Schiller is terug in zijn eigen hotel

Geen hotel in Amsterdam met zo'n rijke geschiedenis als het Schillerhotel aan het Rembrandtplein. Grand hotel, huiskamer van artiesten en bohémiens, biljartzaal van stamgasten en decor van een crime passionel....

OM HALF VIER 's nachts is het plotseling met de nachtrust gedaan als een cafégesprek onder het hotelraam op luidruchtige toon wordt voortgezet. Het doet je beseffen dat je hartje stad logeert, het drukt je met de neus op het feit dat de ramen van hotel Schiller enkelglas zijn. Dubbele beglazing, daar had Monumentenzorg een stokje voor gestoken. Het zou de zwierige boogramen een te vette inhoud hebben gegeven.

Schiller, gebouwd in 1912, kent sinds vorig jaar de status van rijksmonument. Waarmee een nieuwe voetnoot aan de toch al rijke geschiedenis is toegevoegd.

Op 27 juni gaat het hotel-restaurant aan het Rembrandtplein weer open, na een sluiting van zes maanden. Schiller komt uit uit de steigers zoals het was en wil zijn: gewoon, zonder poespas, voor families die oma eens mee uit logeren nemen, voor stamgasten en artiesten.

Vier sterren heet dat in de horeca-rangorde, omdat er geen zwembad is, geen ondergrondse parkeergarage, geen 24-uurs roomservice en een kleine fitness-ruimte. Je kunt niet alles hebben. Daarentegen bezit Schiller, tegenwoordig eigendom van Caransa en geëxploiteerd door Krasnapolsky, historie. Als decor voor de enige crime passionel in de kunstwereld bijvoorbeeld. Of als plaats waar het paard van Sinterklaas (gespeeld door Buziau) uit de suikerpot snoepte en een hoop vijgen deponeerde op de cafévloer.

Vreemd, hoe dat gaat met verbouwingen. Ineens is de herinnering aan wat er was onherroepelijk vervaagd. Was die vloer in de brasserie nu echt zo verweerd? En was die marmeren lambrizering in het trappenhuis nu wel of niet verstopt achter schrootjes? Foto's van voor de renovatie frissen het geheugen op en ja, dan ineens zie je weer die witte lappen onder het plafond en die geklede stoelen in de serre, die het restaurant zo'n stijf voorkomen gaven. Niet een restaurant om spontaan binnen te stappen, en daarmee een levensgroot verschil met de aanpalende Schiller Bar, die weliswaar een front mist alsmede een duidelijke entree, maar wel zuigkracht heeft, niet in de laatste plaats door het art deco-interieur. Het Schiller-hotel is, qua stijl, weer tegen de bar aangekropen.

Die houten vloer in de brasserie was er dus niet. Of eigenlijk ook wel. Hij werd opgegraven onder dikke tapijtlagen. En ook al wilde de aannemer geen verantwoordelijkheid dragen voor verdere archeologische verkenningen, de klus werd doorgezet. Het resultaat is een doorleefde vloer die nieuwe grand cafés tegenwoordig maar al te graag bij slopersbedrijven bestellen. In die vloer ontdekte de aannemer ook een luik dat een kelder ontsloot waarin een stoel uit de beginjaren zijn leven sleet. Die was de vingerwijzing voor het vernieuwde meubilair, dat vijf centimeter hoger op de poten staat om tegemoet te komen aan de lange mens van nu.

Toen hotelier Schiller in 1971 stierf, was ook het plein dood, zegt de huidige general manager Linda Pitcher. De penose was doorgedrongen tot sommige cafés, gokhallen rukten op, de kunstenaars waren uitgeweken naar het andere plein, de verloedering sloeg toe. Maar het tij is gekeerd. Het plantsoen is opnieuw ingericht en in deze tijd van het jaar een oase van rododendrons. Over het hoofd van Rembrandt heen kunnen de grote gebouwen elkaar weer recht in het gezicht kijken. De Kroon, in 1898 ontworpen door de architect Van Arkel, is enkele jaren geleden volledig opgefrist. Het gebouw van de ABN Amro-bank onderging in 1966 zijn laatste verbouwing toen de architecten Zwiers en Fontein het gesloten blok opengooiden. Die transparantie maakt dat bijna niemand de hand van de oude meester, Berlage, in het gebouw herkent.

Zoals zoveel horecabedrijven in Amsterdam kent Schiller een Duits verleden. Bierhuizen en biljartzalen, dat was de mode een eeuw geleden. Nog steeds zijn op sommige gevels in de Warmoesstraat de originele Duitse namen te vinden. George Schiller opende in 1886 aan het Damrak een Bierstube die zo floreerde dat hij een grotere uitspanning aandurfde op het Rembrandtplein, toen een opkomend uitgaanscentrum. Het café Du Parc, een halsgevel, werd met een aantal buur-monumentjes met de grond gelijk gemaakt. Ze maakten in 1912 plaats voor de laatste van de reeks grand hotels die Amsterdam rond de eeuwwisseling rijk werd, De Doelen, Victoria, Amstel, Americain, Krasnapolsky en De l'Europe.

De stijl die de architecten M. Lippits en N. Scholte toepasten was voorzichtig: rustiger dan Americain, een vleugje Jugendstil met name door het ijzersmeedwerk van lantaarns en hekwerk, en een traditioneel, symmetrisch front met twee torentjes aan weerszijden. Een vriendelijke gevel, met dat golvend patroon van erkers en verdiepte vensters. Binnen sloop de moderne tijd binnen, door de betonnen kolommen die werden gecamoufleerd door consoles en profielen.

Nu het restaurant eruit is gesloopt en is vervangen door een brasserie, nu het stof is verdreven door hout (de toog is in een Schotse werkplaats gefabriceerd), is de geest van 1912 weer terug in Schiller. Ineens pronkt daar een zaal die zo typerend is voor Amsterdam uit die tijd. Achter brede en hoge ramen ligt een grote, hoge restaurantzaal, die kon ontstaan omdat de eerste etage terugwijkt. De voormalige biljartzaal, een langwerpig vertrek met een gebogen glazen plafond, is nu de plaats voor het ochtendbuffet of de high tea. Op de wand staan spreuken als No people are alike, and both are glad of it, het soort wijsneuzigheid en moralisme dat kenmerkend is voor de tijd van De Genestet en De Schoolmeester.

Elders bleek achter de beplatingen een nis te zitten, die nu is gepromoveerd tot het meest intieme hoekje van de brasserie. 'Zelfs al ben je alleen, dan ben je niet eenzaam', becommentarieert Pitcher dit stukje Schiller. Want hier weet de gast zich in het gezelschap van Herman Heyermans, Louis Davids, Breitner, Nap en Fien de la Mar, Pisuisse, mevrouw Caransa en andere leden van de beau monde die Frits Schiller in zijn openbare huiskamer portretteerde. Dat is vermoedelijk nog wel het belangrijkste wapenfeit: Schiller is terug in zijn eigen hotel.

De hotelier-schilder die ooit de rijksacademie volgde en Amsterdam op een impressionistische wijze vereeuwigde, beleeft in het gerenoveerde gebouw zijn revival. Pitcher: 'Zeshonderd schilderijen groot was de erfenis, een deel ervan lag in de kelders, een deel was uitgeleend aan een ander hotel. Sommige doeken liepen door lekkage grote schade op.' De schilderijen werden in handen van een restaurateur gelegd. Na enkele weken werd Pitcher opgebeld. Of ze even wilde komen kijken. 'Prachtig, zei ik, maar waar liggen nou de Schillers? Dit zijn de Schillers mevrouw, antwoordde hij. Neem het portret van de circusdirecteur: zijn jas was bruin en de clowns op de achtergrond waren onzichtbaar, nu vlamt de jas en zie je de entourage van het circus.' De Amsterdamse bohémiens hangen in de brasserie boven de lambrizeringen, tussen het glas-in-lood; het Amsterdamse stadsbeeld van Schiller heeft een plaats gekregen in de hotellobby.

'Toen we besloten te renoveren, wilden we het zo goed mogelijk doen. Het voltallige personeel heeft geholpen bij het inpakken, zo bang waren we dat er dingen zouden beschadigen of wegraken.' Trots streelt ze twee smalle vitrines met koperen lijst, die horen bij de wandbedekking van travertijn. Je moet nauwkeurig kijken, anders zou je aan dergelijke details voorbij lopen en toch maken ze Schiller tot een kunstwerk.

Onder het zadeldak zijn mansardekamers samengevoegd, op de eerste etage zijn kantoren veranderd in hotelkamers die de beschikking hebben over een eigen balkon. Weggetimmerde ramen kwamen tevoorschijn, glas-in-lood met de drie kruisjes van Amsterdam werd ontdekt, gruwelijke kleurencombinaties als bruin en rood werden weggekrabd. Pitcher kijkt uit naar de oplevering van de Schiller Salon, pal boven de Schiller Bar, er wordt nog geschuurd aan de lambrizering. Eenmaal in oude glorie hersteld moet dit de plaats zijn waar je met een gezelschap intiem kunt dineren. Een private dining room, dat is de droom van Pitcher.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.