënt: ‘Als je een psychose hebt, ga je door een hel. Het is echt lijden’

Thijs H. had ernstige psychische problemen ten tijde van de moorden op de Brunssummerheide en  in de Scheveningse Bosjes. Vrijdag staat hij voor de rechter. Schizofreniepatiënt Bart de Ruijter weet hoe het is om door psychoses gesloopt te worden, hij werd de stemmen in zijn hoofd de baas.

Bart de Ruijter: ‘Ik kreeg opdrachten van de stemmen: ik moest mijn hand naar mijn keel brengen, ik moest mezelf wat aandoen.’ Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Bosschenaar Bart de Ruijter (47) was tot zijn 19de een doodgewone jongen die fanatiek hockeyde, veel vrienden had en lekker naar de kroeg ging. Tot hij tijdens de introductieperiode van zijn hbo-managementopleiding in Den Haag ‘zomaar’ in een psychose terechtkwam.

Thijs H. 

Op vrijdag 16 augustus verschijnt Thijs H. voor de rechter. Hij wordt verdacht van het doodsteken van twee mensen op de Brunssummerheide en één vrouw in de Scheveningse Bosjes, begin mei. Alle drie de slachtoffers hadden één ding gemeen: ze waren de hond aan het uitlaten. De precieze toedracht is nog onbekend, maar het is niet uitgesloten dat Thijs H. in een psychotische toestand verkeerde. Wel is bekend dat hij wegens psychische problemen bij een ggz-instelling cliënt was. De 27-jarige verdachte ontkent dat hij de moorden heeft gepleegd.

In de jaren daarna kreeg hij nog vier psychoses, de laatste op 31-jarige leeftijd. Toen begon hij ook stemmen in zijn hoofd te horen. Hij kreeg opdracht om een mes te pakken en zichzelf wat aan te doen. De stemmen zeiden dat hij een mislukkeling was en eraan zou gaan. Of ze scholden hem verrot.

‘Die stemmen zijn slopend’, vertelt De Ruijter in zijn appartement in een speciaal woon/zorgcomplex voor zestien bewoners met schizofrenie in Den Bosch-Zuid. Na enkele jaren kreeg hij de diagnose ‘schizofrenie’. Niet alleen met therapie en medicijnen, maar vooral ook door erover te praten en te schrijven heeft hij zich herpakt. Hij hoort incidenteel nog stemmen in zijn hoofd, maar die zijn positief geworden.

De Bosschenaar heeft, ruim tien jaar geleden al, een boek geschreven over zijn ervaringen: Keerpunt, van psychose tot herstel. Hij geeft voorlichting op scholen en ‘empowerment’-cursussen aan lotgenoten. Als regiocoördinator van Anoiksis, vereniging voor en door psychosegevoelige mensen, ijvert hij voor her- en erkenning van zijn ziekte.

‘Ik ben het gevecht aangegaan tegen het stigma dat aan schizofrenie kleeft’, zegt hij. ‘Schizofrenie is een wrede ziekte, maar je kunt ermee leven. Er rust nog wel een enorm taboe op. Mensen denken dat je gevaarlijk bent. Maar minder dan 1 procent van de schizofreniepatiënten kan agressief gedrag vertonen – ze verpesten het feitelijk wel voor de anderen.’

Hoe heeft u uw psychoses beleefd?

‘De eerste kwam toen ik op mijn 19de net op kamers was gegaan in Den Haag voor mijn studie. Dat hoor je vaker: jonge mensen krijgen het door stress als gevolg van grote veranderingen in hun leven. Wat er gebeurde is zo moeilijk uit te leggen. Na de introductieperiode ben ik één tot twee weken ontspoord geweest. Ik sliep nauwelijks en had last van manisch gedrag. Ik raakte geestelijk en lichamelijk uitgeput. Ik was angstig en achterdochtig en durfde de deur niet meer uit. Ik had ook zogenoemde betrekkingswanen en dacht dat alle nieuwsberichten op tv of radio voor mij waren bestemd. Een vriend van mij heeft uiteindelijk aan de bel getrokken, waarna ik in het ziekenhuis werd opgenomen.

‘De tweede keer was aan het eind van mijn studie, tijdens mijn afstudeerstage. Het was hard werken in combinatie met een enorme prestatiedrang en avonden doorzakken in de kroeg. Ik raakte opnieuw in een psychose en werd zelfs een gevaar voor mezelf, waardoor opname in een gesloten kliniek onvermijdelijk was. Bij mijn laatste psychose werkte ik als accountmanager bij een Amerikaans kopieerbedrijf. De enorme targets en stress hebben mij gesloopt, waardoor ik in de ernstigste psychose terechtkwam die ik ooit heb meegemaakt.

‘Als je een psychose hebt, ga je door een hel. Het is echt psychisch lijden. Je hebt waanideeën: vreemde denkbeelden die niet stroken met de werkelijkheid. Je denkt dat alle mensen het op jou hebben gemunt.

‘Ik ben een aantal keren psychotisch geweest. Je bent echt van het padje af. Wat rest is de intense schaamte over de dingen die ik gedaan en gezegd heb tijdens mijn ontsporing. Ik ben zomaar gaan dansen in een kroeg, terwijl niemand dat deed. Ik heb met de fiets door de gangen van het bankkantoor gereden, waar ik werkte.’

Tijdens de laatste psychose, nu vijftien jaar geleden, kreeg u ook grootheidswanen en begon u stemmen te horen in uw hoofd. Hoe beangstigend is dat?

‘Het is verschrikkelijk. Hoe meer ik schrijf en spreek over mijn ziekte, des te meer kom ik tot de conclusie dat het een ontzettend rare ziekte is. En als ik het als patiënt zelf al een vreemde ziekte vind, wat moeten mensen die de ziekte niet hebben daar wel niet van denken?

‘Tijdens mijn laatste psychose dacht ik in contact met Jezus zelf te staan. Ik meende ook dat ik een belangrijker persoon dan de paus was. Ik was tevens een van de belangrijkste kardinalen die in nauw contact stond met Nelson Mandela – samen zouden we het terrorisme aanpakken.

‘Ik begon ook stemmen te horen. Ik kreeg meerdere opdrachten: ik moest mijn hand naar mijn keel brengen, ik moest een groot mes pakken, ik moest hardop zeggen dat ik eraan ging, ik moest overgeven (wat dan ook gebeurde), ik moest zomaar knielen of ik moest verplicht bidden. De vreemdste opdracht was om een dure fles champagne over mijn voeten te gieten – volgens de stemmen was dat een ritueel in Argentinië – weg dure fles.

‘De stemmen zeiden dat er indringers in mijn appartement waren geweest of dat er giftige muizen in de vuilniszak zaten. Ik werd bang om vermoord of ontvoerd te worden. Ik kreeg last van enge beelden in mijn hoofd, zoals het onthoofden van andere mensen en onthoofdingen bij mijzelf. Ook zag ik veel bloed voor me.

‘Iedere keer probeerde mijn psychiater me ervan te overtuigen dat de opdrachten en beelden mijn eigen fantasie waren. Maar ik weet absoluut niet waar ze vandaan komen. Eerst dacht ik nog dat de stemmen van bovennatuurlijke machten kwamen. Nu weet ik dat het een kortsluiting in de hersenen is. Het is een hersenziekte – deels erfelijk – waarvoor geen genezing is.

‘Een ander effect van schizofrenie is dat je er behoorlijk depressief van wordt. Je raakt vrienden kwijt – die kunnen je niet meer volgen of vinden je gevaarlijk – en komt in een isolement terecht. Ook krijg je gedachten over suïcide.’

Heeft een stem in uw hoofd weleens de opdracht gegeven om iemand anders wat aan te doen of te doden?

‘Nee, gelukkig niet. Ze hadden het alleen op mij gemunt: ik moest mezelf wat aandoen, want ik was een eikel en een mislukkeling. Of ik zou eraan gaan door toedoen van anderen. Ze probeerden me ook te raken op kwetsbare gebieden, zoals het geloof of mijn grote liefde. Dan zeiden ze dat Jezus slecht was of begonnen ze een ex-vriendin uit te schelden.’

Hoe bent u behandeld tegen de psychoses en stemmen in uw hoofd?

‘Het belangrijkste instrument is het nemen van medicatie, zoals antipsychotica en ook antidepressiva. Daarnaast heb je therapie en gesprekken met de psychiater. Bij mij heeft het bijhouden van een dagboek, het schrijven en praten over schizofrenie, ook therapeutisch gewerkt. Je moet tevens zelf de kracht vinden om de stemmen te negeren. Laat ze maar lullen, denk ik dan.

‘Ik moet accepteren dat ze een deel zijn van mijn leven. Ze zijn nu meer op de achtergrond gedrongen en ze zijn niet meer negatief. In ben heel langzaam baas in eigen hoofd geworden. Maar ik weet dat ze altijd terug kunnen komen.’

Hoe ervaart u uw leven nu als schizofreniepatiënt?

‘Eigenlijk best goed. Ik heb al ruim vijftien jaar geen psychose meer gehad. Je moet ook alert zijn op waarschuwingssignalen – dus je moet stress zo veel mogelijk proberen te voorkomen, een regelmatig leven leiden met een sociaal netwerk om je heen, alcohol en drugs laten staan. Je probeert de triggers die kunnen leiden tot een psychose voor te zijn.

‘Ik ben arbeidsongeschikt verklaard, maar doe vrijwilligerswerk, onder meer als begeleider in een verzorgingstehuis en als verslaggever van de nieuwsbrief. Ik vind het wel jammer dat ik afhankelijk ben van overheidsuitkeringen. Ik hockey, tennis en bridge. Door het slikken van het antipsychoticum clozapine ben ik wel snel moe – en ik ben zo verstandig om geen auto meer te rijden.

‘Je moet wel de guts hebben om iets van het leven te maken. Ik zie lotgenoten om me heen die alleen maar bij de pakken neerzitten. Die willen of kunnen niet meer gewoon leven, zien zichzelf vooral als patiënt en moeten voortdurend geholpen worden.

‘Natuurlijk is de één er beter aan toe dan de ander. Ik zie de psychiater maar één keer per jaar. Ik vecht voor een rijk en waardevol leven, en probeer net als ieder mens mijn dromen te realiseren. Ik voel me eigenlijk een gezond persoon met een psychische handicap. Dat wil ik ook steeds van de daken schreeuwen om het taboe te doorbreken: schizofrenie is niet eng en gevaarlijk.’

Lees ook:

Schizofreniepatiënten krijgen kickboksles om minder kwetsbaar te worden

Patiënten met een psychotische stoornis zijn bovengemiddeld vaak slachtoffer van geweld. Ggz-instellingen experimenteren met kickbokstrainingen om hen weerbaarder te maken. ‘Ze voelen zich vaak vervreemd van de werkelijkheid, angstig, minderwaardig, gestigmatiseerd en zijn daardoor minder weerbaar.’ 

Thijs H., een doodgewone, leuke, slimme jongen die nu verdacht wordt van drievoudige moord. Zijn vrienden en studiegenoten zijn verbijsterd. Hoe kan een slimme jongen die studeerde in Leiden en Delft zo ontsporen? ‘Hij zag er niet uit als een jongen die problemen had.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden